Chương 18: Thực Nghiệm Bằng Mẫu Gel

Bữa cơm tối trong căn hộ số mười hai diễn ra muộn hơn thường lệ.

Sau một ngày chạy xe máy về quê ăn giỗ rồi lại cùng tổ công tác xuống bãi đê Bến Đông đo đạc trạm bơm phụ số ba, hai bả vai Khải mỏi nhừ. Trên chiếc bàn gỗ kê sát cửa sổ trông ra khoảng sân tối om của dãy B, Phương dọn đĩa thịt gà luộc mẹ gói cho lúc chiều cùng bát canh rau cải xanh nấu gừng. Hơi nước bốc lên ấm sực, xua bớt cái rét ngấm dần qua các khe cửa sổ khi đợt gió đông bắc vừa tràn về thành phố.

Phương gắp miếng thịt đùi bỏ vào bát anh:

"Chiều nay dưới trạm bơm thế nào anh?"

"Mọi thứ bình thường," Khải và miếng cơm nóng, nhai chậm. "Trạm phụ số ba chạy tải êm, thông số đo bằng máy móc chuẩn cả. Nhưng cũng vì thế mà mai càng phải thận trọng. Sáng mai bên kỹ thuật với pháp y sẽ thử phương pháp đo gián tiếp, tuyệt đối không để ai chạm tay trần vào kim loại nữa."

Phương gật đầu. Cô không gặng hỏi thêm về chi tiết hiện trường mà với tay lấy cuốn sổ tay nhỏ đặt cạnh mép mâm, lật ra trang giấy ghi chép chi tiêu bằng nét mực xanh ngay ngắn.

"Chiều ở quê bố có nhắc chuyện căn hộ bên khu cán bộ công nhân viên," cô nhìn vào những dòng số. "Tiền tiết kiệm chung của hai đứa mình cộng với năm triệu anh vừa chuyển hôm nhận lương là qua mốc ba mươi triệu rồi. Từ giờ đến Tết nếu không phát sinh khoản lớn, em dồn thêm phần thu nhập đối soát kho bãi còn anh giữ đúng mức trích lương, ra giêng là gom đủ khoản cọc đợt đầu hai mươi phần trăm."

Khải nhìn từng con số được kẻ cột cẩn thận. Tính toán rành mạch của cô làm anh thấy vững tâm, dẫu gánh nặng chi tiêu những năm tới là điều nhìn thấy trước.

"Khoản vay mười lăm năm theo diện cơ quan thì lãi suất cố định khá ưu đãi," anh gắp thêm cọng rau cải vào bát cô. "Chỉ là nộp cọc xong, sinh hoạt hằng tháng sẽ phải thắt chặt lại một thời gian dài. Đợi đến cuối năm sau bên dự án bàn giao nhà hoàn thiện, mình mới tính chuyện sắm sửa đồ đạc rồi làm đám cưới."

"Em tính cả rồi," Phương cười nhẹ, mắt nhìn anh dưới quầng sáng bóng đèn tròn. "Chỉ cần công việc hai đứa đều đặn, làm đến đâu chắc đến đấy là được. Bố mẹ ở quê cũng chỉ mong hai đứa liệu tính cho đàng hoàng."

Cơm nước xong, Phương dọn rửa dưới bếp, còn Khải ngồi lại bàn làm việc giở cuốn sổ tay rà lại sơ đồ các điểm phụ tải ven sông. Tiếng gió bấc rít từng cơn ngoài khe cửa, nhưng hơi ấm trong căn phòng nhỏ giữ cho tâm trí anh sự tập trung cần thiết trước đợt thực nghiệm sáng hôm sau.

⁂

Tám giờ sáng thứ Hai, bầu trời thành phố phủ một màu xám đục.

Sương muối trùm kín những bãi bồi hạ lưu sông Bến Đông, khiến những ống khói nhà máy và giàn cần cẩu rỉ sét ngoài cảng chỉ còn hiện ra như những vệt mờ câm lặng. Gió từ mặt sông thổi thốc lên triền đê mang theo hơi lạnh buốt và mùi phù sa ngai ngái.

Tại xưởng cơ khí Tân Quang, nơi đã được phong tỏa kỹ thuật và cô lập nguồn điện hoàn toàn từ tuần trước, chiếc xe bán tải của Đội Cảnh sát hình sự đỗ sát chân bức tường bao vỡ lở.

