Chương 2: Những Dòng Thuốc Trùng Nhau

7 giờ 15 phút sáng.

Sương mù từ phía sông Đáy vẫn còn vương trên những tán xà cừ ướt sẫm nước mưa đêm. Dưới sân bệnh viện, tiếng xe máy của người nhà bệnh nhân đi mua đồ ăn sáng bắt đầu rì rầm. Một nhân viên vệ sinh đẩy chiếc xe thu gom rác dọc lối đi lát gạch, phía sau là tiếng chổi tre quét lá khô sột soạt.

Trong phòng giao ban khoa Dược, mùi cà phê hòa tan quyện với mùi giấy hồ sơ và chút hương thuốc Nam từ khu Đông y cuối hành lang. Chiếc quạt thông gió trên cao quay chậm, thỉnh thoảng phát ra tiếng rè nhẹ.

Dược sĩ chuyên khoa I Phạm Doãn Lập ngồi ở đầu bàn dài. Ông 52 tuổi, mái tóc thưa chải rẽ ngôi gọn gàng, cặp kính lão đặt thấp trên sống mũi. Áo blouse được cài đủ cúc. Trước mặt ông là tập báo cáo ca trực đêm, bên cạnh màn hình máy tính đang mở phần mềm quản lý dược của bệnh viện.

Ông lật đến một trang được đánh dấu bằng giấy nhớ.

“Cậu Khang.”

Nguyễn Gia Khang ngồi ở cuối bàn, hai tay đặt trên cuốn sổ bìa đen.

“Dạ.”

“Đêm qua, phiếu lĩnh thuốc của khoa Cấp cứu bị treo gần 20 phút. Tôi đã xem ghi chú của cậu trên hệ thống.” Ông Lập ngẩng lên. “Bệnh nhân Bùi Văn Định, 68 tuổi. Cậu yêu cầu rà soát lại chỉ định Amikacin 500 mg và Diazepam 10 mg tiêm tĩnh mạch?”

“Dạ. Bệnh nhân có tiền sử suy tim, đang dùng Furosemide và Digoxin ở nhà. Lúc đó huyết áp thấp, nhịp tim nhanh, chưa có kết quả chức năng thận và điện giải. Em đề nghị bác sĩ điều trị đánh giá lại chỉ định trước khi cấp thuốc.”

“Cậu có biết vì sao phiếu lĩnh bị treo lâu như vậy không?”

“Vì em chưa xác nhận.”

“Đúng. Nhưng người ở dưới kia không nhìn thấy toàn bộ những gì cậu đang cân nhắc. Họ chỉ thấy một phiếu thuốc bị giữ lại giữa ca trực đông bệnh nhân.”

Trong phòng có 4 dược sĩ khác cùng dự giao ban. Chị Hương phụ trách kho thuốc tiêm ngồi gần cửa sổ, một người khác đang ghi chép bỗng ngừng bút. Không ai lên tiếng.

Ông Lập tháo kính, đặt xuống mặt bàn.

“6 giờ 30 phút sáng nay, bác sĩ Đạt bên Ngoại Tiết niệu đứng đợi tôi ở hành lang. Cậu ấy nói bộ phận Dược lâm sàng làm chậm quy trình cấp cứu, khiến kíp trực chịu thêm áp lực. Cậu có biết bố cậu ấy là ai không?”

Khang không đáp.

“Trần Minh Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ Y trên Sở. Đạt mới ra trường, còn trẻ, tính khí cũng nóng. Nhưng chuyện đó chưa phải điều tôi muốn nói với cậu.”

Ông Lập đẩy cặp kính sang một bên.

“Dược lâm sàng của bệnh viện mình mới triển khai. Các khoa điều trị chưa quen có người rà lại y lệnh, bác sĩ cũng chưa quen phải giải thích thêm những gì trước đây họ tự quyết. Cậu mới về khoa được 4 tháng. Nếu lần nào cũng đối đầu trực diện giữa phòng cấp cứu đông người, sau này họ không muốn hợp tác nữa thì cậu lấy đâu ra bệnh án để theo dõi, lấy đâu ra thông tin để can thiệp?”

Khang nhìn xuống cuốn sổ.

“Em hiểu ý anh.”

“Hiểu là một chuyện. Làm được hay không lại là chuyện khác.”

Ông Lập ngừng lại, ánh mắt dừng trên gương mặt người dược sĩ trẻ.

