Chương 23: Dải Kim Loại Dưới Bùn

Chiếc xe bán tải chuyên dụng của Đội Cảnh sát hình sự rời cổng trụ sở khi đồng hồ trên bảng táp-lô chuyển sang mười ba giờ bốn mươi phút.

Mưa phùn đầu chiều không đủ xua đi lớp hơi ẩm bám trên mặt đường bê tông ven đê. Bụi cát từ những chuyến xe chở vật liệu quện với nước mưa từ sáng tạo thành một lớp bùn dẻo quánh, bắn thành vệt dài lên sườn xe và bám đặc vào hốc lốp.

Nam ngồi ở hàng ghế sau, giở tập sơ đồ tuyến bãi sông Bến Đông ra đùi:

"Bãi thứ nhất là của Hợp tác xã Thương mại Hưng Thịnh, nằm ngay dưới chân dốc đò cũ. Diện tích gần bốn nghìn mét vuông, tập kết cát vàng lòng sông và sỏi hạt trung. Họ lắp một giàn sàng ba tầng bằng khung thép V và hai máy bơm hút công suất lớn đặt sát mép nước."

Kỹ sư Bách ngồi ở ghế phụ, ngoái đầu lại:

"Trạm biến áp treo của bãi này công suất một trăm năm mươi ki-lô-vôn-am-pe, mới kiểm định hồi tháng Bảy. Hồ sơ lưu ghi hệ thống tiếp địa gồm bốn cọc đồng phi mười lăm đóng sâu ba mét rưỡi xuống mương tiêu."

Khải cầm lái, mắt giữ thẳng theo những vệt lằn bánh xe tải sâu hoắm trên nền đất đắp:

"Dải đất bồi khu vực này thấp hơn mặt đê gần năm mét. Nước sông Bến Đông mỗi đợt triều dâng sẽ ngấm ngược qua lớp chân kè, làm sũng toàn bộ khu trũng phía dưới. Khi đo, anh Bách kiểm tra kỹ cả bệ máy và khung giàn sàng, không chỉ đo riêng ở cọc tổng."

"Tôi mang theo đầu đo dải tần rộng rồi," Bách gật đầu. "Nếu vỏ giàn máy có rò rỉ, thiết bị sẽ bắt được ngay."

Xe rẽ qua cổng bãi cát Hưng Thịnh.

Khu đất rộng trải dài sát mép nước với những đống cát vàng vun cao như những ngọn đồi nhỏ. Giữa bãi, giàn sàng kim loại ba tầng cao hơn năm mét sừng sững trên bệ bê tông đổ nổi. Mô-tơ điện ba pha kéo cụm trục lệch tâm đang rung giật liên hồi, phát ra tiếng u u rền rĩ, rải từng đợt cát hạt lớn lách tách xuống máng phân loại.

Chủ bãi là ông Nguyễn Văn Giáp từ căn chòi lợp tôn vội vã chạy ra đón:

"Báo cáo các cán bộ, trưa nay nhận thông báo từ ủy ban phường, tôi đã cho thợ kiểm tra lại cầu dao tổng với đường dây dẫn ra giàn sàng rồi. Mọi thứ khô ráo, chạy bình thường cả."

Ông Lợi, chuyên viên Phòng Quản lý đô thị, đưa bản công văn liên ngành:

"Tổ công tác phải đo kiểm thực tế bằng máy. Đề nghị ông cho ngắt điện toàn bộ giàn sàng phân loại để tổ kỹ thuật tiến hành đo điện trở tiếp địa."

"Vâng, để tôi bảo thợ cắt cầu dao ngay."

Giáp chạy lại tủ điện sắt gắn cạnh chân bệ bê tông, kéo mạnh cần gạt cầu dao khối ba pha xuống nấc ngắt. Tiếng mô-tơ chậm dần rồi tắt hẳn. Tiếng rung kim loại chùng xuống, nhường chỗ cho tiếng sóng sông vỗ ì oạp vào mép kè đá và tiếng gió rít qua những khe lưới thép.

Hai nhân viên điện lực bắt đầu mở hòm thiết bị, kéo cuộn dây đo ra bãi đất trống. Bách cúi người, cắm chiếc cọc đo thử nghiệm đầu tiên xuống lớp bùn nhão cạnh bệ máy.