Mọi người tập trung trong gian buồng máy số hai rộng chừng ba mươi mét vuông. Cánh cửa sắt hoen rỉ mở toang để đón ánh sáng ngoài trời. Trên nền bê tông nứt nẻ, khối máy biến áp đã ngắt tải nằm im lìm, bám một lớp bụi mỏng và những vệt sương ẩm li ti.

Ngoài Khải và Nam, có mặt tại hiện trường sáng nay còn có Bác sĩ Trần Mãnh từ Trung tâm Giám định Pháp y, cán bộ kỹ thuật Trịnh Quang Dũng và thợ điện trẻ Bách từ Chi nhánh Điện lực. Mấy đầu ngón tay phải của Bách vẫn quấn lớp băng gạc trắng, nhưng các khớp đã co duỗi bình thường.

Dũng mở chiếc hòm tôn chống sốc đặt giữa gian phòng, xếp các dụng cụ thao tác cách điện lên mặt bàn gỗ khô.

Để bảo đảm an toàn, toàn bộ người trong phòng đều phải mang trang bị cách điện cao áp: ủng cao su đế dày, găng tay chuyên dụng ba lớp và kính chắn bảo hộ. Không ai được phép tiến sát vỏ máy bằng tay trần.

"Hôm nay chúng ta tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc thao tác gián tiếp," Khải nhìn bao quát cả tổ. "Mọi tiếp xúc với vỏ máy, thanh tiếp địa hay bùn đất đều phải qua sào cách điện. Bác sĩ Mãnh với anh Dũng giám sát toàn bộ diễn biến mẫu thử."

Chuyên gia giám định pháp y mở nắp chiếc hộp xốp giữ nhiệt màu trắng, dùng kẹp gắp ra ba khay chứa mẫu vật mô phỏng.

Đó là những khối gel dẫn điện dùng trong kiểm định y sinh học, pha chế nồng độ muối khoáng và nước tương đương áp suất thẩm thấu của mô cơ người. Từng khối gel hình trụ dẹt, dài tầm mười lăm phân, được bọc màng mỏng polyme bán thấm để giữ độ ẩm bên trong.

"Mẫu gel này chứa bảy mươi hai phần trăm nước và dung dịch natri clorua không phẩy chín phần trăm," bác sĩ Mãnh đặt khay lên chiếc cân điện tử nhỏ. "Nếu các biến đổi cơ học và nhiệt độ có liên quan đến thành phần nước trong mô, khối vật liệu giàu nước này sẽ giúp chúng ta quan sát mà không cần ai phải mạo hiểm."

Dũng cầm cây sào thao tác dài hai mét bằng sợi thủy tinh cách điện, đầu gắn kẹp nhựa:

"Chúng ta sẽ thử từng cấu hình độc lập để đối chiếu."

Bách cầm máy đo nhiệt độ hồng ngoại và thiết bị ghi dao động điện từ, đứng lùi lại phía sau vạch sơn an toàn cách bệ máy ba mét. Nam cầm sổ biên bản cùng chiếc máy ảnh cơ, sẵn sàng ghi nhận các mốc thời gian.

"Bắt đầu cấu hình thứ nhất," Khải nói. "Tám giờ hai mươi lăm phút."

Ở bước đầu tiên, Dũng dùng sào nhựa gắp mẫu thử số một đặt thẳng lên bề mặt nắp thùng dầu máy biến áp. Vật liệu nằm yên trên lớp sơn xám công nghiệp, không gắn thêm bất kỳ dây dẫn nào xuống đất hay vào các đầu cực.

Cả gian buồng máy im ắng, chỉ có tiếng gió rít qua khe cửa sắt.

Năm phút trôi qua.

Bách rọi đầu đo hồng ngoại vào nắp máy:

"Mặt mẫu thử đang báo mười sáu phẩy hai độ C, vỏ máy mười sáu độ chẵn. Mọi thứ cân bằng với môi trường xung quanh, không thấy dòng rò hay dấu hiệu biến dạng nào."

Dũng gắp khối gel đặt trở lại khay cân. Màn hình điện tử hiện đúng năm trăm gam, không suy hao.