“Tôi không bảo cậu nhắm mắt xác nhận một y lệnh mà cậu thấy không an toàn. Nếu có nguy cơ, cậu phải lên tiếng. Nhưng lần sau, hãy gọi cho tôi, báo bác sĩ phụ trách hoặc trao đổi riêng với người ra y lệnh. Cậu cần đưa ra được lý do cụ thể, dữ liệu nào còn thiếu và đề nghị bước tiếp theo. Đừng biến một cuộc trao đổi chuyên môn thành cuộc đối đầu giữa hai người.”

“Vâng.”

“Còn một chuyện nữa.” Ông Lập gõ nhẹ đầu ngón tay lên tập báo cáo. “Cậu có chắc những điều mình ghi trong hồ sơ đêm qua đều là dữ liệu đã xác nhận không?”

Khang ngẩng lên.

“Em đã ghi rõ phần nào là tiền sử do người nhà cung cấp, phần nào là kết quả theo dõi tại Cấp cứu.”

“Được. Cứ giữ cách phân biệt đó. Một giả thuyết có thể giúp người ta tìm ra bệnh, nhưng nếu ghi nó thành sự thật trong hồ sơ thì chính cậu sẽ tạo ra một vấn đề khác.”

Ông đeo kính trở lại, khép tập báo cáo.

“Làm nghề này, giữ an toàn cho bệnh nhân là việc trước mắt. Giữ được sự hợp tác để ngày mai còn tiếp tục làm việc cũng quan trọng không kém.”

“Em sẽ rút kinh nghiệm.”

Cuộc giao ban chuyển sang những nội dung khác. Khang ngồi nghe, ghi lại hai đầu việc liên quan đến cấp phát thuốc và danh sách bệnh án cần theo dõi. Khi cuộc họp kết thúc lúc 7 giờ 40 phút, cậu gấp cuốn sổ, đứng dậy nhường lối cho người ngồi cạnh.

Ra đến hành lang, chị Hương từ phía kho thuốc tiêm bước tới. Chị nhìn quanh rồi khẽ vỗ vào vai Khang.

“Ông Lập nói thế thôi. Sáng nay ông ấy cầm bản ghi chú của em sang phòng giao ban Cấp cứu, ngồi đối chiếu với anh Cường gần nửa tiếng đấy.”

Khang hơi ngạc nhiên.

“Thật ạ?”

“Chứ em nghĩ ông ấy chỉ gọi em lên để mắng à?” Chị Hương cười nhỏ. “Ông ấy khó tính, nhưng không phải người không biết phân biệt đúng sai. Có điều, em cũng nên để ý cách nói chuyện. Bác sĩ trực đêm đang căng thẳng, mình nói thêm một câu không đúng lúc là họ nhớ câu ấy lâu hơn cả phần chuyên môn.”

“Em biết rồi. Cảm ơn chị.”

Khang cầm kẹp hồ sơ, đi về phía khu điều trị sau Cấp cứu.

Nắng sáng đã bắt đầu xuyên qua lớp mây xám. Những vệt sáng mỏng nằm xiên trên nền gạch hoa, chạm vào đôi dép nhựa của người nhà bệnh nhân rồi trượt dần về phía cuối hành lang.

Lời bác sĩ Cường nói lúc gần 3 giờ sáng vẫn còn trong đầu Khang:

Đừng chỉ nói thuốc này không được. Hãy nói rõ nguy cơ, dữ liệu còn thiếu và phương án cần cân nhắc.

Khang nhớ câu ấy khi bước xuống cầu thang.

Đêm qua, cậu đã ngăn một y lệnh mà mình cho là có rủi ro. Nhưng ca bệnh của ông Định vẫn còn những điều chưa được giải thích. Nếu chỉ dừng lại ở hai mũi tiêm bị hoãn, công việc của cậu chưa đi đến đâu cả.

Chiếc túi nilon người nhà mang từ quê lên vẫn nằm trong trí nhớ cậu. Những vỉ thuốc lẫn lộn, những mảnh giấy ghi tên thuốc và một lọ nhựa đã bong gần hết nhãn. Khang đã nhìn thấy chúng lúc người con trai đặt túi xuống cạnh giường. Khi ấy, Cấp cứu quá bận, còn ông Định đang đau đớn vì bí tiểu. Cậu chưa có thời gian xem kỹ.

Bây giờ là lúc quay lại.

Khu theo dõi sau Cấp cứu nằm ở tầng 1 của dãy nhà ngang, thông với khoa Nội Tim mạch. Tiếng máy theo dõi nhịp tim phát ra từng nhịp ngắn đều đặn. Một điều dưỡng đang thay chai dịch truyền cho bệnh nhân giường bên cạnh, trong khi người nhà một cụ bà ngồi bó gối trên chiếc ghế nhựa sát tường.