Từ sàn tầng hai của giàn sàng thép, một tiếng thét xé ngang không gian:

"Cứu! Cứu... tay tôi!"

Khải ngẩng phắt đầu lên.

Trên chiếu nghỉ tầng hai của giàn sàng, một công nhân mặc bộ quần áo bảo hộ màu cam đang đứng chết sững. Tay phải anh ta bấu chặt vào thanh tay vịn thép V của khung giàn. Bàn tay trái nắm cứng đầu một sợi cáp tời vừa được tháo rời khỏi tang cuốn để kiểm tra trước khi đoàn công tác tới; phần cáp còn lại kéo dài qua mép sàn, một đoạn nằm chìm trong lớp bùn sũng nước sát chân kè.

Thân người công nhân rung lên từng đợt ngắn. Mắt trợn trừng nhìn về phía khoảng không trước mặt, miệng há hốc nhưng chỉ phát ra những tiếng khè khè nghẹn ứ trong cổ họng.

Một người thợ máy đứng cách đó vài bước hoảng hốt kêu lên, lao thẳng tới định túm lấy vai áo đồng nghiệp kéo ra.

"DỪNG LẠI! KHÔNG ĐƯỢC CHẠM TAY TRẦN!"

Tiếng quát sắc lạnh của Khải đập mạnh vào vách tôn nhà chòi.

Người thợ máy khựng phắt lại khi hai bàn tay chỉ còn cách lưng áo nạn nhân chừng gang tay. Anh ta lùi bật ra sau, ngơ ngác nhìn quanh.

Khải không dừng lại một nhịp nào. Ánh mắt anh quét nhanh qua chân bệ máy. Trên gờ xi măng có một tấm ván cốp-pha gỗ dày hơn hai mét đang nằm gác góc. Cạnh hòm đồ nghề của tổ điện lực, chiếc sào thao tác cách điện chuyên dụng màu cam dài ba mét đặt ngay ngắn trên thảm bạt.

Khải vớ lấy tấm ván gỗ, lao nhanh lên những bậc thang thép dẫn lên sàn tầng hai.

Anh quăng mạnh tấm ván xuống mặt sàn lưới sắt, tạo ra một mặt phẳng cách ly hoàn toàn với kết cấu kim loại của giàn. Đặt hai chân lên mặt ván khô, Khải đón lấy chiếc sào cách điện do Nam vừa kịp chuyền lên từ chân cầu thang.

Khải đưa đầu móc nhựa cách điện lách thẳng vào khoảng hở giữa cẳng tay trái nạn nhân và sợi cáp tời, dùng toàn bộ trọng lượng cơ thể thúc mạnh một đường dứt khoát.

Một tiếng tách khô khốc vang lên.

Cánh tay trái của người công nhân bị hất văng khỏi sợi cáp kim loại.

Gần như cùng lúc, thân hình anh ta khuỵu xuống mặt ván gỗ. Hai bàn tay buông thõng, ngực phập phồng từng nhịp gấp và nông.

"Lùi hết ra phía sau! Tuyệt đối không ai chạm vào khung giàn!" Khải chống sào cách điện xuống sàn, quay đầu quát lớn xuống phía dưới.

Bách lúc này đã lao đến trước cửa tủ điện, nhìn chòng chọc vào cần gạt:

"Cầu dao tổng ba pha đã ngắt từ ba phút trước! Áp-tô-mát hạ thế cũng đang ở nấc ngắt hoàn toàn! Nguồn điện lưới đã bị cô lập tuyệt đối, lấy đâu ra điện áp trên khung giàn?"

Khải quỳ một gối xuống tấm ván gỗ, đưa tay kiểm tra nhanh nạn nhân. Người công nhân trạc ba mươi tuổi, thẻ tên cài trên túi áo đề Lê Văn Lâm. Anh ta nằm co quắp, mắt lờ đờ, môi xám ngắt lại.

Khải luồn tay qua găng cách điện, đặt ngón tay lên động mạch cổ của Lâm. Mạch đập nhanh và nông. Dưới lớp da mu bàn tay và cẳng tay trái của nạn nhân, các vệt gân máu xanh thẫm từng nổi gồ lên như những sợi dây đồng cứng lúc này đã xẹp lép, lặn sâu vào lớp mô xám xịt. Hai lòng bàn tay nạn nhân xuất hiện hai mảng da co rút, trắng bệch và khô khốc.

