Chương 1: Một Ngày Michelin Chuẩn

Mùi cơm nguội còn vương ở nồi, mùi dầu gió thoảng từ phòng bên, mùi bột giặt bám trên áo đồng phục phơi từ tối qua. Một thứ mùi sạch sẽ bị ép buộc. Kiểu sạch của người lau nhà để chứng minh căn nhà này ổn, chứ không phải vì muốn chân mình đỡ bẩn. Tôi nằm ngửi nó được vài giây thì báo thức rung lần thứ hai.

"Rẹt... rẹt..."

Cái điện thoại nảy từng nhịp trên mặt bàn gỗ, xê dịch dần về phía mép như một con bọ cánh cứng lật ngửa. Tôi với tay tắt nó trước khi nó kịp tự sát, rồi nằm thêm đúng mười hai giây.

Không phải ngủ lại. Là trì hoãn. Hai khái niệm này khác nhau về bản chất pháp lý. Ngủ lại là vi phạm, sẽ bị truy cứu bởi mẹ tôi với khung hình phạt từ cằn nhằn đến tịch thu điện thoại. Còn trì hoãn mười hai giây là hành vi nằm trong vùng xám mà không bộ luật gia đình nào với tới được.

Tại sao là mười hai mà không phải mười hay mười lăm? Mười là số tròn, nghe như được cho phép. Mười lăm bắt đầu mang dáng dấp của sự lười thật. Mười hai là con số không ai chọn, nghĩa là nó hoàn toàn thuộc về tôi. Trong một ngày mà từ giờ ăn đến giờ ngủ đều do người khác quy định, sở hữu được mười hai giây vô nghĩa cũng coi như có một mảnh đất cắm dùi.

Hết mười hai giây, tôi mở mắt nhìn lên trần. Trần nhà trắng, có vết ố cũ gần góc, loang ra theo hình thù không giống bất cứ thứ gì, và chính vì thế mà giống mọi thứ. Cái quạt trần đứng yên, cánh phủ một lớp bụi mỏng đều như rắc bằng rây. Đêm qua mưa. Không khí sáng nay nặng và ẩm, hít vào như nuốt một cục bông thấm nước.

Tôi ngồi dậy. Xương sống kêu cục một tiếng nhỏ. Chân trần chạm nền gạch, cái lạnh thấm qua gan bàn chân chạy dọc lên lưng, và tôi tỉnh hẳn. Nền gạch nhà tôi lúc nào cũng hơi ướt, vì mẹ lau nhà từ tối hoặc vì độ ẩm, tôi chưa bao giờ điều tra ra thủ phạm chính.

Trong nhà tắm, tôi vặn nước, vốc lên mặt hai vốc, rồi ngẩng lên nhìn cái gương có vệt ố hình giọt nước ở góc.

Trong gương là một thằng con trai mười sáu tuổi, chiều cao đứng giữa bảng xếp hạng của lớp, không gây chú ý theo bất kỳ chiều nào. Khuôn mặt thì, nói công bằng, không tệ. Mẹ tôi gọi là sáng sủa. Mũi thẳng, mắt một mí kiểu nhìn lâu mới thấy ưa, da không mụn nhờ gen của bố. Nếu tách riêng từng bộ phận ra mà chấm, điểm số đều ổn.

Vấn đề nằm ở khâu vận hành. Toàn bộ hệ thống biểu cảm trên khuôn mặt đó chạy ở chế độ tiết kiệm pin từ năm nào không rõ. Mí mắt lúc nào cũng trĩu xuống một phần ba, khóe miệng nằm ngang tuyệt đối, và cứ vài phút lại có một cái ngáp dài đi qua như xe buýt đúng tuyến. Người không quen nhìn vào sẽ kết luận: thằng này hoặc thiếu ngủ kinh niên, hoặc vừa trải qua biến cố gì đó. Sự thật là tôi ngủ đủ và đời tôi không có biến cố nào. Tôi không buồn. Tôi chỉ trông như đang buồn, hai mươi tư trên bảy. Khác nhau đấy. Nhưng giải thích thì mất công, nên tôi để mặc khuôn mặt mình muốn báo cáo gì với thế giới thì báo.

Tôi lau mặt, thay đồng phục, ra phòng khách.