Ông Định nằm ở giường số 4, cạnh cửa sổ.

Sắc mặt ông đã khá hơn so với đêm trước. Lớp da quanh miệng không còn tái xám, hơi thở cũng bớt gấp. Ống dẫn lưu trên xương mu nối với túi chứa đặt bên cạnh giường. Lượng nước tiểu thu được đã gần 1.200 mL, màu vàng sẫm lúc đầu đang nhạt dần.

Trên monitor, nhịp tim dao động quanh 85 lần/phút. Thỉnh thoảng, một nhịp ngoại tâm thu thất đơn độc xuất hiện rồi biến mất giữa những khoảng sóng đều.

Người con trai ông Định ngồi bên cạnh, lưng hơi còng xuống vì thiếu ngủ. Chiếc áo khoác gió đã sờn vai, hai bàn tay thô ráp đặt trên đầu gối. Khi thấy Khang bước tới, anh vội đứng dậy.

“Chào bác sĩ.”

“Tôi là dược sĩ ở khoa Dược.” Khang kéo ghế đẩu lại gần, hạ giọng. “Đêm qua tôi thấy anh mang theo một túi thuốc của bố. Bây giờ anh có thể cho tôi xem lại không? Tôi muốn đối chiếu với những thuốc bệnh viện đang sử dụng.”

“Dạ, được. Túi vẫn ở đây.”

Người con cúi xuống gầm giường, lấy ra chiếc túi nilon màu đỏ đã nhàu. Anh đặt nó lên chiếc bàn inox cạnh giường, cẩn thận mở miệng túi.

Bên trong có 2 tờ đơn thuốc gấp nhiều lần, 3 vỉ thuốc đã bóc dở, một lọ nhựa trắng bong mất gần nửa nhãn và vài gói thuốc lẻ được gói trong giấy báo cũ.

Khang lấy găng tay, đặt từng món lên mặt bàn rồi tách riêng chúng. Cậu không vội đọc tên thuốc. Trước tiên, cậu hỏi người con trai về nơi mua, thời điểm sử dụng và cách bố anh uống từng loại.

“Bố anh thường tự giữ thuốc hay anh chia thuốc sẵn cho ông?”

“Trước đây bố em tự uống. Mấy tháng gần đây mắt ông kém, em có dặn mẹ chia thuốc ra từng buổi, nhưng bà cũng không phải lúc nào cũng ở nhà. Bố em nhớ thuốc nào thì uống thuốc ấy.”

“Những thuốc này đều đang dùng phải không?”

“Có thuốc uống hằng ngày, có thuốc mua lúc bố thấy khó chịu. Em không phân biệt được hết.”

Khang gật đầu, lấy tờ đơn đầu tiên.

Đơn được cấp tại phòng khám ngoại trú của bệnh viện huyện cách đây 3 tuần. Phần chẩn đoán ghi suy tim độ II, tăng huyết áp. Bên dưới là 3 thuốc: Digoxin 0,25 mg, mỗi ngày uống 1/2 viên; Furosemide 40 mg, mỗi ngày 1 viên vào buổi sáng; và một thuốc ức chế men chuyển.

Khang đặt đơn sang bên phải, nhặt vỉ thuốc bạc nằm cạnh nó lên. Trên mặt nhôm in tên Furosemide 40 mg. Vỉ đã mất 7 viên.

“Bố anh uống thuốc này mỗi sáng?”

“Dạ. Mẹ em thường để sẵn một viên trên bàn. Bố uống sau khi ăn.”

Khang lấy tờ giấy thứ hai. Đó là một mảnh giấy viết tay, kẹp trong túi thuốc mua tại phòng khám tư ngoài thị trấn. Trên giấy ghi: Khó thở, phù nhẹ hai chân. Phần hướng dẫn sử dụng được viết vội ở góc dưới, mực xanh đã nhòe một chút.

Cậu đọc lại rồi hỏi:

“Thuốc mua ở phòng khám này, người ta dặn bố anh uống thế nào?”

Người con trai nhìn tờ giấy, cố nhớ.

“Đợt ấy chân bố em phù hơn. Bố kêu đi dép chật, thở cũng nặng. Em đưa ông ra phòng khám tư. Người ta bán thêm thuốc này, dặn uống một viên vào buổi trưa nếu chân còn phù.”

“Có nói phải ngừng viên thuốc buổi sáng ở đơn cũ không?”

Anh lắc đầu.

“Em không nhớ có. Bố em vẫn uống thuốc sáng như trước. Đến trưa, nếu chân nặng thì uống thêm viên này.”

