Chương 4: Khoảng Sụt Áp

Mùi giấy photocopy còn ấm quyện với mùi mực in nhiệt phả ra nồng nặc trong gian phòng điều tra số hai. Trên chiếc bàn họp ghép từ bốn mảnh ván ép công nghiệp, Lê Thành Nam trải rộng tấm bản đồ lưới điện trung thế mười hai kilôvôn của khu vực phía nam đô thị, lấy bốn viên nam châm đen đè chặt mép giấy quăn queo.

Khải đứng tựa lưng vào bậu cửa sổ, ngón tay mân mê vành cốc trà nguội ngắt. Mắt anh dừng lại ở những vòng tròn đồng tâm vẽ bằng bút dạ đỏ loang lổ trên mặt bản đồ.

"Bên điều độ điện lực lọc được bao nhiêu điểm nút?"

"Tổng cộng ba mươi mốt trạm biến áp phụ tải tư nhân nằm trong bán kính ảnh hưởng của đợt sụt áp hai tuần trước," Nam dùng đầu bút chì gõ lên điểm giao cắt giữa nhánh rẽ đường sắt cũ và con kênh thoát nước đen ngòm của khu công nghiệp Cầu Sắt. "Phần lớn là các xưởng dệt may với kho bao bì ngừng hoạt động từ đợt quy hoạch năm ngoái. Còn duy trì tiêu thụ trên sổ bộ chỉ có bốn cơ sở."

Khải đặt cốc trà sang góc mép gỗ, bước lại gần bàn:

"Những chỗ nào?"

Nam lật tập biểu đồ kẹp trong bìa nhựa, chỉ tay lần lượt:

"Bên nghiền đá với đúc nhựa tái chế thì máy ép chạy suốt ca ngày, phụ tải trồi sụt liên tục chứ không gãy đột ngột bốn giây. Đáng chú ý là kho lạnh Việt Hải với xưởng cơ khí Tân Quang. Hai bên này ăn chung một nhánh cáp ngầm ba pha kéo từ cột biến áp số bốn mươi mốt."

Ngón tay Khải rê dọc theo nét mực xanh biểu thị tuyến cáp ngầm chạy men chân tường nhà máy xi măng cũ:

"Nhật ký rơ le bảo vệ bên Tân Quang ghi nhận thế nào?"

"Đúng mười bảy giờ ba mươi lăm phút ngày mùng bốn," Nam mở màn hình máy tính bảng, kéo bảng ghi dữ liệu sự cố sang phía Khải. "Hai tuần trước vụ ngõ mười một. Rơ le so lệch dòng của trạm Tân Quang nhảy ngắt mạch bốn giây rồi tự đóng lại. Điện áp sụt xuống ba mươi tám vôn, nhưng công tơ tổng không hề thấy dòng ngắn mạch chạy qua tiếp địa."

Khải chống hai tay xuống mép bàn, mắt nhìn vào biểu đồ:

"Nếu dây dẫn chạm đất thì cầu chì nổ rồi. Điện áp tụt thẳng đứng thế này, bên kỹ thuật giải thích sao?"

"Họ bảo chịu. Trên lý thuyết vận hành không thể có chuyện toàn bộ mạng lưới bị rút cạn năng lượng trong chớp mắt rồi tự trả về như cũ mà không cháy nổ gì."

Khải nhìn khoảng cách địa lý giữa xưởng cơ khí Tân Quang và căn nhà số hai mươi bảy ngõ mười một. Gần bốn kilômét đường chim bay, ngăn cách bởi một nhánh sông nhỏ và dải đô thị mới đang xây dở. Hai vị trí không chung đường dây trung thế, không cùng trạm phân phối nguồn, nhưng lại cùng gánh một đợt sụt áp bốn giây vào đúng mười bảy giờ ba mươi lăm phút.

Tiếng gõ cửa vang lên hai nhịp dứt khoát. Phạm Quốc Hùng đẩy cửa bước vào, nách kẹp cặp tài liệu bọc da. Mùi thuốc lá thơm thoảng nhẹ trong phòng.