Tivi đang mở. Không ai xem thật. Bản tin buổi sáng đang liệt kê những thứ đáng quan tâm: thời tiết, kẹt xe, một thành tích, một khẩu hiệu. Nhà cần tiếng người, giống bể cá cần máy sủi oxy. Không phải để thưởng thức. Chỉ để chứng minh bên trong còn sự sống.

Mẹ ngồi bên bàn, đang gấp áo. Mẹ tôi người nhỏ, tóc búi thấp, mặc bộ đồ ở nhà màu nâu nhạt đã giặt đến mức vải mềm như giấy cũ. Bàn tay mẹ gấp áo không cần nhìn: hai cổ tay áo bẻ vào, thân áo gập ba, lòng bàn tay miết một đường từ trên xuống cho phẳng nếp. Từng chiếc, từng chiếc, đều như máy, nhưng không phải máy, vì máy thì không vừa gấp vừa để ý xem con trai đã dậy chưa.

"Dậy rồi à?" mẹ hỏi mà không nhìn lên. "Ăn sáng đi kẻo muộn."

"Vâng."

Tôi rót nước, uống một ngụm. Nước lọc lạnh, vị nhạt, trôi xuống cổ họng như một bản tóm tắt trung thực về ngày sắp tới: không có gì đáng nhớ. Ít nhất nước lọc thì thành thật. Nó không hứa hẹn hương vị nào rồi thất hứa. Về khoản này nó tử tế hơn kha khá thứ tôi từng được mời chào.

Bố ngồi ở ghế bành, cặp kính lão đẩy lên trán, điện thoại để cách mắt đúng tầm mà bác sĩ khuyên và bố chưa bao giờ tuân thủ. Bố tôi to ngang, lưng đã hơi còng kiểu người ngồi bàn giấy hai chục năm, ngón tay cái lướt màn hình theo nhịp chậm rãi của người đọc kỹ chứ không phải người lướt. Mắt bố dừng ở đâu đó lâu hơn bình thường. Một tin nhắn công việc, một con số, hay thứ gì khiến người lớn cau mày. Bố không nói ra. Người lớn ít khi nói điều họ thật sự nghĩ. Họ chỉ nói điều cần nói để mọi thứ tiếp tục chạy.

Trên bàn có bánh mì và pa-tê. Tôi ngồi xuống, bắt đầu nhai. Ruột bánh hơi khô, pa-tê hơi mặn.

Một lúc sau, như chợt nhớ ra nghĩa vụ tối thiểu của một bữa sáng đông đủ, bố đặt điện thoại xuống, kéo kính khỏi trán.

"Ở lớp... có bạn bè gì chưa?"

Câu hỏi này xuất hiện đều đặn như lịch uống thuốc. Một viên mỗi sáng, sau ăn. Tác dụng phụ: mất cảm giác ngon miệng ở người được hỏi.

Tôi nhai hết miếng bánh trong miệng, nuốt, rồi nói:

"Ổn ạ."

"Ổn là sao?" mẹ hỏi, tay vẫn gấp áo. "Con phải nói chuyện với người ta chứ. Suốt ngày một mình sao được. Tuổi trẻ phải năng động lên. Như tuổi con, mẹ làm được khối việc."

Tôi không trả lời ngay. Tôi nhìn vệt nước đọng dưới đáy ly, một vòng tròn nhạt trên mặt bàn gỗ. Lát nữa nó sẽ khô, và không ai nhớ nó từng tồn tại.

"Con vẫn nói chuyện," tôi đáp.

"Với ai?" mẹ hỏi liền. "Có bạn thân không? Có nhóm không? Cứ như vậy sau này ra đời khổ lắm con ạ. Thấy người ta thành công đều nhờ có bạn. Bố mẹ cũng vậy. Các cụ có câu giàu vì bạn sang vì vợ đó."

Mẹ chưa kịp triển khai hết bài giảng thì bố, khuôn mặt đang cố nhịn cười của người sắp kể chuyện xấu hổ, nhún vai:

"Lý do bố sang chắc con cũng biết rồi đó."

Mẹ lườm bố một cái. Nhưng khóe miệng mẹ cong lên thật, và trong khoảng hai giây, bàn tay gấp áo dừng lại. Một khoảnh khắc rất nhỏ, rất đời: người lớn cũng có những câu đùa để trốn khỏi chính lời khuyên của họ.

