Chương 1: Nhập Môn Biên Tập (Nhưng Nó Lạ Lắm)

Sao lại tìm hiểu về biên tập ở đây? Có nhầm lẫn gì không? Không đâu nhé!

À mà thực ra là có... nhưng sự sáng suốt đó chỉ tồn tại đến buổi tối. Còn buổi sáng hôm ấy, mục tiêu của tôi vẫn rõ ràng là hai chữ: BIÊN TẬP.

Tôi là một người có tính nghĩ nhiều. Người ta nhìn một bông hoa, thấy nó đẹp. Còn tôi, tôi sẽ nghĩ xem bông hoa ấy đã qua bao nhiêu trận mưa, tại sao cánh hoa bên trái lại hơi xoăn lại, và liệu có phải chú ong nào đó vừa ghé qua lấy đi một chút mật hay không. Đầu óc tôi giống như một cái tổng đài bận rộn, “tâm viên ý mã” – tâm giống như con khỉ chuyền cành, ý giống như con ngựa rong ruổi trên đồng nội. Như lúc đầu thấy bông hoa, nhưng nghĩ một hồi là người đó giờ đang làm gì, ở đâu? Chẳng ăn nhập gì nhau.

Tôi có quen một người trên Facebook. Tình cờ đọc được một bài viết rất ấn tượng, tôi để lại bình luận và nhận được lời mời kết bạn. Bình thường, tôi hiếm khi đồng ý kết bạn trên mạng với những ai chưa từng gặp mặt ở ngoài đời, trừ khi có chung mục đích về các hoạt động văn hóa cộng đồng. Đơn giản vì tôi rất trân trọng hai chữ “bạn bè”. Nhưng mến cái tinh thần yêu văn chương, đam mê viết lách của người ấy nên tôi đã nhấn nút chấp nhận.

Sau này trò chuyện, tôi hỏi lý do kết bạn có phải vì câu bình luận hôm đó không. Bạn ấy bảo không hẳn, mà là vì cái ảnh đại diện của tôi. Hay nói đúng hơn, nó trông giống chữ ký của bạn ấy. Đến đây thì… là hiểu nhau dữ chưa?

Kết bạn xong rồi cứ thế giữ im lặng, chẳng ai nói với ai câu nào. Ừ thì, mạng xã hội mà, vậy đó!

Một hôm, tôi lại lướt mạng tình cờ thấy bài viết của bạn, phía dưới có dòng chữ: “Cảm ơn bạn đã đọc... mong được nghe nhận xét của bạn”. Tôi đọc, góp ý cho bạn về văn phong vùng miền, sửa vài lỗi chính tả này nọ. Chẳng ngờ, bạn rất lắng nghe, cảm ơn và nghiêm túc sửa lại.

Hai bên bắt đầu trò chuyện qua lại, coi bộ cũng rảnh rỗi, rôm rả. Được cái bên kia viết thì cầu thị, còn bên này đọc thì tâm huyết. Phong cách nói chuyện của chúng tôi thiên biến vạn hóa lúc nhà văn, lúc cổ trang, lúc lại Nam Bộ ngang. Bạn khuyến khích tôi viết. Viết gì cũng được, chủ đề nào cũng được: từ báo chí, tin tức, tản văn hay truyện ngắn. Bạn còn kiên nhẫn gợi ý chủ đề, khơi gợi từng chút cảm xúc cho tôi. Còn tôi thì cứ: “Ờ, ừ, để xem đã...”

Rồi, tôi cũng viết được một truyện bằng cảm xúc của mình. Tôi bảo với bạn, chắc viết xong truyện này sẽ gác bút luôn vì chẳng biết phải viết gì tiếp nữa — cạn vốn rồi. Bạn ra sức gợi ý đủ điều, và rồi đưa ra một đề nghị:

– Vị bằng hữu này, hay là làm mưu sĩ chỉnh lý văn từ cho tại hạ đi?

– Chẳng hay chỉnh lý văn từ chuyện chi vậy đạo hữu?

– Là làm biên tập cho tui nè! Biết đâu trong lúc đọc và sửa giùm tui, bạn lại nảy ra ý tưởng viết tiếp đó đa?

– Ờ, để tui cảm nhận coi mấy chỗ “khựng” theo kiểu người ta đọc thôi, chứ biên tập biết gì mà làm cho đặng!

Và vâng, đây chính là “câu chuyện buổi tối” mà tôi đã đề cậpvới bạn ngay từ đầu chương. Một cú lật kèo ngoạn mục mà chính bản thân tôi cũng không lường trước được...

Đối với một đứa tay ngang như tôi, khái niệm biên tập nghe chừng cao siêu lắm. Đó phải là những học giả uyên thâm, những người am tường từng quy tắc ngữ pháp, những người đứng sau các cuốn sách bestseller với cây bút quyền lực trên tay. Tôi thì có gì ngoài việc hay nhặt nhạnh mấy lỗi linh tinh mà ai lướt quacũng thấy?