Khang lật vỉ thuốc trắng chữ xanh. Trên mặt nhôm hiện rõ tên biệt dược: Lasix 40 mg. Vỉ 10 viên đã bóc mất 6 viên.

Cậu đặt hai vỉ thuốc cạnh nhau.

Furosemide và Lasix.

Hai tên gọi khác nhau, nhưng cùng một hoạt chất.

“Bố anh đã uống cả hai loại trong bao lâu?”

“Chắc khoảng 10 ngày. Thuốc này mua về được hơn tuần.”

“Trong 10 ngày ấy, mỗi ngày bố anh uống một viên Furosemide vào buổi sáng, rồi thêm một viên Lasix vào buổi trưa khi thấy chân phù?”

“Dạ. Có hôm ông bảo chân đỡ thì không uống viên trưa. Nhưng đa số ngày nào cũng uống.”

Khang ghi lại lời khai, đánh dấu phần liều dùng chưa được xác minh hoàn toàn. Số viên đã bóc khỏi vỉ không đủ để xác định chính xác từng ngày bệnh nhân đã uống bao nhiêu. Tuy vậy, lời người con cho thấy ông Định có khả năng đã dùng thêm Furosemide ngoài đơn thuốc ban đầu trong nhiều ngày liên tiếp.

Khang tiếp tục kiểm tra chiếc lọ nhựa trắng. Nhãn đã bong gần hết, chỉ còn một phần tên thuốc và dòng chữ ghi hàm lượng. Cậu không đưa ra kết luận dựa trên mảnh nhãn còn lại. Cậu chụp lại thông tin bằng điện thoại công vụ của khoa, ghi rõ cần xác minh thêm với nơi cấp thuốc.

Dưới đáy túi có 2 vỉ thuốc màu cam. Một vỉ đã bóc gần hết, vỉ còn lại mất 8 viên. Mặt sau in thành phần bằng chữ nhỏ: Paracetamol 500 mg, Phenylephrine hydrochloride 10 mg và Chlorpheniramine maleate 4 mg.

Khang xoay vỉ thuốc về phía ánh sáng.

“Thuốc này bố anh uống từ bao giờ?”

“Ba hôm trước. Trời trở lạnh, bố em bị hắt hơi, sổ mũi với đau đầu. Em ra hiệu thuốc đầu xóm mua 2 vỉ cảm cúm. Người bán bảo uống sáng với tối.”

“Anh còn nhớ mỗi lần uống mấy viên không?”

“Em cho bố uống 2 viên mỗi lần. Ngày 2 lần. Hai hôm đầu ông uống đủ. Hôm qua hình như chỉ uống buổi sáng.”

Khang nhìn số viên đã bóc khỏi vỉ, rồi ghi lời khai vào sổ. Thông tin này cần được đối chiếu với bao bì và hướng dẫn sử dụng của chính chế phẩm, nhưng ít nhất cậu đã có được một mốc thời gian tương đối rõ.

“Sau khi uống thuốc cảm, bố anh có thấy tiểu khó hơn không?”

Người con trai suy nghĩ một lúc.

“Ông có nói đi tiểu ít. Nhưng trước đây bố em cũng hay phải rặn, có hôm ngồi lâu mới ra. Em cứ nghĩ trời lạnh nên ông ngại đi vệ sinh.”

“Trước đêm qua, bố anh có lần nào bí tiểu hoàn toàn chưa?”

“Chưa. Tiểu khó thì lâu rồi, nhưng lần này ông đau bụng dưới, cứ muốn đi mà không được. Đến tối, bụng dưới căng lên, ông không chịu nổi nên em mới đưa vào viện.”

Khang khép cuốn sổ một lát.

Những dữ kiện mới bắt đầu nối được với nhau, nhưng chưa tạo thành một kết luận duy nhất.

Ông Định có tiền sử tiểu khó kéo dài, nhiều khả năng liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt. Ba ngày trước, ông bắt đầu sử dụng một thuốc cảm cúm phối hợp chứa Chlorpheniramine và Phenylephrine. Hai hoạt chất này có thể làm tình trạng tống xuất nước tiểu trở nên khó khăn hơn ở người đã có tắc nghẽn đường ra bàng quang.

Trong khi đó, việc dùng thêm Lasix bên cạnh Furosemide theo đơn cũ tạo ra nguy cơ sử dụng trùng hoạt chất. Lượng thuốc thực tế mỗi ngày chưa được xác định hoàn toàn, nhưng việc tự tăng liều lợi tiểu mà không có theo dõi có thể góp phần gây mất nước và rối loạn điện giải.