Tôi mỉm cười nhẹ theo họ. Không hẳn vì vui. Cười nhẹ là cách rẻ nhất để khép một chủ đề mà không phải mở phiên tranh luận.

Vấn đề là tôi không ghét tranh luận vì đuối lý. Tôi ghét tranh luận vì nó là thứ kéo người ta lại gần nhau hơn mức cần thiết. Mà một khi đã bị kéo lại gần, khoảng cách không còn do mình kiểm soát nữa. Người ta sẽ bắt đầu hỏi thêm, nhớ thêm, kỳ vọng thêm. Mỗi kỳ vọng là một khoản vay mà tôi không nhớ mình đã ký.

"Con ổn," tôi nói. "Con không cần nhóm."

Bố thở ra một hơi dài. "Không cần... nhưng có thì tốt. Con hiểu không?"

Tốt. Lúc nào cũng là tốt. Kết bạn là tốt. Hòa đồng là tốt. Người ta nói chữ tốt như nói về một món đồ gia dụng nên có trong nhà, như thể ở một mình là một lỗi kỹ thuật cần bảo hành. Rất tiếc: sản phẩm này xuất xưởng nguyên trạng như vậy, và phiếu bảo hành đã thất lạc từ khoảng năm lớp sáu.

Tôi đặt nốt miếng bánh xuống đĩa, đứng dậy.

"Con đi đây."

"Nhớ chào hỏi đàng hoàng," mẹ nói với theo, lần này ngẩng lên thật. Mắt mẹ dừng trên mặt tôi lâu hơn nửa giây so với cần thiết, kiểu nhìn kiểm tra hàng trước khi xuất kho. "Đừng có lúc nào cũng mặt như mất sổ gạo thế. Người ta lại hiểu lầm."

Tôi xỏ giày ở cửa. Dây giày hơi cứng vì khô. Tôi buộc hai nút, kéo chặt. Tay làm việc của tay, đầu nhai lại cái từ vừa nghe. Hiểu lầm. Người ta ghét cái họ không hiểu, rồi đặt cho cảm giác đó một cái tên lịch sự. Tôi có thể nói điều này ra, mở một cuộc tranh luận bốn phút, kết thúc bằng việc tôi muộn học và mẹ phiền lòng. Tôi quyết định không nói.

Tôi mở cửa. Không khí ngoài đường ập vào, pha mùi khói xe, mùi mưa đọng, mùi nhựa đường bắt đầu ấm. Tôi bước ra, kéo cửa lại sau lưng. Tiếng chốt kêu cạch, gọn như một dấu chấm.

Đường đến trường không xa, nhưng đủ để kịp chán.

Tôi đi qua hàng xôi đầu ngõ. Bà bán xôi đội nón lá dù trời không nắng, hai tay làm năm việc: xúc xôi, rắc hành, gói lá, thối tiền, và cãi nhau với một bà khách về tờ mười nghìn rách. Khói từ thúng xôi bay là là ngang tầm yên xe của đám học sinh đang chờ mua. Qua tiệm sửa xe, con chó già lông vàng nằm đúng vị trí hôm qua, cách vũng nước đúng khoảng cách hôm qua, mắt he hé nhìn dòng người với vẻ của kẻ đã thấy hết và không định bình luận gì. Con chó đó và tôi có cùng triết lý sống: tìm được chỗ nằm ổn thì đừng dại gì đổi mới.

Đến ngã tư gần trường, mật độ áo trắng tăng dần. Học sinh đứng tụm thành từng nhóm, nối tiếp những câu chuyện hôm qua còn dang dở. Có đứa cười rất lớn, đầu ngửa hẳn ra sau, một tay đập vai đứa bên cạnh. Cười như sợ nếu cười nhỏ thì thế giới sẽ quên mình.

Yên tâm đi. Thế giới quên tất cả mọi người với tốc độ như nhau. Đó là khoản duy nhất nó chịu công bằng.

Tôi đi xuyên qua đám đông một mình, bước đúng nhịp, không vội, không chậm. Không phải tự tin. Là kỹ thuật. Ba năm cấp hai tôi dành để hoàn thiện bộ môn di chuyển như một cái bóng, với hai nguyên tắc: đừng để ai phải tránh mình, và đừng để ai phải mời mình. Đi đúng nhịp dòng người, bạn trở thành một phần của phong cảnh, ngang hàng với cột điện và biển quảng cáo trà sữa.