Nam leo lên chiếu nghỉ, nhìn xuống hai bàn tay của Lâm:

"Anh Khải... tay cậu ta..."

"Lấy cáng bạt cách điện trên xe xuống ngay," Khải ngắt lời, giọng giữ chặt sự bình tĩnh cần thiết. "Bảo anh Lợi gọi cấp cứu. Báo nạn nhân rối loạn ý thức, có dấu hiệu lạnh bất thường và vừa được tách khỏi kết cấu."

Nam quay ngoắt người, lao xuống cầu thang.

Ít phút sau, Lê Văn Lâm được đặt lên cáng bạt, chuyển xuống mặt đất và đưa vào trong chòi điều hành. Người thợ máy ban nãy lấy chăn bông trùm kín người đồng nghiệp, vừa xoa bóp chân tay cho Lâm vừa run rẩy nhìn ra ngoài sân.

Khải bước ra khỏi cửa chòi. Gió từ mặt sông Bến Đông thổi thốc lên triền cát, mang theo hơi lạnh ngai ngái của phù sa và rác ẩm.

Khải rút chiếc điện thoại trong túi áo khoác ra. Anh bấm số của Minh Phương.

Chuông đổ ba nhịp thì đầu dây bên kia nhấc máy, lẫn trong tiếng lật giấy tờ sột soạt:

"Anh à? Em vừa chốt xong tập báo cáo kho quý bốn với bên kiểm toán công ty mẹ rồi."

"Phương này," Khải nói, giọng ngắn gọn và rõ ràng. "Tổ kiểm tra liên ngành vừa gặp sự cố tai nạn lao động tại bãi cát Hưng Thịnh dưới chân đê. Anh phải ở lại hiện trường cùng Viện Kiểm sát và bên kỹ thuật lập biên bản xử lý. Chiều nay anh không về kịp đón em đi ăn cơm như đã hẹn."

Đầu dây bên kia im lặng một thoáng ngắn. Tiếng giấy tờ dừng lại. Phương hỏi, giọng trầm và chậm rãi:

"Người bị nạn có sao không anh?"

"Nạn nhân còn mạch, đã được tách khỏi kết cấu và đang chờ cấp cứu. Hiện trường thì khá phức tạp nên anh phải ở lại xử lý," Khải đáp. "Em xong việc cứ về nhà trước ăn cơm với bố mẹ, không phải chờ anh. Xong việc ở đây anh sẽ gọi lại."

"Vâng, em biết rồi. Ngoài bãi sông gió lạnh lắm, anh làm việc nhớ cẩn thận."

Khải tắt máy, cất điện thoại vào túi áo rồi cài kín cúc cổ khoác gió.

Chiếc xe cứu thương của Bệnh viện quận hú còi rẽ xuống dốc cát. Bác sĩ và y tá nhanh chóng tiếp nhận nạn nhân, chuyển bình hỗ trợ thở và cáng cứu thương chuyên dụng lên xe rồi lập tức chuyển bánh về trung tâm y tế.

Cán bộ đại diện Viện Kiểm sát quận cùng Công an phường Bến Đông có mặt tại hiện trường. Kỹ sư Bách và hai nhân viên điện lực bắt đầu nối lại các đầu dây của máy đo bốn cực.

Ông Lợi mở tập biên bản, hỏi kỹ sư điện lực:

"Bây giờ đo trong tình trạng nào?"

"Giữ nguyên trạng thái ngắt hoàn toàn nguồn điện lưới," Bách kiên quyết. "Chúng ta đo điện trở nối đất của toàn bộ hệ thống giàn sàng khi không có bất kỳ nguồn điện nào cấp vào."

Cọc đo thử nghiệm được cắm sâu xuống lớp đất bùn ven rãnh tiêu thoát nước. Kẹp tiếp xúc kẹp chặt vào thanh thép chân bệ giàn.

Bách bật công tắc nguồn máy đo, nhấn nút phát xung thử nghiệm.