Làm biên tập – hay nói đúng hơn là cái việc tôi có thể giúp bạn – không phải là mở từ điển ra để đối chiếu xem từ này viết đúng chuẩn chưa. Đó là khi tôi đóng vai một người thưởng thức. Khi mạch văn đang trôi chảy, tự nhiên xuất hiện một từ, một câu làmtôi phải dừng lại – tôi gọi đó là trực giác văn chương của riêng mình.

Và thế là, sáng hôm sau, tôi bắt đầu công cuộc tìm hiểu xem biên tập cần những gì. Tôi gõ vào thanh tìm kiếm: “Biên tập viên là làm gì?”, “Muốn làm biên tập sách cần kiến thức gì?”, “Sách gối đầu giường cho người làm biên tập” … Không chỉ hỏi chị Google, tôi còn hỏi luôn cả chị AI. Tôi hỏi các chị ấy đủ thứ, từ quy trình xuất bản một cuốn sách ra sao, cho đến việc làm thế nào để rèn luyện sự nhạy cảm ngôn ngữ. Sau khi đọc các bài review sách, tôi dừng lại trước một cuốn sách tâm đắc. “A, đây rồi! Chính là cuốn này. Lại bổ sung thêm bộ sưu tập của mình!”. Nghĩ là làm, tôi đặt hàng ngay.

Tối đến, tôi hí hửng nhắn tin cho bạn:

– Tại hạ mới tìm được một quyển sách quý.

– Chẳng hay là sách gì vậy bằng hữu?

– Biên kịch.

– Biên kịch…?

Tôi nhìn vào dòng tin nhắn của bạn, rồi nhìn lại dòng tin nhắn mình vừa gửi. Hai chữ "Biên kịch" hiện lên rõ ràng, rành rành. Tôi giật mình. Thôi chết tôi rồi! Sự minh mẫn cả buổi sáng của tôi … bốc hơi rồi!

Ừ nhỉ… Tôi mất cả buổi sáng chỉ để tìm hiểu về biên tập. Rõ ràng mục đích của tôi là học cách sửa lỗi, học cách gọt giũa văn phong. Vậy mà thế quái nào, lúc gõ thanh tìm kiếm trên mạng, tay tôi lại ghi thành biên kịch? Tôi còn gật gù khen hay, rồi còn tâm đắc nữa chứ! Đây có được coi là một bi kịch không? Hay là một hài kịch? Cười chết tôi! Haha.

Tôi ngồi suy ngẫm lại toàn bộ “vụ án bẻ lái” này. Ban đầu, tôi cứ ngỡ do cái tính nghĩ nhiều lan man, hoặc do mắt mũi kèm nhem nên đầu óc nghĩ một đường, tay lại gõ một nẻo. Nhưng không, khi mở lịch sử tìm kiếm, hai chữ “biên kịch” đã chễm chệ ngay từ dòng đầu tiên. Ủa là sao ta? Tiềm thức của tôi ư…?

Từ một kẻ muốn đi học làm người dọn dẹp để hỗ trợ ước mơ của người khác, tôi quay sang làm kiến trúc sư, ôm cuốn bản vẽ xây dựng câu chuyện của chính mình. Có lẽ đây là tín hiệu vũ trụ gửi đến. Nhắn rằng thay vì dừng lại ở việc sửa lỗi hay ngồi “cảm và khựng” trên bài viết của người khác, tôi hãy tự tạo ra những cú “khựng” cảm xúc cho độc giả xung quanh mình. Dữ dội chưa?

Mấy ngày sau, cuốn sách định mệnh được giao đến. Thơm phức mùi mực in và trắng tinh màu giấy mới. Nhập môn biên tập của tôi thế đấy! Thay vì luyện kỹ năng đọc nhiều, viết nhiều, tôi nhảy qua bước ứng dụng tư duy biên kịch vào viết tiểu thuyết, truyện dài.

Ngẫm ra, không có trải nghiệm nào là vô ích cả. Sự nhầm lẫn không phải là thất bại, nó là chất liệu. Cách chúng ta đón nhận, phát hiện ra giá trị của ngã rẽ đó rồi vận dụng vào từng việc cụ thể mới là điều cốt lõi. Tôi còn thấy may mắn khi có quyển sách này. Sách thực sự hay, văn phong rất cuốn. Ngay khi tôi viết những dòng này, phong cách của tôi cũng đang bị thẩm thấu bởi chính giọng văn của dịch giả đó.

Và bạn muốn biết tên cuốn sách đó không? Nó tên là...

Mà thôi bạn nên tự tìm hiểu để có trải nghiệm thú vị giống tôi. Biết đâu, khi bạn đang tìm kiếm về biên kịch, vũ trụ lại đưa bạn va phải một thứ khác còn hay ho hơn thì sao?