Khang nhìn sang monitor.

Nhịp ngoại tâm thu vẫn thỉnh thoảng xuất hiện.

Kết quả xét nghiệm buổi sáng cho thấy kali máu 3,1 mmol/L, creatinine 142 µmol/L. Chức năng thận cần được đánh giá thêm dựa trên diễn biến và các thông tin lâm sàng khác. Hạ kali ở người đang sử dụng Digoxin là một nguy cơ đáng chú ý, bởi nó có thể làm tăng nhạy cảm của cơ tim với thuốc và khiến nguy cơ rối loạn nhịp trở nên đáng lo hơn.

Nhưng chỉ với những dữ liệu hiện có, Khang chưa thể khẳng định Digoxin đã gây ra ngoại tâm thu thất. Cậu cũng chưa thể quy toàn bộ tình trạng hạ kali cho việc dùng trùng Furosemide.

Cậu cần báo cáo những gì đã tìm thấy, đồng thời chỉ rõ những phần còn phải xác minh.

“Anh có thể giúp tôi một việc không?” Khang hỏi.

“Dạ?”

“Khi bố anh tỉnh, anh hỏi lại giúp tôi xem ông thường uống thuốc vào những giờ nào, có hôm nào tự uống thêm thuốc vì thấy phù hoặc khó thở không. Nếu còn vỏ thuốc, đơn thuốc hay giấy hướng dẫn sử dụng, anh giữ lại hết. Đừng vứt đi.”

“Dạ, được.”

“Và từ giờ, trước khi mua thêm thuốc cho bố, anh nên nói với người bán rằng ông đang dùng thuốc tim mạch và có tiền sử tiểu khó. Nhưng tốt nhất là báo với bác sĩ điều trị trước. Một loại thuốc có thể phù hợp với người này, nhưng lại gây vấn đề cho người khác.”

Người con trai nhìn những vỉ thuốc nằm trên bàn, vẻ mặt nặng nề.

“Em cứ nghĩ thuốc nào bác sĩ cho thì uống, thuốc cảm mua ngoài hiệu thuốc cũng chỉ là thuốc cảm. Không ngờ lại thành ra thế này.”

Khang không trả lời ngay. Cậu gom những vỉ thuốc theo từng nhóm, đặt lại vào túi riêng để tránh lẫn lộn.

“Anh đã đưa bố vào viện kịp thời. Bây giờ chúng ta cần giúp bác sĩ biết chính xác ông đã dùng những gì.”

Người con cúi đầu, hai bàn tay đan vào nhau.

Khang xin phép giữ lại bản sao thông tin trên các vỏ thuốc và chụp lại những phần nhãn cần thiết để đính kèm báo cáo rà soát thuốc. Những vỉ thuốc gốc được trả lại cho gia đình sau khi đã ghi nhận đầy đủ.

Trước khi rời giường bệnh, cậu nhìn ông Định thêm một lần. Người đàn ông lớn tuổi đang ngủ, bàn tay đặt trên chăn, những ngón tay chai sần khẽ co lại theo nhịp thở.

Khang kéo tấm chăn lên ngang bụng cho ông rồi mới đứng dậy.

10 giờ sáng.

Hành lang khoa Ngoại Thận – Tiết niệu đông hơn lúc đầu ngày. Bác sĩ và điều dưỡng đi lại giữa các buồng bệnh, tiếng bánh xe đẩy va nhẹ vào những đường nối trên nền gạch. Ở cuối hành lang, một người nhà bệnh nhân đang hỏi nhân viên trực về lịch siêu âm.

Khang đứng trước cửa phòng hành chính, trên tay là bản tổng hợp rà soát thuốc đã được đánh máy. Cậu đã chia báo cáo thành 3 phần: thuốc bệnh nhân đang sử dụng, những vấn đề phát hiện và các thông tin cần tiếp tục xác minh.

Một lát sau, Bác sĩ Cường cùng Trần Minh Đạt bước ra. Cường vừa kết thúc buổi thăm khám, trên tay còn cầm bệnh án. Đạt đi phía sau, ôm tập phim siêu âm trước ngực.

Nhìn thấy Khang, bước chân Đạt chậm lại.

Ánh mắt anh dừng trên tập hồ sơ trong tay cậu. Có lẽ Đạt vẫn nghĩ Khang tìm đến để nhắc lại chuyện đêm qua.

Khang bước tới, hơi cúi đầu.