Màn hình hiển thị con số: ba phẩy hai ôm.

Nam đứng cạnh nhìn vào màn hình, cau mày:

"Ba phẩy hai ôm? Thông số này đạt chuẩn an toàn dưới bốn ôm mà anh Bách? Nguồn điện đã cắt, điện trở đất đạt chuẩn, tại sao công nhân Lâm lại bị giật giữ chặt trên giàn?"

Khải không nhìn vào màn hình máy đo. Anh bước ra mép sàn bê tông, phóng tầm mắt nhìn về phía dòng sông Bến Đông.

Mặt nước phù sa đang dâng lên từng đợt chậm chạp, mép nước đổi dần từ màu xám đục sang nâu sẫm. Những đám bèo tây và rác rến trôi ngược dòng về phía thượng lưu. Con nước triều đầu chiều đang tràn mạnh vào bờ, bắt đầu đùn nước vào rãnh tiêu thoát nước sát chân hàng rào bãi cát.

"Anh Bách, giữ nguyên phép đo và theo dõi liên tục trong mười phút tới," Khải quay lại đề nghị.

Bách giữ máy đo điện trở đất ở chế độ đo liên tục. Một nhân viên kỹ thuật khác đồng thời kẹp đầu dò của thiết bị ghi dao động vào thanh nối tiếp địa bên chân bệ, đặt màn hình theo dõi cạnh chiếc vali thiết bị.

Khoảng năm phút sau, khi mép nước triều dâng mấp mé chạm vào khu vực cụm cọc đồng dưới đáy rãnh xả, con số trên máy đo điện trở đất bắt đầu giảm dần:

Ba phẩy hai ôm... hai phẩy chín ôm... hai phẩy hai ôm... rồi dừng lại ở mức một phẩy sáu ôm.

Về mặt kỹ thuật thông thường, một phẩy sáu ôm vẫn là mức điện trở tiếp địa rất tốt. Nhưng gần như cùng thời điểm đó, màn hình thiết bị ghi dao động đặt bên cạnh bắt đầu xuất hiện những nhịp biến thiên chậm mà vài phút trước chưa có.

Đầu đo nhiệt độ tiếp xúc gắn tại chân cọc đồng cũng hạ dần: mười bảy phẩy năm độ... mười bốn độ... rồi mười hai phẩy tư độ C.

Khải nhìn vệt nước triều đang rỉ qua lớp đất bùn:

"Thời điểm các thông số biến đổi trùng khớp với lúc nước triều dâng ngập khu vực chân cọc tiếp địa."

"Nhưng một phẩy sáu ôm là tiếp đất cực tốt," Bách lắc đầu bối rối. "Về nguyên lý, điện áp rò nếu có phải triệt tiêu hoàn toàn xuống đất chứ không thể dội ngược lên giàn thép làm co cứng cơ thể người như vừa rồi được."

Khải quay sang nhìn ông Giáp:

"Dưới chân bệ bê tông này, ngoài bốn cọc đồng đóng theo sơ đồ hoàn công, xưởng có chôn thêm kết cấu kim loại nào khác không?"

Ông Giáp xua tay lia lịa:

"Tôi cam đoan với cán bộ là không có! Hồi đổ móng giàn sàng năm ngoái, thợ họ chỉ đào hố móng sâu một mét hai rồi đổ bê tông tươi, đóng đúng bốn cọc đồng ở bốn góc mương tiêu. Tuyệt đối không chôn thêm thanh sắt hay tấm thép nào bên dưới cả!"

Khải với tay lấy chiếc sào dò kim loại cán dài từ tay nhân viên kỹ thuật.

Anh bước xuống dải đất trũng ngập nước triều phía sau bệ máy. Đưa đầu dò cắm sâu xuống lớp bùn nhão, máy dò phát ra những tiếng bíp ngắt quãng. Khải ấn mũi sào sâu xuống chừng tám mươi phân thì một tiếng cộc đanh gọn vang lên dưới lòng đất.

Khải rà đầu sào sang ngang từng đoạn nửa mét. Tiếng va chạm kim loại tiếp tục lặp lại thành một vệt thẳng kéo dài, chạy ngang qua khu đất trũng của bãi cát và hướng thẳng ra mép kè đá sông Bến Đông.