"Cấu hình một hoàn toàn trơ lỳ," Nam ghi vào sổ.

"Chuyển sang cấu hình thứ hai," Khải ra hiệu.

Ở bước này, khối gel số hai được đặt trên tấm đỡ đồng mạ niken, một đầu kẹp với sợi cáp đồng bện dài hai mét. Đầu cáp còn lại được Dũng dùng sào thả lơ lửng, cắm chạm vào lớp bùn sét ẩm dưới rãnh thoát nước, hoàn toàn cách ly với vỏ máy biến áp.

Đồng hồ bấm giờ nhảy từng giây: một phút, ba phút, rồi năm phút.

Bách theo dõi màn hình thiết bị ghi tín hiệu:

"Kim chỉ thị dao động rất nhỏ, cỡ vài mi-li-vôn nhưng chập chờn không thành chu kỳ. Mức nhiệt đo được chỉ lệch khoảng không phẩy hai độ rồi đứng yên."

Dũng nhấc khối gel lên cân lại. Trọng lượng hiển thị bốn trăm chín mươi tám gam, mức hao hai gam nằm trong phạm vi bay hơi tự nhiên của nước bề mặt khi gặp gió lạnh. Màng gel không co rút, không nứt nẻ.

"Dấu hiệu ở cấu hình hai không rõ rệt," bác sĩ Mãnh nhận định.

Sự chú ý dồn về khối gel thứ ba trên bàn.

"Chuẩn bị cấu hình thứ ba," Khải hạ giọng. "Đặt mẫu thử tiếp xúc đồng thời hai vị trí: một đầu kẹp vào thanh tiếp địa của vỏ máy, đầu kia nối cáp cắm xuống bùn sét."

Bách và Dũng phối hợp bằng sào cách điện. Mẫu thử số ba được đặt nằm ngang trên giá phíp cách điện sát bệ máy. Hai đầu gắn ngàm kẹp đồng: ngàm thứ nhất kẹp vào thanh đồng tiếp địa của vỏ máy; ngàm thứ hai nối cáp cắm ngập sâu chừng năm mươi phân vào lớp bùn xám đen dưới sàn.

Đúng tám giờ bốn mươi phút, chiếc chốt kẹp cuối cùng khớp vào vị trí dưới rãnh bùn. Khi hai đầu tiếp xúc được thiết lập, hiện tượng cơ lý bắt đầu bộc lộ trên mẫu thử.

Không có tiếng nổ hay tia lửa điện.

Từ bề mặt vật liệu trong suốt, một sự biến đổi diễn ra ngay trước mắt mọi người.

Hai đầu khối gel, nơi tiếp xúc trực tiếp với ngàm kẹp, bắt đầu co rút lại. Màng polyme bên ngoài nhăn nhúm từng nếp li ti. Khối gel không chảy nhão mà săn cứng lại, ngả dần sang màu trắng đục. Dọc thân khối trụ, các đường ngấn mờ nổi rõ lên bề mặt rồi vặn nhẹ lại, làm toàn bộ cấu trúc khối mẫu co ngắn lại.

"Đang tụt nhiệt rất nhanh," Bách chăm chú nhìn màn hình súng đo. "Mười lăm độ... mười hai độ... chín phẩy năm độ C. Vẫn đang hạ tiếp."

Bác sĩ Mãnh bước tới gần hơn phía sau vạch an toàn:

"Mặt ngoài bắt đầu rỉ nước."

Nước ứa ra trên bề mặt khối gel, đọng thành giọt lớn rồi chảy xuống khay phíp. Khối trụ dài mười lăm phân co lại còn khoảng mười phân, săn quắt và mờ đục.

Cùng lúc đó, đoạn dây cáp đồng nối từ ngàm kẹp xuống rãnh bùn phát ra tiếng rít khẽ.

Sợi dây cáp vốn nằm chùng trên nền bê tông đột ngột căng lên. Phần đầu cáp sát ngàm kẹp nhấc khỏi mặt sàn chừng hai phân, rung nhẹ trong không khí, như thể đang chịu một lực kéo giằng dọc theo tuyến dây nối giữa bệ máy và nền đất.

Nam giơ máy ảnh chụp lại các góc độ.