“Báo cáo bác sĩ Cường, bác sĩ Đạt. Sáng nay em đã rà soát túi thuốc bệnh nhân Bùi Văn Định mang từ nhà lên. Có một số vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc, em xin gửi các bác sĩ để đối chiếu với bệnh án.”

Cường nhận bản báo cáo.

“Cậu tìm được gì?”

“Có 2 vấn đề chính cần lưu ý. Thứ nhất, bệnh nhân đang dùng Furosemide 40 mg theo đơn ở bệnh viện huyện, đồng thời có sử dụng thêm Lasix 40 mg mua tại phòng khám tư. Hai thuốc cùng chứa Furosemide. Theo lời người nhà, bệnh nhân thường uống thêm một viên vào buổi trưa khi thấy chân còn phù. Cách dùng thực tế cần được xác minh thêm, nhưng rõ ràng có nguy cơ trùng hoạt chất và tăng tổng liều lợi tiểu ngoài kế hoạch điều trị ban đầu.”

Cường cúi xuống đọc bảng đối chiếu.

“Còn vấn đề thứ hai?”

“Ba ngày gần đây, bệnh nhân dùng thuốc cảm cúm phối hợp chứa Chlorpheniramine 4 mg và Phenylephrine 10 mg. Người nhà khai đã cho uống 2 viên mỗi lần, ngày 2 lần trong 2 ngày đầu. Bệnh nhân vốn có tiểu khó kéo dài, nghi phì đại tuyến tiền liệt. Chlorpheniramine có tác dụng kháng cholinergic, còn Phenylephrine có thể làm tăng sức cản ở vùng cổ bàng quang. Hai hoạt chất này có khả năng góp phần thúc đẩy cơn bí tiểu cấp.”

Đạt nhìn xuống báo cáo. Ánh mắt anh dừng ở dòng ghi thành phần thuốc cảm cúm, rồi chuyển sang bảng đối chiếu Furosemide và Lasix.

Khang tiếp tục:

“Về điện giải, kết quả sáng nay ghi nhận kali 3,1 mmol/L. Bệnh nhân đang dùng Digoxin và trên monitor có ngoại tâm thu thất đơn độc. Hạ kali có thể làm tăng nguy cơ độc tính trên tim của Digoxin. Em chưa đủ dữ liệu để kết luận đây là ngộ độc Digoxin, nhưng nghĩ cần lưu ý nguy cơ này trong quá trình theo dõi.”

Cường lật sang trang cuối.

“Cậu đề xuất gì?”

“Em đề nghị ghi nhận đầy đủ tiền sử sử dụng thuốc tại nhà vào bệnh án; đối chiếu lại liều Furosemide thực tế và rà soát các thuốc bệnh nhân đã tự mua. Với tình trạng hạ kali, cần tiếp tục theo dõi điện giải, chức năng thận và điện tâm đồ theo đánh giá của bác sĩ điều trị. Việc bù kali và thời điểm cân nhắc dùng lại Digoxin nên dựa trên diễn biến xét nghiệm, nhịp tim và tình trạng lâm sàng.”

Khang ngừng một nhịp rồi nói thêm:

“Sau khi bệnh nhân ổn định, khoa Dược có thể phối hợp tư vấn cho gia đình, lập một danh sách thuốc thống nhất để tránh việc mua thêm thuốc có cùng hoạt chất. Em cũng đề nghị ghi rõ tên hoạt chất bên cạnh tên biệt dược trong bản hướng dẫn khi xuất viện.”

Bác sĩ Cường gật đầu, đưa báo cáo cho Đạt.

“Cậu xem lại phần thuốc dùng tại nhà. Đối chiếu với lời khai người nhà và hồ sơ cũ xem có gì cần bổ sung.”

Đạt nhận tờ giấy. Anh đọc từ đầu, chậm hơn so với lúc mới cầm. Ngón tay dừng ở hai dòng Furosemide và Lasix.

“Cùng một hoạt chất…”

“Vâng.” Khang đáp. “Khác tên thương mại, nhưng cùng là Furosemide.”

Đạt nhìn sang vỉ thuốc trong túi hồ sơ.

“Người nhà nói bệnh nhân uống thêm một viên vào buổi trưa?”

“Dạ. Đó là lời khai ban đầu. Em đã ghi rõ chưa xác minh được từng ngày.”

Đạt đọc tiếp. Đến phần thuốc cảm cúm, anh hơi nhíu mày.

“Trước đây bệnh nhân có khai tiểu khó không?”

“Có. Người nhà nói tình trạng này đã kéo dài, nhưng chưa từng bí tiểu hoàn toàn.”

Cường khép bệnh án lại.