Người ta sẽ hỏi học kỹ thuật đó để làm gì. Câu trả lời nằm ở một hành lang cũ, nơi việc bị nhìn thấy đồng nghĩa với việc được chọn. Tôi không kể thêm về hành lang đó. Không phải hôm nay.

Cổng trường hiện ra. Cổng sắt sơn xanh, bong tróc vài mảng để lộ lớp chống gỉ màu cam bên dưới, hai cánh mở hết cỡ. Cạnh cổng là bảng thông báo lợp mái tôn: thi đua, điểm nề nếp, lịch hoạt động. Một tờ A4 dán lệch, góc bị gió đêm qua làm nhăn, in câu khẩu hiệu quen đến mức không đọc cũng thuộc:

Tuổi trẻ là khoảng thời gian đẹp nhất.

Tôi nhìn nó một giây rồi bước qua. Câu chữ là thứ rẻ nhất để trang trí cho một nơi người ta buộc phải đến.

Sân trường ồn như một cái chợ có quy tắc. Tiếng giày chạy trên sân xi măng, tiếng gọi nhau vắt qua ba dãy nhà, tiếng ghế kéo từ các phòng tầng trệt. Hai cây phượng già đứng hai góc sân, lá còn ướt, thân cây có những vết khắc tên đã liền sẹo của các thế hệ trước. Giữa sân, một nhóm đang chụp ảnh: mấy bạn nữ chỉnh tóc, nghiêng mặt theo những góc đã được kiểm nghiệm, một bạn nam giơ điện thoại hô một hai ba, và cả nhóm đồng loạt bật cười như thể hạnh phúc là thiết bị có công tắc.

Tôi đi men theo rìa sân, qua bồn cây. Một giọt nước từ lá rớt trúng cổ tay, lạnh, làm tôi tỉnh thêm một nấc miễn phí.

Cầu thang trường có mùi riêng: mồ hôi, nước lau sàn, và mùi khô khô của xi măng cũ, trộn theo tỷ lệ không đổi qua nhiều thế hệ. Lan can sắt lạnh, sơn bong vài chỗ chạm vào hơi rát. Ở chiếu nghỉ tầng hai, hai nam sinh đứng dựa tường nói về một ai đó. Họ điều chỉnh âm lượng khéo léo, nhỏ vừa đủ để không bị quy là nói xấu, to vừa đủ để người đi ngang biết ở đây đang có trò tiêu khiển. Tôi không nghe kỹ. Tôi thuộc cấu trúc thể loại này rồi: một người được đặt lên, một người bị kéo xuống, và người kể đứng giữa hai tọa độ để tự định vị mình ở phía trên.

Tôi mở cửa lớp. Bản lề kêu một tiếng nhỏ. Nắng sớm xiên qua dãy cửa sổ bên trái, cắt phòng học thành những luống sáng tối xen kẽ, bụi phấn lơ lửng trong từng luống sáng như bị nhốt. Bàn ghế gỗ ép xếp ngay ngắn, mặt bàn loang lổ vết bút bi của không biết bao nhiêu khóa. Tôi đi thẳng về bàn cuối, cạnh cửa sổ.

Chỗ của tôi. Bàn cuối cạnh cửa sổ là bất động sản chiến lược nhất của mọi lớp học: nhìn thấy lưng tất cả mọi người mà không phải nhìn vào mắt ai, có lối thoát thị giác ra sân trường khi bài giảng quá dài, và nằm ngoài tầm quét tự nhiên của giáo viên. Ở đây không ai bắt mình cười. Không ai bắt mình vui.

Tôi đặt balo xuống, kéo ghế. Ghế kêu két một tiếng rồi im. Lớp đông dần lên quanh tôi: tiếng chào nhau, tiếng bàn bài tập, tiếng than ngủ muộn, tiếng cười. Tôi mở sách đúng trang, lật bút, thử một nét. Mực ra đều. Mọi thứ bình thường. Hôm nay giống hôm qua vừa đủ để người ta thôi hy vọng có gì khác.

Chuông vào tiết cắt ngang, và tôi biết ơn nó vì điều đó.

