Chương 25: Dấu Vết Trên Mặt Phù Sa

Tập hồ sơ lưu trữ mang số hiệu 24/09 năm ngoái đã ngả sang màu vàng xỉn của giấy bãi bằng lưu kho lâu ngày. Gáy tập hồ sơ dán một dải băng keo vải màu nâu sờn rách, để lộ từng đường chỉ khâu tay thô ráp.

Ba tấm ảnh hiện trường cỡ 9x12 kẹp ở trang đầu nằm lọt dưới quầng sáng vàng của ngọn đèn bàn chụp sắt. Tấm thứ nhất chụp góc nghiêng sàn chiếc xà lan vỏ thép mang biển hiệu 11 neo sát bến sông trong đêm mưa bão cuối tháng 9 năm ngoái. Nạn nhân mặc bộ quần áo bảo hộ sẫm màu, nằm sấp trên sàn sắt ướt phù sa, đầu nghiêng về mép mạn phải. Hai cánh tay buông xuôi dọc thân người, các ngón tay co nhẹ nhưng lòng bàn tay mở hờ, nằm cách đầu sợi cáp tời phi 20 chừng ba mươi phân. Đầu sợi cáp khi ấy nằm chúc xuống mép nước đục ngầu phù sa dưới chân kè đá. Tấm ảnh thứ hai chụp cận cảnh hai bàn tay: da trắng bợt, lớp biểu bì ngoài cùng tróc vảy mỏng loang lổ từng mảng, không có rãnh xoắn cơ học in sâu vào thớ thịt hay vết rách mô mềm. Tấm thứ ba ghi nhận đôi ủng cao su ngập trong lớp bùn non nhão nhoét dưới chân sàn xà lan.

Kính lúp rê chậm theo từng vết tróc vảy trên bức ảnh chụp cận cảnh. Lớp biểu bì bị mất nước cục bộ, trắng bợt ra như ngâm nước lạnh lâu giờ. Bề mặt da không có vết cháy xém viền ngoài của bỏng điện cao thế, cũng không thấy dấu hiệu than hóa mô.

Khay nhôm đựng hai cốc nước nóng đặt xuống góc bàn làm việc, kéo theo tiếng lách cách của chiếc quai kim loại va vào mép thước sắt.

Nam ngồi xuống ghế đối diện, giở tập tài liệu sao lục lời khai ban đầu:

"Hồ sơ do Công an đồn đường thủy lập lúc 2:00 sáng ngày 24/9 năm ngoái. Nạn nhân là anh Trần Đình Trọng, ba mươi chín tuổi, công nhân lái máy tời kiêm nạo vét luồng của Hợp tác xã Sông Hồng. Kết luận sơ bộ ghi nhận tử vong do suy tuần hoàn cấp nghi liên quan đến bệnh lý tim mạch trong điều kiện lao động đêm mưa bão. Gia đình nhận tiền hỗ trợ mai táng rồi làm đơn xin không mổ tử thi toàn diện, chỉ khám nghiệm ngoài da. Biên bản pháp y sơ bộ của huyện ghi nhận nạn nhân ngừng tim đột ngột, không có dấu vết ngoại lực đả thương hay chấn thương cơ học trên hộp sọ."

Trang biên bản khám nghiệm hiện trường mở ra. Từng dòng chữ viết tay bằng bút mực gai ghi lại các thông số: nhiệt độ không khí đêm đó mười tám độ, nước sông mấp mé sàn xà lan, thi thể nằm sấp tự do trên mặt sàn, hai tay thả lỏng ở gần dây cáp.

"Trọng làm việc ở bến nạo vét này bảy năm," Khải nói, mắt rà qua dòng lý lịch trích ngang của nạn nhân. "Một thợ lành nghề lội bùn kéo cáp tời xà lan trên luồng sông Bến Đông biết rõ lực căng của dây neo khi triều cường lên nhanh. Nhưng trong ảnh hiện trường, hai bàn tay Trọng lại mở hờ, không có dấu vết bám chặt hay giằng co với sợi cáp tời trước khi gục xuống sàn."