"Bên pháp y chuyển bản kết luận sơ bộ sang rồi," Hùng kéo ghế ngồi xuống đầu bàn, đẩy tập biên bản có chữ ký của Bác sĩ Trần Mãnh về phía Khải. "Mãnh xác nhận nạn nhân chết do suy tim cấp, cơ tim hoại tử đông vón trên diện rộng. Vùng mô đó bị rút nhiệt cục bộ, hoàn toàn không có dấu vết dòng điện cao thế đi qua cơ thể."

Khải lật các bức ảnh chụp hiển vi đính kèm. Sợi cơ tim sẫm màu bị co cứng thành từng búi mạng nhện, màng tế bào xẹp lép như thể bị vắt kiệt toàn bộ dịch nội bào trong khoảnh khắc.

"Còn xưởng cơ khí Tân Quang thì sao?" Hùng ngước nhìn tấm bản đồ trải rộng.

"Tôi với Nam định xuống thực địa kiểm tra ngay chiều nay. Nhánh cáp ngầm bên đó có cùng mốc thời gian và thông số sụt áp với ngõ mười một."

Hùng gõ đầu ngón tay trỏ lên mặt bàn lim:

"Xưởng đó dừng sản xuất nặng từ đầu năm, chỉ còn bảo vệ với hai công nhân kỹ thuật trông thiết bị chờ thanh lý. Xuống đó phải làm đúng thủ tục: xuất trình giấy giới thiệu, yêu cầu mở phòng trạm máy và đo đạc trước mặt bảo vệ. Tuyệt đối không tự ý gạt cầu dao hay chạm vào tủ phân phối khi chưa có người của điện lực đi cùng."

"Tôi đã hẹn bên chi nhánh cử cán bộ an toàn đi cùng tổ rồi," Khải gập tập hồ sơ lại.

"Đi sớm về sớm," Hùng dập tàn thuốc vào chiếc đĩa sứ. "Trời sắp chuyển mưa to đấy."

Hai giờ chiều, chiếc xe chuyên dụng của đội rẽ vào tuyến đường gom chạy dọc mép khu công nghiệp Cầu Sắt. Bầu trời xám xịt như khối chì đè nặng trên những mái tôn rỉ sét của các dãy nhà xưởng bỏ hoang. Mưa bụi giăng mờ mặt đường bê tông nứt nẻ, cỏ dại mọc lấn quá nửa lối đi.

Cổng chính công ty cổ phần thiết bị điện Tân Quang là cánh cổng sắt trượt sơn xanh đã tróc từng mảng lớn, lộ khung kim loại vàng ố. Trong bốt trực ban, người bảo vệ trung niên tên Hoàng Đình Cảnh mặc áo bảo hộ xám bạc phếch đang ngồi cạo tàn thuốc lào bằng chiếc chìa khóa gỉ.

Khải xuất trình thẻ ngành cùng công văn đề nghị phối hợp. Cảnh nhìn giấy tờ một lúc rồi với chùm chìa khóa treo trên vách gỗ:

"Trạm biến áp nằm ở góc xưởng số ba, sau bãi phế liệu các anh ạ. Từ hôm sụt áp hai tuần trước, máy móc trong xưởng cứ dở chứng. Tầm xế chiều là dàn rơ le điều khiển lại kêu lách tách như có sỏi rơi trong vỏ máy."

Khải và Nam theo chân Cảnh bước qua khoảng sân xưởng ngổn ngang khung dầm chữ I và các khối stator máy phát điện bám đầy dầu mỡ. Đi cùng tổ công tác là Đặng Văn Lương, kỹ sư an toàn của chi nhánh điện lực địa phương, tay xách máy đo cách điện và đồng hồ vạn năng công nghiệp.

Xưởng số ba là gian nhà khung thép tiền chế cao hơn mười mét, mái lợp tôn fibro xi măng loang lổ vệt nước dột đọng rêu phong. Không khí bên trong ẩm lạnh, sặc mùi dầu máy lẫn mùi ẩm của đống giẻ lau vứt bừa bãi dưới chân cột sắt.

Ở góc cuối gian xưởng, trạm biến áp kiểu kín đặt trong lồng lưới thép mắt cáo có gắn biển cảnh báo điện áp cao. Cánh cửa lưới đã mở sẵn một bên.

