Chương 1: Con Cá Nhỏ Và Căn Phòng Đầy Ánh Sáng

Có một con cá nhỏ sống trong chiếc bể kính đặt giữa phòng khách, ngay cạnh chiếc kệ tivi, nơi mỗi ngày đều có tiếng người, có ánh sáng, có mùi cơm chiều bay vào từ phía bếp rồi lẩn quẩn một lúc trong không khí ấm và tan đi nhẹ nhàng như thể chưa từng ghé qua. Chiếc bể không lớn lắm nhưng cũng không quá nhỏ, đủ để con cá bơi vài vòng rồi quay lại chỗ cũ, đủ để bất kỳ ai đi ngang cũng nhìn thấy nó đang lặng lẽ trôi qua làn nước trong veo mà không cần dừng lại quá lâu. Nước luôn sạch, đèn luôn sáng, thức ăn không bao giờ thiếu, và ai trong nhà cũng tin rằng chừng ấy là đủ để một con cá nhỏ sống bình yên trong một căn phòng đầy ánh sáng.

Nhưng ánh sáng thì chiếu từ bên ngoài vào, còn con cá nhỏ thì nhìn từ bên trong ra, và giữa hai hướng nhìn ấy là một lớp kính dày trong suốt mà không bên nào nghĩ đến chuyện phải gỡ bỏ. Phía bên ngoài tin rằng lớp kính ấy là thứ giữ cho con cá an toàn, còn phía bên trong thì đã quen với việc mọi thứ mình thấy đều hơi nhòe đi một chút, mọi âm thanh mình nghe đều méo đi một chút, và mọi lời mình muốn nói đều chỉ biến thành những bong bóng nhỏ nổi lên rồi vỡ tan trên mặt nước mà chẳng ai phía bên kia kịp nhận ra.

Phía bên kia thành kính, căn nhà có nhịp sống riêng của nó, đều đặn và quen thuộc đến mức không ai cần phải nghĩ về nó nữa. Tiếng chìa khóa lách cách mỗi chiều, tiếng dép lẹt quẹt trên sàn gạch, tiếng ai đó gọi vọng từ phòng trong ra "ăn cơm chưa" rồi tiếng đáp lại gọn lỏn "rồi", và tiếng tivi bật lên với bản tin mà không ai thật sự nghe nhưng cũng không ai tắt, như thể âm thanh ấy tồn tại chỉ để lấp đầy khoảng trống giữa những người sống chung một mái nhà mà đã quên mất cách nói với nhau những câu nằm ngoài thói quen. Con cá nhỏ nghe tất cả những âm thanh ấy qua lớp nước và lớp kính, nơi mọi thứ vọng đến đều trầm hơn và xa hơn so với cái thật sự, giống như một bài hát quen phát từ căn phòng bên kia bức tường, đủ để nhận ra giai điệu nhưng không bao giờ nghe rõ lời.

Đôi khi nó nhìn thấy họ cười, nhìn thấy miệng ai đó mở ra rồi khép lại, nhìn thấy ánh mắt chau lại rồi giãn ra, và nó đoán rằng có lẽ đang có chuyện vui, hoặc có lẽ đang có chuyện quan trọng mà nó không được nghe. Nhưng nó chỉ đoán thôi, luôn luôn chỉ đoán, vì sống phía bên này thành kính thì nhìn thấy rất nhiều mà hiểu thì rất ít. Và khoảng cách từ nhìn thấy đến hiểu được đôi khi xa hơn cả khoảng cách từ góc bể này sang góc bể kia, xa theo một cách mà không thể đo bằng bất cứ thứ gì ngoài sự im lặng cứ dày lên mỗi ngày giữa hai bên thành kính.

Ở góc bể có một viên sỏi màu xanh. Nhỏ thôi, chẳng có gì đặc biệt, có lẽ nằm lẫn trong túi sỏi trang trí mua về từ ngày đầu tiên đặt bể mà không ai nhớ. Nhưng con cá nhỏ nhớ viên sỏi ấy theo một cách riêng, vì mỗi lần bơi ngang qua đó nó đều dừng lại, và mỗi lần dừng lại nó đều nhớ đến buổi chiều đầu tiên được thả vào bể này, lúc có một bàn tay rất nhẹ nhàng nghiêng chiếc túi nước cho nó trôi ra. Bàn tay ấy run run một chút, run như thể đang sợ làm nó đau, run như thể đang cầm một thứ gì đó quý giá mà không dám cầm chặt. Nó không nhớ hôm đó ai nói gì, không nhớ phòng khách lúc ấy sáng hay tối, chỉ nhớ cái run ấy, chỉ nhớ rằng đã từng có một khoảnh khắc ai đó chạm vào nó bằng sự dịu dàng nguyên vẹn nhất mà nó từng biết. Thứ dịu dàng mà sau này thời gian cứ lặng lẽ bào mỏng đi từng chút một rồi chuyển thành lịch thay nước, thành nhúm thức ăn đúng giờ, thành cái liếc nhanh qua bể kính mỗi sáng để chắc rằng mọi thứ vẫn ổn.

Nó muốn kể điều ấy cho ai đó nghe, muốn nói rằng "con nhớ bàn tay hôm đó, con nhớ lắm". Nhưng mỗi lần mở miệng thì nước nuốt hết, và một bong bóng nhỏ nổi lên, trôi qua làn nước lặng lẽ rồi vỡ tan trên mặt nước trong tiếng "tách" mà chỉ có sự im lặng mới nghe thấy. Thế rồi nó bơi tiếp, bơi ngang qua viên sỏi xanh thêm một lần nữa và hẹn rằng ngày mai sẽ dừng lại lâu hơn, như cách người ta đi ngang qua một nơi cũ mỗi ngày và mỗi ngày đều tự nhủ rằng lần tới sẽ ghé vào, nhưng lần tới thì cứ lùi mãi thành không bao giờ.