"Con số tụt xuống chạm ngưỡng bảy độ C," Bách đọc thông số. "Sợi cáp vẫn đang bị kéo căng."

Khải quan sát khối gel đang co lại cùng sợi cáp rung lên. Hiện tượng biến dạng và thoát nước trên mẫu thử này có những nét tương đồng về mặt hình thái với những vết co rút mô từng thấy ở các hiện trường trước.

"Tách một đầu tiếp xúc," Khải ra lệnh. "Ngắt ngàm kẹp ở phía thanh tiếp địa vỏ máy."

Dũng vung sào sợi thủy tinh. Đầu móc nhựa móc vào lẫy ngàm kẹp phía trên, giật mạnh.

Một tiếng cạch khô khốc vang lên.

Ngàm kẹp bật khỏi thanh đồng tiếp địa, rơi lơ lửng giữa không trung.

Khi điểm tiếp xúc phía trên bị tách ra, sợi cáp đồng đang căng liền chùng xuống, đập nhẹ xuống nền bê tông. Tiếng rung kim loại tắt hẳn.

Vật liệu trên giá phíp ngừng co rút. Sự sụt nhiệt dừng lại ở mức sáu phẩy tám độ C rồi nhích dần lên theo môi trường xung quanh. Bề mặt khối mẫu giữ nguyên trạng thái teo tóp, săn cứng và đục mờ, không đàn hồi trở lại hình dạng ban đầu.

Gian buồng máy trở lại vẻ yên lặng.

Bác sĩ Mãnh dùng kẹp gắp khối gel đặt lên đĩa cân.

Màn hình hiện con số: ba trăm bốn mươi hai gam.

"Khối gel hụt hơn một phần ba trọng lượng trong khoảng bốn mươi giây," vị bác sĩ pháp y ghi nhận. "Lượng nước đọng ở khay hứng chỉ được khoảng bốn mươi mi-li-lít. Phần khối lượng hao hụt còn lại hiện chưa thấy dấu vết chất lỏng tương ứng đọng lại trên sàn."

Dũng cúi xuống soi kính lúp vào đoạn cáp đồng vừa rơi. Các sợi đồng nhỏ ở vị trí chịu lực không bị nóng chảy, nhưng xuất hiện vài vết rạn li ti dọc theo thớ kim loại.

Khải nhìn sang hai chuyên gia:

"Chúng ta thử lặp lại một lần nữa với mẫu mới, nhưng lần này ngắt điểm tiếp xúc ở đầu cắm dưới bùn."

Mười phút sau, khối gel mới được đưa vào vị trí. Khi hiện tượng co rút và sợi cáp bắt đầu căng lên ở giây thứ mười tám, Dũng dùng sào nhựa giật ngàm kẹp cắm dưới rãnh bùn.

Lần này phản ứng không dứt khoát như lần trước. Ngàm kẹp dưới bùn bị kéo bật lên kèm theo một mảng bùn nhão, sợi cáp văng sang một bên rồi giật nảy hai nhịp trên sàn bê tông trước khi chùng hẳn. Khối gel ngừng co lại nhưng mặt ngoài vẫn tiếp tục rỉ thêm một lượng nước mỏng trong vài giây kế tiếp trước khi mức nhiệt ổn định ở tám độ C.

Dũng hạ cây sào xuống:

"Việc ngắt ở đầu bùn đất khó thao tác dứt khoát hơn do bùn bám giữ ngàm kẹp, nhưng khi điểm tiếp xúc rời ra thì lực căng trên dây cũng giảm dần rồi mất hẳn."

"Đây là những gì quan sát được trên mẫu gel nhân tạo trong điều kiện cụ thể ở đây," Khải nói rõ. "Ngoài thực tế, vật thể tiếp xúc, bề mặt và thời gian có thể rất khác nhau. Chúng ta chưa thể khẳng định đây là cơ chế duy nhất hay áp dụng được cho mọi tình huống. Nhưng ít nhất việc dùng vật cách điện tách rời một điểm tiếp xúc đã cho thấy khả năng làm dừng phản ứng biến dạng."