Nam lật tiếp tập biên bản lấy lời khai của kíp trực ca sáng hôm đó:

"Anh Vũ Văn Hải, thợ máy trực ca sau, khai rằng lúc 1:55 sáng bước ra mạn xà lan kiểm tra dây buộc thì phát hiện Trọng nằm bất động trên sàn thép. Hải lay gọi không thấy phản ứng, soi đèn pin thấy mặt Trọng tái ngắt, người lạnh toát. Mọi người xúm lại khiêng Trọng vào trong chòi bảo vệ thì cơ thể đã cứng đờ, mạch cổ và nhịp thở đều đã ngừng hoàn toàn. Hồ sơ cũ đóng lại theo hướng rủi ro nghề nghiệp kết hợp bệnh lý nội tại."

Trang nhật ký vận hành bến nạo vét kẹp ở cuối tập tài liệu được lật sang. Dòng chữ viết tay ở ngày 23/9 ghi nhận ca làm việc ban ngày kết thúc lúc 18:00, xà lan 08 và 11 neo đậu an toàn tại bến, tình trạng kỹ thuật bình thường. Nhưng ngay bên dưới dòng kẻ phân cách ca đêm, một khoảng giấy rộng chừng ba đốt ngón tay đã bị cạo nhẵn bằng lưỡi dao lam mỏng, thớ giấy bông xốp lên từng vệt sợi trắng rồi được đè lên bằng một nét gạch mực đỏ kéo dài đến tận mép lề phải.

Đèn pin kỹ thuật gắn trên bàn hạ thấp góc chiếu xuống sát mặt giấy. Dưới luồng sáng xiên góc mười lăm độ, vết tì đè cơ học của ngòi bút bi trước khi bị cạo xóa hiện rõ từng nét hằn chìm ăn sâu vào mặt giấy: chữ G hoa, thân chữ P kéo dài, kèm theo dãy số hiệu máy xúc gầu ngoạm 05.

"Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Cơ giới Gia Phúc," Khải nói chậm rãi khi nhìn vào vết hằn của nét đuôi chữ P. "Máy xúc gầu ngoạm 05 là thiết bị nạo vét công suất lớn thuộc danh mục phương tiện của Gia Phúc. Đêm 23 rạng sáng 24/9 năm ngoái, họ có điều động máy móc vào luồng lạch bến Sông Hồng, nhưng toàn bộ nhật ký ca đêm đó đã bị cạo sạch."

"Hồ sơ lưu chuyển phương tiện đường thủy của trạm quản lý bến cũng không có một dòng nào về ca nạo vét đêm ấy," Nam chỉ tay vào khoảng giấy bị cạo. "Thời điểm đó, ông Đặng Hữu Sâm là đội trưởng đội thi công cơ giới của hợp tác xã, trực tiếp quản lý việc bàn giao ca kíp và phương tiện tại bến."

Cánh cửa phòng làm việc bật mở, mang theo luồng gió lạnh ẩm ùa vào. Kỹ sư Trần Quang Lợi bước vào, chiếc áo bảo hộ màu cam sẫm còn vệt đất khô dính từ hôm qua, tay xách chiếc hòm gỗ đựng mẫu gel thử nghiệm và chiếc sào cách điện chuyên dụng dài hơn hai mét.

"Khải, nước sông Bến Đông bắt đầu vào chu kỳ triều cường buổi sáng," Lợi nói, đặt chiếc hòm gỗ lên mép bàn. "Trạm thủy văn báo đỉnh triều sáng nay dự kiến sẽ tràn qua mép bùn bãi bến sông trong khoảng chín giờ. Nếu muốn đo thông số ứng suất cơ học và kiểm tra phản ứng của sợi cáp tời theo đúng con nước cũ, chúng ta phải xuất phát ngay."

Chiếc xe bán tải chuyên dụng của đội rời trụ sở lúc 7:45 sáng. Mưa phùn mùa đông giăng màn sương mờ đục dọc triền đê Bến Đông, gió thổi thốc qua những rặng tre ngả rạp, mang theo mùi phù sa nồng và hơi nước lạnh buốt.