“Nếu không hỏi kỹ thuốc dùng ở nhà, chúng ta rất dễ chỉ tập trung vào phì đại tuyến tiền liệt. Phần tắc nghẽn phải xử lý, nhưng các yếu tố làm khởi phát đợt này cũng cần được ghi nhận. Còn rối loạn điện giải và nhịp tim thì phải theo dõi riêng.”

Đạt vẫn nhìn bản báo cáo.

“Đêm qua tôi chỉ hỏi tiền sử bệnh tim và tiểu khó.” Anh nói sau một lúc. “Tôi chưa kiểm tra túi thuốc của người nhà.”

Giọng anh không còn gay gắt như lúc rạng sáng. Cũng không có lời biện hộ.

“Tôi sẽ bổ sung phần này vào bệnh án.”

Khang gật đầu.

“Dạ. Nếu cần đối chiếu thêm thành phần thuốc hoặc liều dùng, anh cứ báo khoa Dược.”

Đạt nhìn cậu.

“Cảm ơn cậu.”

“Không có gì anh. Đây là phần việc của Dược lâm sàng mà.”

Bác sĩ Cường đưa lại bản báo cáo, giữ một bản để bổ sung vào hồ sơ bệnh án. Đạt quay vào phòng hành chính, còn Khang cúi đầu chào Cường rồi đi về phía cầu thang.

Cậu không quay lại nhìn.

Trên hành lang, tiếng gọi bệnh nhân từ tầng dưới vọng lên. Một điều dưỡng đẩy xe thuốc đi ngang qua, bánh xe lăn đều trên nền gạch. Khang tránh sang một bên, nhường lối rồi tiếp tục bước.

Cậu đã có thêm một việc cần làm: hoàn thiện danh sách thuốc của ông Định sau khi gia đình xác nhận lại cách sử dụng. Bản báo cáo sáng nay mới là điểm bắt đầu.

Trở lại khoa Dược, Khang đặt tập hồ sơ lên bàn. Chị Hương đang kiểm tra số lượng thuốc tiêm trong tủ bảo quản. Thấy cậu về, chị hỏi:

“Bên Ngoại thế nào rồi?”

“Bác sĩ Cường đã nhận báo cáo. Anh Đạt sẽ bổ sung vào bệnh án.”

“Có cãi nhau nữa không?”

“Không ạ.”

Chị Hương nhìn cậu một thoáng rồi bật cười.

“Thế là tốt. Em cứ làm việc cho chắc, đừng để người ta có cớ nói mình chỉ giỏi bắt lỗi.”

Khang kéo ghế ngồi xuống.

“Em biết.”

Cậu mở máy tính, nhập các thông tin đã xác minh vào bản theo dõi can thiệp dược lâm sàng. Ở cột vấn đề, cậu ghi: Nguy cơ trùng lặp hoạt chất Furosemide do sử dụng đồng thời 2 chế phẩm mang tên thương mại khác nhau. Ở cột đánh giá, cậu tách riêng dữ kiện đã xác nhận và lời khai của người nhà. Với thuốc cảm cúm, cậu ghi rõ thành phần, thời gian sử dụng và nguy cơ làm nặng tình trạng bí tiểu trên nền phì đại tuyến tiền liệt.

Đến phần Digoxin, cậu dừng lâu hơn.

Khang gõ: Hạ kali máu ở bệnh nhân đang sử dụng Digoxin, kèm ngoại tâm thu thất trên monitor. Cần đánh giá nguy cơ tăng độc tính Digoxin và theo dõi điện giải, chức năng thận, điện tâm đồ.

Cậu đọc lại câu vừa viết, bỏ đi một cụm từ khẳng định quá mức rồi mới lưu hồ sơ.

Đồng hồ trên máy tính chuyển sang 11 giờ 48 phút.

Khang đứng dậy lấy hộp cơm đặt trong ngăn tủ cá nhân. Bữa trưa hôm nay là cơm rang nguội từ sáng, thêm một quả trứng luộc. Cậu ăn ở góc bàn gần cửa sổ, vừa ăn vừa xem lại danh sách bệnh án cần theo dõi trong buổi chiều.

Khi ăn xong, Khang mở ngăn kéo dưới cùng.

Bên trong có 2 cuốn sách đặt cạnh nhau. Một cuốn sổ ghi chép giải phẫu và ngoại khoa thực hành bằng tiếng Pháp, bìa đã sờn ở các góc. Cuốn còn lại là tập tài liệu dược lâm sàng bằng tiếng Anh, được cậu in từ thư viện trực tuyến của trường đại học.

Cuốn sổ tiếng Pháp là của cha.