Bác sĩ Mãnh nhìn khối gel thứ hai trên đĩa cân:

"Về mặt thực nghiệm mô phỏng, phản ứng co rút và mất nước nhanh của mẫu gel cho thấy khi xuất hiện hiện tượng này, các cấu trúc giàu nước có thể bị biến đổi cơ học rất mạnh. Hiện tượng co rút bề mặt có thể khiến vật thể hoặc cấu trúc bị bó chặt vào điểm tiếp xúc."

Nam ghi chép xong, ngẩng lên:

"Anh Khải, với các kết quả ghi nhận sáng nay, chúng ta có thể tổng hợp thành hướng dẫn an toàn cho các tổ khi đi kiểm tra địa bàn chưa?"

"Có thể dựng một bản khuyến cáo ứng phó khẩn cấp tại chỗ," Khải đáp. "Nhưng cần nêu rõ giới hạn: đây chỉ là biện pháp xử lý tình huống tạm thời cho những trường hợp phát hiện dấu hiệu tương tự, không phải giải pháp kỹ thuật toàn diện."

Mười giờ ba mươi phút, tổ công tác thu dọn hiện trường, niêm phong các mẫu vật mô phỏng rồi quay về trụ sở Đội Cảnh sát hình sự.

Tại phòng giao ban, Đội trưởng Phạm Quốc Hùng đã đợi sẵn bên bàn làm việc.

Khải, Nam, bác sĩ Mãnh và Dũng cùng ngồi lại, đối chiếu các số liệu ghi chép từ hiện trường. Dưới sự chủ trì của Đội trưởng Hùng, các nội dung ứng phó được thảo luận cẩn trọng, kết hợp giữa quy trình an toàn điện và sơ cứu y tế ban đầu.

Khải tóm tắt ngắn gọn các điểm cần đưa vào bản khuyến cáo nội bộ:

Khi tiếp cận hiện trường có dấu hiệu bất thường, việc đầu tiên vẫn là ngắt cầu dao hoặc aptomat theo quy chuẩn an toàn. Tuy nhiên, người làm nhiệm vụ không được dựa vào việc đã ngắt điện để chủ quan chạm tay trần vào nạn nhân hay cấu kiện kim loại.

Toàn bộ quá trình tiếp cận buộc phải sử dụng trang bị cách điện cao áp. Nếu phát hiện nạn nhân bị dính chặt vào thiết bị hoặc nền đất, tuyệt đối không dùng sức người kéo trực tiếp. Biện pháp ưu tiên áp dụng trong tình huống khẩn cấp là dùng sào cách điện hoặc vật liệu khô không dẫn điện để gạt, bẩy hoặc giật bật một trong các điểm tiếp xúc ra khỏi vị trí liên kết.

Về phần sơ cứu sau khi đã tách được nạn nhân, bác sĩ Mãnh nhấn mạnh việc đưa ngay người bị nạn ra khu vực khô ráo, giữ ấm bằng chăn bạt và khẩn trương kiểm tra tuần hoàn hô hấp. Trường hợp ghi nhận ngừng thở hoặc ngừng tim, phải tiến hành hồi sức tim phổi ngay tại chỗ trong lúc chờ lực lượng y tế chuyên trách có mặt.

Văn bản cũng nêu rõ đây chỉ là hướng dẫn ứng phó tình huống khẩn cấp mang tính tạm thời cho cán bộ chiến sĩ khi làm nhiệm vụ thực địa tại các khu vực ven đê, không thay thế quy trình kỹ thuật ngành điện.

Dũng ký xác nhận phần an toàn kỹ thuật, bác sĩ Mãnh ký phần quy trình sơ cứu y tế.

Đội trưởng Hùng xem lại văn bản một lượt:

"Chiều nay tôi sẽ ký lưu hành bản hướng dẫn này trong đội, đồng thời gửi bản trao đổi chuyên môn sang Công an các phường ven đê và Chi nhánh Điện lực để anh em nắm được cách xử lý tình huống khi làm nhiệm vụ."

Khải nhìn bản ghi chép còn thơm mùi mực in trên bàn.

Những bước thực nghiệm sáng nay chưa thể giải thích bản chất những gì đang diễn ra dọc dải đất ven sông, nhưng ít nhất chúng mang lại một phương án thao tác cụ thể hơn, giúp những người đi làm nhiệm vụ có thêm một biện pháp tự bảo vệ khi đối mặt với những hiện trường chưa rõ nguyên nhân.