Khu bến bãi nạo vét nằm lọt thỏm giữa khúc cong của tuyến kè đá chống sạt lở hoàn công năm 1994. Dưới mép sông, hai chiếc xà lan chở cát hoen rỉ nằm gác mũi lên bờ đất bồi xám xịt. Con nước triều đỏ ngầu phù sa đang từ từ dâng lên, liếm từng đợt sóng đục vào những cọc cừ gỗ cắm dọc mép nước.

Tại vị trí bệ tời neo tàu bằng gang đúc chôn dưới chân kè đá, đoạn cáp thép bện xoắn phi 20 dài sáu mét được tổ công tác niêm phong từ chiều qua đang nằm vắt ngang trên hai giá đỡ bằng phíp cách điện màu cam. Mặt sàn giá phíp khô ráo, đặt cao hơn mặt bùn ba mươi phân, cách ly sợi kim loại với nền đất ẩm.

Lợi mở hòm gỗ, lấy ra ống mica chứa khối gel polyme trong suốt có độ đàn hồi và tính dẫn điện tương đương mô mềm cơ thể người. Đầu kẹp giữ khối gel được gắn áp sát vào thân sợi cáp thép, cố định khung đo bằng ốc siết nhựa tổng hợp, duy trì khoảng cách thao tác gián tiếp qua cán sào phíp cách điện dài hơn một mét.

"Khối gel pha chế theo đúng tỷ lệ điện giải mô mềm do phòng pháp y hướng dẫn," Lợi vừa kiểm tra các chốt kẹp vừa nói. "Sợi cáp đặt độc lập trên giá đỡ, đầu cáp phía ngoài buông thõng cách mặt bùn chừng mười lăm phân, hoàn toàn chưa tiếp xúc với nước sông."

Màn hình súng đo nhiệt độ hồng ngoại trên tay Khải báo mức 17,4 độ C, cân bằng với nhiệt độ nền không khí ẩm ngoài bãi sông.

Đồng hồ bấm giờ chuyển sang 8:40.

Nước sông Bến Đông dâng lên rất nhanh, từng vệt nước sủi bọt ngấm qua lớp cát mặt, bắt đầu bao vây lấy chân cột trụ tời bằng gang và dâng ngập dải bùn sét xám đen dưới mép kè. Khi dòng nước lạnh tràn ngập toàn bộ khoảng trũng dưới chân bệ máy, đầu mút tự do của sợi cáp thép buông thõng bỗng giật khẽ một nhịp ngắn.

Một tiếng kim loại ken két rất mảnh phát ra từ bên trong các tao cáp bện.

"Thước đo ứng suất bắt đầu nhảy số," Lợi nói, mắt dán chặt vào vạch chia milimét gắn trên giá phíp.

Không hề có lực kéo cơ học từ mạn xà lan, cũng không có sức nước đẩy vào vì đầu cáp vẫn nằm trên khoảng không khô ráo, nhưng thân sợi cáp thép bện xoắn nặng gần mười lăm ký đang từ từ duỗi thẳng. Đoạn dây thép võng hình cung dần dần bị kéo căng tắp về phía mép bùn ngập nước, các sợi thép nhỏ bên ngoài cọ xát vào nhau phát ra những tiếng tanh tách khô khốc.

Dưới lực siết tăng dần theo nhịp nước ngập, sợi cáp thép lạnh toát tự ép mạnh vào bề mặt khối gel trong suốt. Những đường gân xoắn của tao thép lún sâu vào lớp vật liệu đàn hồi, tạo thành một dải hoa văn lõm hình mắt cáo sắc cạnh. Tại các điểm tiếp xúc trực tiếp giữa kim loại và gel, một lớp màng mờ đục màu trắng vôi lập tức ngưng kết, lan rộng ra xung quanh bề mặt gel.

"Nhiệt độ bề mặt cáp tụt xuống 8,2 độ C," Lợi đọc thông số hiển thị từ đầu đo súng nhiệt độ. "Đồng hồ đo điện xoay chiều báo 0V, không có dòng điện lưới chạy qua. Nhưng lực kéo căng ngang đo được trên ngàm kẹp vượt mức 180N."