Bách giở tập bản đồ trắc địa và sơ đồ hoàn công năm 1994 ra đối chiếu. Toàn bộ hồ sơ lưu trữ của Phòng Quản lý đô thị đều xác nhận khu vực bãi bồi này là tầng đất bồi tích tự nhiên, không hề có đường ống dẫn ngầm, cáp bọc thép hay tuyến ray công nghiệp nào từng được cấp phép lắp đặt.

"Dưới lớp bùn có một kết cấu kim loại dạng dải dài nằm ngang," Khải rút mũi sào lên. "Hồ sơ hoàn công không thể hiện kết cấu này."

Mũi sào kim loại rút lên mang theo một lớp bùn sét xám đen dẻo quánh, phả ra mùi ngai ngái đặc trưng của thực vật mục rữa lâu năm dưới đáy luồng lạch cũ.

Ông Lợi lật trang biên bản kiểm tra liên ngành, đặt bút viết:

"Căn cứ sự cố tai nạn lao động xảy ra trong quá trình kiểm tra và việc phát hiện kết cấu kim loại ngầm chưa xác định, không thể hiện trên hồ sơ hoàn công; tổ công tác quyết định tạm đình chỉ toàn bộ hoạt động sản xuất tại bãi cát Hưng Thịnh, niêm phong trạm biến áp và giàn sàng để kiểm tra nguyên nhân và bảo đảm an toàn."

Chủ bãi Nguyễn Văn Giáp thở dài sườn sượt, cúi đầu ký tên vào biên bản.

Ông Lợi quay sang Khải:

"Việc phong tỏa và thăm dò kết cấu kim loại ngầm này sẽ mất nhiều thời gian, phải đợi nước triều rút và cần xe đào chuyên dụng phối hợp với bên kỹ thuật. Theo lịch làm việc chiều nay, chúng ta còn hai cơ sở nữa là bãi cát thứ hai của Hợp tác xã Sông Hồng và xưởng mộc ven đê."

Khải nhìn sợi cáp tời vẫn đang thõng đầu xuống vũng bùn sũng nước:

"Chúng ta không thể tiếp tục kiểm tra các điểm khác khi hiện trường ở đây chưa được bảo vệ an toàn tuyệt đối. Em đề nghị niêm phong toàn bộ cụm thiết bị bãi Hưng Thịnh, bàn giao hiện trường cho Công an phường Bến Đông trông giữ. Đồng thời gửi thông báo hoãn việc kiểm tra hai cơ sở còn lại sang sáng mai để các chủ bãi giữ nguyên hiện trạng thiết bị."

Ông Lợi gật đầu tán thành:

"Nhất trí. Tôi sẽ ghi rõ phương án hoãn và lý do kỹ thuật vào biên bản liên ngành."

Mười lăm giờ ba mươi phút.

Tổ công tác hoàn tất việc chăng dây bảo vệ quanh khu vực giàn sàng, dán giấy niêm phong có dấu đỏ lên cửa tủ điện tổng và bàn giao biên bản cho chỉ huy Công an phường Bến Đông.

Khải đứng trên mặt đê cao nhìn xuống bãi cát vắng bóng người. Nước triều sông Bến Đông đã ngập quá mắt cá chân ở khu đất trũng, phủ lấp toàn bộ rãnh xả và ngâm chìm cụm cọc đồng cùng dải kim loại bí ẩn dưới lớp bùn lạnh.

Nam kéo khóa áo khoác gió, bước lại cạnh Khải:

"Anh Khải, sáng mai xe đào của bên công trình xuống đào bộc lộ dải kim loại ngầm này lên, rồi tổ mình mới đi kiểm tra nốt bãi cát Sông Hồng với xưởng mộc đúng không anh?"

"Đúng vậy," Khải nhìn dòng nước nâu sẫm cuộn chảy dưới chân đê. "Phải làm rõ kết cấu ngầm này là gì trước khi kết luận."

Chiếc xe bán tải nổ máy, đưa tổ công tác rời khỏi bến đò cũ, chạy ngược con đường gom ven đê quay về trụ sở Đội Cảnh sát hình sự khi hoàng hôn mùa đông bắt đầu buông xuống trên những mái nhà xưởng xám xịt.