Âm thanh dội qua hành lang, kéo theo tiếng cửa các lớp đóng, tiếng ghế rút vào gầm bàn, tiếng vở mở. Cả lớp chuyển từ hỗn loạn sang trật tự trong khoảng ba giây. Tốc độ đồng bộ đó, nếu bình tĩnh nghĩ, hơi đáng sợ. Không ai dạy riêng một bài về nó, vậy mà bốn mươi mấy con người chạy chung một phần mềm.

Tiết Toán.

Cô giáo bước vào, dáng gầy, áo sơ mi cài kín cổ, tóc cắt ngang vai có vài sợi bạc lộ ra khi cô cúi xuống lấy phấn. Cô thuộc kiểu giáo viên mà thời gian đã mài hết những góc cạnh: giọng giảng đều, phấn viết nhanh, và đôi mắt sau cặp kính thì thường nhìn vào bảng hoặc vào sổ nhiều hơn nhìn vào học sinh. Phấn chạm bảng kêu kít một tiếng nhẹ, và bảng đen bắt đầu đầy dần những dấu ngoặc, số mũ, dấu căn.

Đây là dạng bài cả lớp đã gặp không dưới chục lần. Vài đứa ghi chép rất nhanh, bút chạy sột soạt. Không phải vì hiểu. Vì sợ thiếu. Vở đầy thì lòng yên, còn đầu có đầy không thì tính sau, thường là không tính nữa.

Tôi cầm bút sẵn trong tay, thỉnh thoảng kéo một đường, gạch một chữ, đủ để bất kỳ ánh mắt nào từ bục giảng quét xuống cũng ghi nhận rằng học sinh bàn cuối đang tồn tại đúng quy trình.

Giải xong, cô quay xuống lớp, một tay vẫn cầm viên phấn đã mòn quá nửa.

"Có ai chưa hiểu chỗ nào không?"

Im lặng. Không phải im lặng tôn trọng. Là im lặng tự vệ. Ở đây, không hiểu được mặc định là một tội danh, và không tội phạm nào tự thú giữa phiên tòa đông đủ thế này.

Hai giây. Ba giây. Cô đã xoay nửa người về phía bảng.

Rồi một cánh tay ở dãy bàn giữa nâng lên. Chậm. Như thể mỗi centimet độ cao đều phải đóng thuế.

Chủ nhân cánh tay là một đứa con trai bé người, ngồi lọt thỏm giữa hai đứa to hơn như một dấu phẩy kẹp giữa hai chữ in hoa. Vai nó hơi co về phía trước, cổ áo đồng phục rộng một cỡ làm cả người trông nhỏ thêm một cỡ nữa. Mặt nó trắng xanh kiểu ít ra nắng, cặp kính cận dày trượt xuống lưng chừng sống mũi, và bàn tay đang giơ kia thì các ngón hơi quặp vào, như sẵn sàng rút về bất cứ lúc nào. Tôi không nhớ tên nó. Nhưng tôi nhận ra ngay kiểu người: kiểu người mà đám đông chỉ cần nhìn ba giây là xong khâu dán nhãn, và nhãn thì không bao giờ in những từ tử tế.

"Dạ... cô ơi..." giọng nó nhỏ, đi từng bước dò mìn. "Chỗ này... tại sao mình đổi dấu như vậy ạ? Em bị nhầm..."

Một giây. Hai giây.

Rồi có tiếng cười.

Mở màn là một tiếng hừ được cố tình thả lọt qua kẽ răng, từ góc bên phải, chỗ mấy đứa ngồi quanh thằng Đạt to con của đội bóng rổ. Tiếp theo là vài tiếng cười bắt chước, nở ra theo dây chuyền. Không lớn. Đám đông có khả năng định lượng bẩm sinh đáng kinh ngạc: đủ to để biến một câu hỏi thành trò tiêu khiển, đủ nhỏ để không ai bị ghi tên vào sổ đầu bài.

"Trời ơi, cái đó cũng hỏi."

"Đổi vế đổi dấu mà," một giọng khác phụ họa.

Vài đứa quay sang nhìn nhau, ánh mắt chạm ánh mắt, như vừa tìm thấy điểm chung quý giá. Không có chất keo nào gắn kết một tập thể nhanh bằng việc cùng cười vào một người.