"Gian điều khiển nằm ngay sau máy biến áp ngâm dầu này," Lương chỉ vào khối kim loại xám tro đặt trên bệ bê tông cao nửa mét. "Công suất một nghìn kVA, cấp nguồn cho dàn máy tiện với máy cắt tia lửa điện."

Khải tiến lại gần bệ máy, mở sổ ghi nhận mốc thời gian: mười bốn giờ bốn mươi phút. Anh bật đèn pin soi vào vỏ máy biến áp. Dọc theo các cánh tản nhiệt bằng thép lá, lớp dầu màu vàng nhạt rỉ ra từ gioăng cao su đã đông lại thành từng vệt sáp quánh dẻo, mất hẳn độ nhớt thông thường.

"Anh Lương, đo thử nhiệt độ vỏ máy xem."

Lương bấm súng đo nhiệt hồng ngoại vào vách kim loại. Màn hình nhấp nháy rồi hiện mười lăm độ hai. Anh chau mày, bấm lại góc đối diện:

"Kỳ lạ thật. Máy này ngắt tải từ sáng, nhiệt độ trong xưởng đang hai mươi sáu độ. Đáng lẽ kim loại phải cân bằng nhiệt với không khí xung quanh, sao chỗ này lại lạnh như trong ngăn mát thế này?"

Khải không đáp. Mức nhiệt mười lăm độ C khiến anh nhớ ngay đến kết quả đo trên bàn mổ pháp y sáng nay của Bác sĩ Mãnh. Anh vòng ra sau khối biến áp, tiến đến cánh cửa thép dẫn vào buồng điều khiển kỹ thuật. Khớp khóa tay gạt kêu cọt kẹt khô khốc khi anh vặn chốt đẩy vào.

Buồng điều khiển rộng chừng hai mươi mét vuông. Ánh sáng từ ô chớp trên cao rọi xuống những dãy tủ bảng điện sơn tĩnh điện màu kem. Bụi bám dày trên mặt kính các đồng hồ đo.

Khải cúi xuống soi đèn vào chân tủ phân phối số hai. Anh rút đầu dò nhiệt kế tiếp xúc của tổ khám nghiệm, áp trực tiếp vào thanh đồng tiếp địa bắt dọc chân tường buồng máy. Màn hình điện tử tụt số rất nhanh từ hai mươi mốt độ xuống mười bảy, rồi dừng lại ở mười lăm độ C.

Khải đứng thẳng dậy, quay ra cửa buồng điều khiển:

"Anh Cảnh, chiều ngày mùng bốn lúc sụt áp, trong xưởng có ai làm việc không?"

Cảnh bối rối chùi tay vào vạt áo:

"Hôm đó chỉ có tôi với cậu thợ tiện Đỗ Duy Hùng ở lại làm nốt lô trục cán thép. Tầm hơn năm giờ chiều, tôi đang ngồi phòng bảo vệ thì nghe tiếng nổ bép một cái trong này. Chạy vào thấy mất điện hoàn toàn, nhưng bốn giây sau đèn lại tự sáng."

Khải bước ra gần người bảo vệ:

"Lúc anh vào thì Hùng đang ở đâu?"

"Cậu ấy đứng ngay cạnh máy tiện số ba đằng kia," Cảnh chỉ tay ra khoảng tối giữa xưởng. "Người cứ đờ ra, mắt nhìn trừng trừng vào góc trạm biến áp. Tôi gọi mấy câu mới giật mình, bảo tự nhiên thấy xưởng tối sầm lại, lạnh buốt sống lưng, rồi chiếc đồng hồ đeo tay cứ kêu lách tách liên hồi."

Khải đi nhanh ra chỗ máy tiện số ba. Chiếc máy tiện cơ khí hạng nặng dài hơn bốn mét nằm im lìm dưới lớp bụi xám. Trên bàn gá phôi, một thanh thép tròn phi sáu mươi đang tiện dở nửa chừng.

Khải cúi sát đầu dao tiện hợp kim. Phoi tiện ở điểm tiếp xúc không xoăn thành dải kim loại ánh xanh tím do nhiệt ma sát thông thường, mà gãy vụn thành những mẩu ngắn màu xám xỉn.