Những đêm khuya khi cả nhà đã ngủ, căn phòng khách chìm vào một thứ yên tĩnh rất khác. Không phải yên tĩnh của khoảng trống giữa những tiếng ồn, mà là yên tĩnh trọn vẹn, sâu và chậm, như thể cả căn nhà đang thở dài trong giấc ngủ và lần đầu tiên buông hết mọi thứ xuống. Con cá nhỏ thích cái khoảng lặng ấy, không phải vì nó thích cô đơn, mà vì đêm là lúc duy nhất nó không cần phải bơi cho ai nhìn, không cần đớp thức ăn để ai yên tâm, không cần phải làm một con cá bình thường khỏe mạnh không có gì đáng lo. Nó chỉ trôi, thật chậm, và đêm ôm lấy chiếc bể kính bằng bóng tối dịu dàng, và kỳ lạ thay, đó lại là lúc nó cảm thấy bớt cô đơn nhất, vì ít nhất nó không phải giả vờ.

Nhưng rồi thỉnh thoảng, giữa những đêm như thế, có tiếng chân rất nhẹ từ phía hành lang, và một vệt sáng mỏng từ đèn bếp hắt ra khi ai đó thức dậy uống nước. Bước chân ấy đi ngang qua phòng khách, chậm và hơi ngái ngủ, và thỉnh thoảng dừng lại một thoáng trước bể kính. Chỉ một thoáng thôi, ngắn đến mức có lẽ chẳng mang nghĩa gì. Nhưng trong bóng tối, trong khoảng lặng đặc biệt mà ban ngày không bao giờ có, khi không còn tivi, không còn bản tin, không còn nhịp sống hối hả kéo mọi người đi qua mọi thứ mà không kịp dừng lại ở bất cứ đâu, đôi mắt chưa tỉnh hẳn ấy nhìn vào bể kính và chợt thấy con cá nhỏ cũng đang nhìn ra, rất gần, lơ lửng ngay phía bên kia thành kính. Và một câu hỏi rất mỏng thoáng qua trong lòng người ấy, mỏng đến mức họ chưa kịp nắm bắt thì nó đã trôi đi cùng cơn buồn ngủ, rằng "không biết nó có đang cô đơn không."

Câu hỏi ấy nhỏ lắm, nhỏ như một bong bóng nổi lên từ đáy lòng một người lớn, từ nơi rất sâu mà ban ngày họ không có thời gian chạm tới vì nhịp sống cứ cuốn đi, việc này chồng lên việc kia, và sự quan tâm thì chỉ đủ để rải đều cho những thứ cần làm ngay trước mắt. Nhưng bong bóng ấy đã nổi lên, dù chỉ một lần, dù chỉ trong khoảng mấy giây ngái ngủ giữa đêm, và đôi khi chỉ cần chừng ấy là đủ để một thứ gì đó bắt đầu thay đổi, không phải ngay lập tức, không phải sáng mai, nhưng ở đâu đó trong những ngày sắp tới. Có lẽ sẽ là một buổi chiều rất bình thường, khi người ấy đi làm về sớm hơn mọi khi, mệt quá chưa muốn vào phòng, liền ngồi xuống sofa và mắt vô tình dừng lại ở chiếc bể kính lâu hơn bao giờ hết. Và thay vì liếc qua rồi bước đi như mọi ngày, thay vì với tay lấy hộp thức ăn rắc xuống rồi quay sang việc khác, người ấy chỉ ngồi đó, không làm gì cả, chỉ nhìn con cá nhỏ đang bơi, rồi đang chậm lại, rồi đang dừng, ngay phía bên kia thành kính, gần lắm, gần hơn bao giờ hết, và giữa hai bên chỉ còn một lớp kính mỏng mà lâu nay cả hai đều tưởng là rất dày.

Không ai nói gì trong khoảnh khắc ấy. Nhưng căn phòng khách chiều hôm ấy có một thứ gì đó khác đi, rất nhẹ, nhẹ như nước trong bể bỗng ấm lên một chút mà không ai bật thêm đèn, nhẹ như dòng chảy từ bộ lọc chợt dịu đi như thể cả căn phòng vừa thở ra một hơi thật dài sau rất lâu nín thở. Con cá nhỏ cảm nhận được, cảm nhận bằng vây, bằng da, bằng từng phần nhỏ nhất trên thân mình, rằng lần này có ai đó đang nhìn không phải để kiểm tra, không phải để cho ăn, mà nhìn vì muốn nhìn, nhìn vì muốn thấy, nhìn vì lần đầu tiên tự hỏi rằng phía sau lớp kính trong veo ấy, con cá nhỏ đang mang theo điều gì.

Căn phòng khách vẫn đầy ánh sáng, vẫn ấm, vẫn có mùi cơm chiều, và chiếc bể kính vẫn đứng yên ở chỗ cũ cạnh kệ tivi, trong veo và lặng lẽ như mọi ngày. Nhưng im lặng chiều hôm ấy không còn trống rỗng nữa, vì bên trong nó đang chứa một bong bóng rất nhỏ vừa nổi lên từ đáy bể, chầm chậm, lấp lánh, và lần này, lần đầu tiên, có ai đó đang nhìn thấy.