Cánh tay ở bàn giữa cứng lại giữa không trung một nhịp, rồi hạ xuống. Từ chỗ tôi nhìn lên chỉ thấy gáy nó và một bên má. Bên má đó đang cố nâng lên thành một nụ cười gượng, loại nụ cười mọc theo phản xạ, có đúng một chức năng là xin lỗi vì đã làm phiền.

Xin lỗi. Vì một câu hỏi. Trong một tiết học. Tại một ngôi trường. Nơi mà nếu lần theo giấy tờ thành lập, được xây ra để người ta hỏi.

Ở dãy gần cửa sổ, chéo lên hai bàn, có một đứa bật cười theo thói quen rồi tắt ngay giữa chừng. Nó quay đi, nhìn ra ngoài cửa sổ, răng cắn nhẹ môi dưới, ngón tay cái day day vào cạnh bàn. Như vừa nuốt lại một thứ lỡ đưa vào miệng mà không ngon.

Tôi nhìn thấy khoảnh khắc đó. Và nó làm tôi khó chịu hơn cả tràng cười.

Vì nó là bằng chứng cho thấy người ta không ác. Người ta chỉ sợ bị tách khỏi bầy. Ác thì còn hiếm. Sợ thì miễn phí, ai cũng được phát sẵn một ít từ bé và tự nhân giống thêm theo năm tháng.

Trên bục, cô giáo đứng yên, viên phấn mòn vẫn kẹp giữa hai ngón tay. Mắt cô quét qua những chỗ vừa phát ra tiếng cười, dừng ở góc thằng Đạt lâu hơn các chỗ khác một chút. Trong ánh mắt sau cặp kính có sự khó chịu thật. Và có cả một thứ khác, thoáng hơn: một chút dè chừng. Giáo viên cũng là người. Người thì cũng sợ bị cười. Đứng trên bục giảng không miễn nhiễm với đám đông, chỉ là đứng ở góc dễ bị ngắm hơn.

"Cô giảng rồi," cô nói, giọng hơi khô. "Em chú ý vào. Chỗ này cơ bản."

"Dạ... em xin lỗi..." Giọng nhỏ hơn cả lúc nãy.

Cả lớp cười thêm một đợt ngắn, vừa đủ khép trò đùa lại bằng cảm giác thắng, rồi tản đi như nước rút sau mưa. Cô quay lên bảng. Phấn lại chạy. Mọi thứ trơn tru trở lại, như thể vừa rồi chỉ là một hạt bụi vướng vào guồng máy.

Nhưng hạt bụi đó rơi đúng vào chỗ khó chịu nhất của tôi.

Tôi nhìn xuống trang vở. Nếu không hỏi, bị mắng vì không biết. Nếu hỏi, bị cười vì ngu. Một hệ phương trình vô nghiệm, được ra đề và chấm điểm ngay trong tiết Toán.

Tiếng cười lúc nãy còn vọng đâu đó trong tai, và một mảnh gì đó trong đầu tôi khựng lại, như chân hụt một bậc thang tưởng là có.

Một hành lang khác. Tiếng giày khác. Một cái bóng lớn hơn trùm xuống, và tiếng cười ở đó cũng được định lượng khéo y như vừa rồi.

Tôi chớp mắt. Hành lang biến mất. Trang vở quay lại. Đầu bút trong tay tôi đang ấn xuống giấy mạnh hơn cần thiết, nét mực đậm hằn lên.

Phản xạ đầu tiên của tôi, như mọi lần, là đừng nhìn về phía bàn giữa. Không phải vì lịch sự. Vì nếu nhìn, tôi sẽ phải chọn. Nhìn thấy một chuyện nghĩa là bị phát giấy mời tham dự nó.

Vấn đề là, và đây là phát hiện khó chịu nhất tôi từng có về bản thân, đôi khi tôi ghét sự phiền phức hơn cả việc một người đang bị làm nhục ngay trước mặt.

Phát hiện đó không mới. Nó có hồ sơ gốc.

Có lần, lâu rồi, tôi cũng từng cười theo. Chỉ một tiếng. Nhỏ đến mức tan vào tràng cười chung, không ai tách ra được, không ai nghe thấy.

Nhưng tôi nghe. Rõ lắm. Bộ nhớ của tôi khá tệ với công thức lượng giác, nhưng riêng thể loại tư liệu này thì nó vận hành ở chuẩn lưu trữ quốc gia: bản gốc, không nén, tự động phát lại vào những đêm tắt đèn.