Khang lật vài trang. Những nét chữ nhỏ, đều và hơi nghiêng vẫn còn nguyên. Có trang ghi tên các nhánh mạch máu, có trang vẽ sơ đồ đường đi của kim châm, bên lề là những ghi chú ngắn bằng tiếng Việt. Một số trang đã ngả màu vì thời gian, mép giấy có vết ố do từng bị nước thấm.

Cậu đặt bản in tiếng Anh bên cạnh, mở đến phần dược động học.

Đêm qua, Khang đã phải tra lại cách đánh giá chức năng thận ở bệnh nhân lớn tuổi đang dùng Digoxin. Cậu biết mình cần làm chắc phần này hơn. Chỉ nhớ một tương tác thuốc mà không hiểu diễn biến của nó trong cơ thể thì chưa đủ để đưa ra khuyến nghị có giá trị.

Cậu lấy bút chì, ghi bên lề vài câu hỏi cần tìm tài liệu:

Đánh giá mức lọc cầu thận khi thiếu cân nặng.

Theo dõi nồng độ Digoxin trong trường hợp nghi ngờ độc tính.

Ảnh hưởng của hạ kali đến độ nhạy cảm của cơ tim với Digoxin.

Bên cạnh đó, cậu mở một trang trống trong cuốn sổ bìa đen, ghi lại tên các hoạt chất của ông Định. Những vỏ thuốc đã được chụp ảnh và lưu vào hồ sơ, không cần giữ chúng như một tiêu bản. Khang chỉ ghi tên, hàm lượng, nguồn cấp và lời khai về cách sử dụng.

Ba hệ thống tri thức vẫn nằm trên bàn: giải phẫu và ngoại khoa trong cuốn sổ của cha, dược lâm sàng trong tập tài liệu tiếng Anh, và những thuật ngữ Đông y cậu đang học thêm. Chúng chưa hòa làm một. Khang còn nhiều điều phải đọc, nhiều chỗ chưa hiểu, đôi khi phải mất cả buổi tối mới dịch xong một đoạn tài liệu cũ.

Tiền lương của một dược sĩ mới ra trường không nhiều. Sau tiền thuê phòng và khoản gửi về cho mẹ, phần còn lại phải chia cho sách chuyên khảo, tài liệu in và những khoản sinh hoạt nhỏ. Có cuốn sách cậu đã đánh dấu từ lâu nhưng vẫn chưa mua được.

Chiếc điện thoại trên bàn rung nhẹ.

Tin nhắn của mẹ Mai hiện lên:

Cuối tuần này giỗ ông ngoại bên họ. Mẹ đã báo với cậu mợ rồi. Con xem xin đổi ca trực được thì về sớm một hôm, đừng để họ hàng nói ra nói vào.

Khang nhìn dòng tin nhắn.

Cậu định hỏi mẹ có cần mình mua gì mang về không, nhưng ngón tay dừng trên bàn phím. Cuối cùng, cậu chỉ trả lời:

Vâng, chiều thứ sáu con thu xếp xong công việc ở khoa rồi về ạ.

Tin nhắn được gửi đi. Mẹ không trả lời ngay.

Khang đặt điện thoại xuống, đưa mắt nhìn chiếc tủ sắt khóa kín ở góc phòng. Bên trong, chiếc áo blouse cũ của cha vẫn nằm trong túi vải dù. Cậu chưa mở ra từ nhiều tháng nay.

Ngoài cửa sổ, gió đầu giờ chiều thổi qua hàng xà cừ. Vài chiếc lá vàng cuối mùa mắc lại trên cành, rung lên rồi rơi xuống sân. Những mầm xanh nhỏ đã bắt đầu nhú ở đầu nhánh.

Khang khép cuốn sổ của cha, xếp lại tài liệu dược lâm sàng rồi đứng dậy rửa chiếc hộp cơm.

Buổi chiều còn lịch đi buồng ở khoa Nội Tim mạch. Cậu cần kiểm tra diễn biến điện giải của ông Định, cập nhật kết quả chức năng thận và hỏi lại người nhà về liều thuốc đã dùng trong những ngày trước nhập viện.

Trước khi rời phòng, Khang quay lại bàn, mở cuốn sổ bìa đen thêm một lần.

Dưới dòng ghi tên Furosemide, cậu viết thêm một câu:

Phải xác minh cách dùng thực tế, không chỉ dựa vào số viên đã mất khỏi vỉ.

Cậu gạch một nét dưới chữ “xác minh”, đóng sổ rồi cầm kẹp hồ sơ đi ra hành lang.