"Dùng móc nhựa tách điểm tiếp xúc ở đầu giá phíp," Khải ra lệnh.

Chiếc móc nhựa cách điện trên tay Lợi đưa vào đầu giá đỡ, hất mạnh sợi cáp thép văng sang mép ván khô bên cạnh. Ngay khoảnh khắc điểm tiếp xúc trên giá đỡ bị tách rời, sợi cáp thép đang căng cứng lập tức chùng xuống, rơi đánh bịch một tiếng nặng trịch xuống mặt ván gỗ. Khối gel thử nghiệm ngừng biến tính, nhưng hoa văn hình mắt cáo xoắn ép sâu vào thân gel vẫn giữ nguyên hình dạng, phủ một lớp bụi sương lạnh li ti đọng cứng lại thành vệt trắng bạc.

Khải chụp ảnh lưu lại các thông số đo đạc trên mặt gel, tháo mẫu niêm phong cho vào hộp bảo quản cách nhiệt rồi quay sang Nam:

"Thu dọn đồ đạc. Chúng ta sang phòng giám định đối chiếu tài liệu với Bác sĩ Mãnh."

10:15 sáng.

Căn phòng làm việc của Bác sĩ Trần Mãnh tại tầng hai khu nhà giám định nồng mùi cồn sát trùng và hóa chất bảo quản tiêu bản. Cửa sổ trông ra khoảng sân sau đóng kín mít, chỉ có tiếng máy hút ẩm chạy rì rì trong góc phòng.

Trên mặt bàn kính làm việc, Mãnh trải các bản ảnh khám nghiệm ngoài da của nạn nhân Trần Đình Trọng cùng hồ sơ giải phẫu mô của các ca tử vong khác dọc tuyến đê Bến Đông.

Khải mở hộp bảo quản, đặt khối gel thực nghiệm vừa mang về lên mặt bàn kính.

"Kết quả thực nghiệm cơ học ngoài bến sáng nay ghi nhận sợi cáp tời tự phát sinh lực căng và sụt nhiệt khi nước dâng ngập vùng chân bệ trụ tời," Khải chỉ vào những rãnh xoắn màu trắng vôi in trên mặt gel. "Hình thái biến tính và mất nước cục bộ trên khối gel này có điểm gì tương đồng với dữ liệu pháp y cũ của Trọng không, anh Mãnh?"

Bác sĩ Mãnh cầm kính lúp soi vào bức ảnh chụp cận cảnh hai bàn tay của Trọng trong tập hồ sơ lưu trữ năm ngoái, đối chiếu từng vệt tróc vảy với khối gel:

"Về mặt hình thái tổn thương, phản ứng trên khối gel này có một số đặc điểm tương đồng với hiện tượng mất nước và co rút tế bào đã ghi nhận ở những ca có giải phẫu sâu như ông Thắng ở ngõ 11 hay thợ hàn Tùng tại kho Cầu Cạn. Bề mặt da của Trọng bị mất nước đột ngột, tróc vảy mỏng màu trắng vôi mà không hề có dấu vết cháy nám hay than hóa của nhiệt độ cao."

Mãnh đặt chiếc kính lúp xuống mặt bàn, ngón tay trỏ chỉ thẳng vào tờ biên bản khám nghiệm ngoài da:

"Tuy nhiên, hồ sơ năm ngoái không tiến hành mổ tử thi toàn diện. Chúng ta không có mẫu mô cơ tim và cũng không có lát cắt sinh thiết sâu ở lòng bàn tay. Ảnh hiện trường cho thấy hai bàn tay Trọng mở hờ khi tử vong, các vết tróc vảy phân bố rải rác chứ không tạo thành vết hằn rãnh cáp sâu vào lớp mỡ dưới da như khối gel này. Dữ liệu cũ không đủ căn cứ khoa học để khẳng định Trọng đã nắm chặt vào sợi cáp theo đúng cấu hình thực nghiệm sáng nay."

Khải nhìn vào tấm ảnh chụp hai bàn tay mở hờ:

"Nghĩa là chúng ta chỉ có thể xác nhận sợi cáp tại bến sông có khả năng gây sụt nhiệt và tổn thương mô, còn việc Trọng đã tiếp xúc với nó ở thời điểm nào và trong tư thế nào thì hồ sơ cũ không thể chứng minh?"