Tôi có thể mặc kệ chuyện vừa rồi. Phân tích lạnh lùng thì nên mặc kệ. Mười phút nữa tiếng cười sẽ tự chuyển đề tài, đám đông có khẩu vị của cá vàng. Nhưng tôi cũng biết chính xác kịch bản đêm nay: tắt đèn, nằm xuống, và khoảnh khắc cánh tay kia hạ xuống sẽ phát lại trong đầu, kèm một dòng phụ đề: mày đã ngồi yên.

Làm thì có thể đúng, có thể sai, nhưng sai còn sửa được. Không làm thì chỉ học được duy nhất một bài: lần sau lại không làm. Cứ thế cho đến khi việc không làm trở thành bản thiết kế chính thức của con người mình.

Cho nên việc tôi sắp làm không phải lòng tốt. Tôi không có ảo tưởng đó. Đây là bài toán chi phí: giá của một hành động nhỏ, so với giá của sự dằn vặt tính lãi kép, kỳ hạn trọn đời. Tôi chọn phương án rẻ hơn. Xin đừng ai cảm động.

Tôi xé một mẩu giấy ở góc cuối trang vở. Xé sát mép, chậm, cho tiếng rách mỏng đi. Đầu vẫn cúi như đang chép bài, tôi viết nhanh, chữ nhỏ:

Đổi vế là đổi dấu. Chưa hiểu thì hỏi lại sau giờ. Đừng xin lỗi.

Tôi gấp mẩu giấy làm tư, gọn, như gấp một thứ không nên tồn tại lâu. Rồi tôi chờ. Chờ đúng nhịp cô quay lưng viết tiếp, tôi nghiêng người, đẩy mẩu giấy trượt theo khe giữa hai dãy bàn. Nó trượt êm qua ba bàn, chạm vào chân ghế của đứa bé người, dừng lại.

Nó nhìn xuống. Nhìn nhanh, kiểu cái nhìn đã được huấn luyện để không bị bắt gặp. Bàn tay nó hơi run khi che lên mẩu giấy.

Nhưng nó không đẩy mẩu giấy đi.

Tôi thở ra rất khẽ, ngước lên bảng, và chép vào vở một dòng tôi hoàn toàn không cần chép. Ngụy trang là công đoạn cuối của mọi chiến dịch thành công.

Sẽ có người bảo: đã giúp sao không giúp cho đàng hoàng, đứng dậy nói trước lớp ấy. Tôi nghĩ về phương án đó rồi. Người đứng dậy nhận về một tràng vỗ tay nếu may, và một vị trí cố định trong tầm ngắm nếu không. Người được giúp công khai nhận về một ân nhân, và một món nợ phải biết ơn trước mặt mọi người. Bốn món đó tôi không muốn nhận món nào.

Bị ghét thì đơn giản, tôi chỉ cần đóng vai kẻ xấu là xong việc. Còn được yêu mới phiền. Vì khi được yêu, mọi sai lầm của tôi sẽ thành nợ của người khác.

Mẩu giấy không tên là phương án duy nhất mà cả bốn cái giá đều bằng không. Không ai biết. Không ai cảm ơn. Không ai kỳ vọng. Ba chữ không đẹp nhất trong ngày.

Chuông hết tiết vang lên, và lớp học vỡ trở lại thành cái chợ quen thuộc.

Ghế kéo, vở gấp, những cuộc trò chuyện nối lại từ đúng chỗ bị chuông cắt. Đứa bé người đứng dậy, nhét vội thứ gì đó vào túi áo, lẫn vào dòng người ra hành lang. Không ai đuổi theo cười nữa. Không phải họ tốt lên trong bốn mươi lăm phút. Họ chỉ tìm được thứ khác để bận.

Tôi thu bút, đóng vở, kéo khóa từng ngăn balo theo đúng thứ tự mọi ngày.

"Huy."

Tôi ngẩng lên. Thanh, lớp trưởng, đứng cạnh bàn tôi.