Khải đeo găng tay cao su, nhặt một mẩu phoi thép lên. Mẩu kim loại lạnh buốt đầu ngón tay. Khi anh bóp nhẹ, mẩu phoi thép gãy vụn thành từng mảnh nhỏ rơi lả tả xuống nền xi măng, giòn và bở một cách bất thường.

Khải nhìn đám bột kim loại dưới chân, ghi vội vào sổ tay: phoi thép mất tính dẻo, gãy vụn cơ học ở nhiệt độ thấp.

Tiếng Nam gọi từ trong buồng điều khiển vọng ra:

"Anh Khải! Vào đây xem cái này!"

Khải quay lại buồng máy. Nam đang quỳ cạnh rãnh cáp ngầm dưới chân tủ số hai, tấm đan bê tông đậy nắp rãnh đã được nhấc sang một bên.

Dưới đáy rãnh sâu nửa mét, ba sợi cáp đồng bọc cách điện nằm trên giá đỡ sắt. Ở đoạn cáp chạy xuyên qua lỗ mở trên bức tường ngăn với bãi đất trống phía sau, lớp vỏ nhựa màu đen không hề có dấu vết cháy sùi do chập điện. Nó đóng cứng lại, phủ một lớp bụi mốc trắng mỏng dính như sương muối.

Kẹt giữa hai sợi cáp ba pha trên mặt khối vỏ cáp là một chiếc đồng hồ bấm giờ cơ học vỏ kim loại cũ. Mặt kính đồng hồ đã nứt một đường chéo.

Khải ghé sát đèn pin vào mặt kính nứt.

Kim phút của chiếc đồng hồ dừng ở vạch số ba mươi lăm. Kim giây nhỏ ở góc dưới mặt số không quay liên tục, nhưng cứ cách vài giây lại giật khẽ một nấc ngược chiều kim đồng hồ rồi khựng lại, như thể bộ cơ cót bên trong đang bị một lực cản vô hình kéo giật từng nhịp.

Tiếng kim loại va đập lách tách nhỏ xíu vang lên ngắt quãng giữa buồng máy ẩm lạnh.

Khải không chạm vào đồng hồ. Anh rút thước dây kim loại, đo khoảng cách từ tâm mặt số đến mép tường bê tông: đúng sáu mươi phân. Anh ghi thông số vào sổ tay rồi quay sang Nam:

"Lập biên bản niêm phong buồng máy số hai với khu vực máy tiện số ba. Nhờ anh Lương làm thủ tục cắt điện cô lập hoàn toàn nhánh cáp rẽ từ cột số bốn mươi mốt."

Nam gõ biên bản trên máy tính bảng:

"Còn thợ tiện Đỗ Duy Hùng thì sao anh?"

"Hỏi anh Cảnh địa chỉ nhà Hùng. Chúng ta cần lấy lời khai của cậu ta trước năm giờ chiều, trước mốc mười bảy giờ ba mươi lăm."

Khải bước ra khỏi gian xưởng số ba. Ngoài trời, mưa bắt đầu nặng hạt, gõ ràn rạt trên mái tôn rỉ sét. Gió lạnh từ con kênh thổi thốc vào khoảng sân bê tông hoang tàn, cuốn những đám lá khô bay rạt qua vũng nước xám đục.

Khải rút điện thoại xem giờ: mười lăm giờ mười lăm phút. Màn hình hiện tin nhắn Minh Phương gửi lúc trưa, chụp tập chứng từ tài chính quý ba xếp ngay ngắn trên bàn làm việc cùng dòng chữ ngắn: "Tối nay em phải đối soát kho ngoại ô đến muộn. Anh nhớ ăn cơm đúng giờ."

Khải bấm phím gửi lại dòng tin ngắn xác nhận rồi cất máy vào túi áo bạt. Anh đứng dưới mái hiên xưởng, mắt nhìn về phía trạm biến áp sụt áp hai tuần trước, nơi những sợi dây trung thế đang đung đưa khe khẽ trong màn mưa lạnh.