"Pháp y chỉ kết luận dựa trên những gì mẫu vật và vết thương thực tế thể hiện," Mãnh trả lời dứt khoát. "Trọng chết vì suy tuần hoàn cấp trong đêm mưa bão, bề mặt da có biểu hiện mất nước lạnh cục bộ. Đó là toàn bộ giới hạn khoa học mà tôi có thể xác nhận. Mọi suy diễn vượt quá biên bản này đều không có giá trị tố tụng."

Rời khỏi phòng làm việc của Bác sĩ Mãnh, hành lang tầng hai vắng ngắt dưới ánh đèn huỳnh quang phát tiếng vo ve đều đặn.

Nam mở chiếc máy tính xách tay đặt lên bệ cửa sổ bê tông cuối hành lang, cắm đầu đọc thẻ nhớ vừa trích xuất từ dữ liệu quản lý phương tiện và hồ sơ an toàn lao động thu giữ từ phòng kế toán hợp tác xã:

"Anh Khải, sáng nay lúc anh cùng anh Lợi làm thực nghiệm ngoài bến, em đã rà soát lại toàn bộ sổ cấp phát trang thiết bị bảo hộ lao động quý ba năm ngoái."

Màn hình máy tính hiện lên bản chụp biên bản cấp phát găng tay cách điện và ủng cao su chống trượt cho tổ nạo vét.

"Dòng cấp phát cho công nhân Trần Đình Trọng ghi ngày 20/9 năm ngoái,” Nam trỏ vào cột chữ ký người nhận. “Nét mực ký tên Trọng đè lên một vùng tẩy xóa bằng bút xóa trắng. Nhưng đối chiếu sổ kho vật tư, ngày 20/9 hoàn toàn không có đợt xuất găng tay cách điện nào cho tổ nạo vét. Biên bản mang ngày 20/9 vì thế có dấu hiệu được lập bổ sung sau đó; chữ ký tên Trọng cũng cần giám định lại."

Vết mực ký gượng gạo đè trên lớp sơn xóa trắng hiện lên sắc nét trên màn hình máy tính.

"Người ký duyệt biên bản cấp phát bổ sung lùi ngày đó là Đặng Hữu Sâm," Nam chuyển sang thư mục hình ảnh giao thông trên ổ cứng. "Và đây là dữ liệu camera giám sát tại ngã ba dốc đê Bến Đông, cách cổng bến hợp tác xã chừng một trăm mét."

Bức ảnh đen trắng trích xuất từ camera quét biển số tự động đặt trên cột thép ngã ba chụp lúc 1:40:12 sáng ngày 24/9 năm ngoái hiện lên rõ nét trên màn hình. Chiếc xe bán tải màu bạc mang biển kiểm soát 29C-66666 của Đặng Hữu Sâm đang quay đầu từ phía đường nhánh bến nạo vét rẽ gấp lên mặt đê chính, thùng xe phía sau phủ bạt dứa nhưng để lộ một cuộn cáp thép bện và hai chiếc máy bơm chìm công nghiệp.

Thời gian ghi nhận trên góc bức ảnh là 1:40:12 sáng.

Đúng mười lăm phút trước thời điểm công nhân ca sáng phát hiện thi thể Trần Đình Trọng nằm bất động bên mạn xà lan.

Ngoài sân, mưa phùn bắt đầu rơi dày hạt hơn, rải từng đợt bọt nước li ti xuống những bậc thềm đá loang lổ vết ẩm của khu nhà đại thể.

"Nam, liên hệ ngay với Công an phường Bến Đông," Khải gập chiếc máy tính xách tay lại, kẹp vào nách. "Lập công văn mời Đặng Hữu Sâm sang trụ sở đội làm việc ngay đầu giờ chiều nay, đồng thời yêu cầu kiểm tra phương tiện mang biển số 29C-66666 và niêm phong toàn bộ hồ sơ điều động máy móc của Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Cơ giới Gia Phúc trong đêm 23 rạng sáng 24/9 năm ngoái."