Một tay nó ôm cuốn sổ bìa xanh quăn góc vào ngực, tay kia còn cầm cây bút đỏ chưa kịp đóng nắp. Tóc cột cao, vài sợi xõa xuống trán vì chạy qua chạy lại suốt giờ ra chơi, trên cổ tay áo có một vệt mực đỏ kéo dài, dấu tích của việc đánh dấu danh sách nào đó trong tư thế vừa đi vừa viết. Mặt Thanh thuộc kiểu dễ nhìn nhưng lúc nào cũng căng: hai lông mày nhíu sẵn một độ cố định, như thể trách nhiệm là một loại kính áp tròng đeo lâu quá tháo không ra nữa. Cặp mắt nó sáng, nhanh, kiểu mắt kiểm kê, lướt qua người đối diện là tự động đánh giá xong tình trạng sử dụng.

"Chiều nay cậu rảnh không? Cô nhờ... à không, lớp cần một người xuống phòng thiết bị kiểm tra micro. Cô Toán bảo tuần sau quay clip, lớp mình phải chuẩn bị."

Nó nói nhanh, mắt liếc về phía cửa lớp hai lần trong một câu, chỗ đám bạn đang đứng đợi để đi căng tin.

Tôi nhìn nó một nhịp. Tôi biết rõ thể loại lời nhờ này. Nó có vòng đời chuẩn của một loài côn trùng: giai đoạn ấu trùng tên là một việc nhỏ thôi, giai đoạn trưởng thành tên là tiện thì cậu làm luôn đi, và thể hoàn chỉnh, đẹp nhất, tên là sao lúc nào cậu cũng lạnh lùng thế. Tôi đã quan sát đủ số mẫu để vẽ được biểu đồ.

"Ai khác làm được mà?" tôi hỏi, giọng đều.

"Mấy bạn kia bận câu lạc bộ." Thanh kẹp cây bút đỏ lên gáy sổ, động tác thuần thục của người làm việc này ba chục lần một ngày. "Với lại... cậu làm nhanh."

Cậu làm nhanh. Một lời khen nguy hiểm. Khen tốt bụng thì còn chối được, chứ khen làm nhanh là khen có số liệu, có tiền lệ, có hồ sơ năng lực đính kèm.

Nhưng từ chối là mở một cuộc thương lượng, thương lượng là kéo dài tiếp xúc, và ở cuối kiểu thương lượng này, người từ chối luôn được tặng kèm một câu chuyện để cả lớp kể trong tuần. Một buổi chiều ở căn phòng chắc chắn vắng người, đổi lấy việc khỏi thành nhân vật chính của bất kỳ câu chuyện nào. Tính ra tôi vẫn lãi.

Tôi kéo khóa ngăn cuối của balo. Tiếng rẹt vang lên thay cho chữ ký.

"Ừ."

"Cảm ơn nha." Thanh ghi vội một dòng vào sổ, nét chữ xiêu về bên phải vì viết trong tư thế đứng, rồi đã xoay đi được nửa người. Đi hai bước, nó ngoái lại, lông mày nhíu thêm một độ: "Mà cậu ngủ đủ không đấy? Nhìn mặt cứ như sắp viết di chúc."

Tôi ngáp một cái thay câu trả lời. Đúng chuyên môn, đúng thời điểm. Thanh lắc đầu, đi hẳn về phía đám bạn ở cửa.

Trong sổ của nó, dòng vừa ghi chắc là: phòng thiết bị, đã có người. Người. Không có tên. Cũng được. Đúng nguyện vọng.

Tôi đeo balo, đứng dậy. Ngoài cửa sổ, sân trường vẫn ồn, vẫn sáng, vẫn đầy những công tắc hạnh phúc bật tách tách. Người ta vẫn gọi tất cả những thứ đó là thanh xuân, và in nó lên giấy A4 dán cạnh cổng.

Tôi đi ra cửa, hòa vào hành lang đông dần. Trước khi rẽ xuống cầu thang, tôi chốt sổ ngày hôm nay như kế toán cuối kỳ. Theo mọi chỉ số tôi dùng để đo đời mình, hôm nay vẫn là một ngày giống hôm qua, tức là một ngày đạt chuẩn. Chỉ có hai số liệu lệch khỏi biểu đồ: một mẩu giấy đã đổi chủ, và chiều nay tôi có một cuộc hẹn với mấy cái micro.

Tôi quyết định không đưa hai khoản đó vào báo cáo. Sổ sách đẹp hơn khi thiếu vài dòng.