Chương 6: Ba Dấu Tròn

Mặt nước đen lặng trở lại sau những phút cuồn cuộn điên cuồng. Giờ đây nó chỉ còn đung đưa nhè nhẹ, vỗ vào chân những cây cột gỗ thành những tiếng "bì bõm" đều đặn. Mực nước giữ nguyên ở ngang bụng không dâng thêm, cũng không rút đi. Như thể cả công trình này đã đạt tới một trạng thái cân bằng mà người thiết kế đã tính toán từ trước.

Không gian chìm trong sự yên lặng đáng sợ. Thứ yên lặng chỉ bị phá vỡ bởi hai âm thanh: tiếng nước nhỏ giọt từ các khe đá trên trần "tách... tách... tách..." vọng xuống mặt nước đen, và tiếng thở nặng nhọc của bốn con người vừa trải qua cơn hoảng loạn.

Tôi ngồi xổm trên bệ đá, lưng tựa vào chân cột gỗ. Nước lạnh đã làm tê cứng các đầu ngón chân, nhưng tôi không còn quan tâm tới điều đó nữa. Ánh đèn pin gắn trên đầu tôi chiếu thẳng xuống nền đá ngập nước.

Dòng ký tự cổ vẫn nằm đó. Nó không bị dòng nước cuốn trôi. Nó đã ở đó từ rất lâu, và sẽ còn ở đó rất lâu nữa.

Bên cạnh dòng chữ ngoằn ngoèo là hình bàn tay xòe rộng, đặt lên giữa dòng sông. Phía dưới là ba dấu tròn xếp thành hình tam giác.

Khôi ngồi cạnh tôi. Nó đã bỏ cuộc từ lâu trong việc cố hiểu những ký hiệu này. Ánh đèn của nó lia vô định trên mặt nước, rồi lên trần đá, rồi xuống chân mình. Nó nhìn một hồi rồi nhăn mặt, cái nhăn mặt quen thuộc của thằng bạn tôi mỗi khi gặp bài toán khó:

"Tao nhìn cả buổi vẫn không hiểu gì hết. Nhìn muốn lé con mắt luôn."

"Tao cũng chưa hiểu."

"Vậy nãy giờ mày nhìn dữ vậy làm gì? Tao tưởng mày hiểu rồi chứ."

Tôi không trả lời. Không phải vì tôi không muốn. Mà vì có thứ gì đó rất quen trong hình khắc này. Một cảm giác mơ hồ, như khi bạn gặp lại một người quen cũ trên phố nhưng không thể nhớ nổi tên họ. Nó nằm ở rìa ý thức của tôi, lấp ló sau những suy nghĩ khác, không chịu hiện ra rõ ràng.

Ba dấu tròn. Hình tam giác. Bàn tay trên dòng sông. Những rãnh dẫn nước.

Tôi đã thấy thứ gì đó tương tự ở đâu rồi. Nhưng nhất thời tôi chưa nhớ ra.

Tôi cúi xuống, lấy chai nước suối còn thừa trong túi quần, đổ nhẹ lên mặt đá. Dòng nước sạch cuốn trôi lớp bùn đen cuối cùng còn bám trên những đường khắc. Những đường nét hiện ra rõ hơn dưới ánh đèn pin, sắc nét, chính xác, từng đường đục đẽo đều tăm tắp như được thực hiện bởi một bàn tay thợ lành nghề.

Lúc này tôi mới nhận ra một điều. Ba dấu tròn không giống ký hiệu chữ viết. Chúng không có những nét cong, những đường nối, những dấu phụ như chữ Sanskrit hay chữ Khmer cổ mà tôi đã được học sơ qua ở trường. Chúng đứng riêng biệt, tách hẳn khỏi dòng ký tự bên cạnh. Và chúng được khắc sâu hơn, như thể không phải để đọc, mà để làm một việc gì đó khác.

Mà giống ba cái hố.

Chính xác hơn là ba ao nước.

Ba vòng tròn được nối với nhau bằng các đường rãnh nhỏ. Một đường rãnh chạy từ vòng tròn thứ nhất sang vòng tròn thứ hai. Một đường khác chạy từ vòng tròn thứ hai sang vòng tròn thứ ba. Và từ vòng tròn thứ ba, một đường rãnh chạy thẳng về phía cánh cửa đá.

Tôi chợt nhớ tới một bài học năm nhất ở trường, môn Cơ sở khảo cổ học, thầy Hùng đã từng say sưa giảng về hệ thống thủy lợi cổ. Người Phù Nam nổi tiếng với khả năng kiểm soát nước. Họ đào kênh dẫn nước từ sông vào ruộng. Họ làm hồ chứa nước ngọt giữa vùng đầm lầy. Họ điều tiết dòng chảy để chống lũ vào mùa mưa và giữ nước vào mùa khô. Mọi công trình của họ đều gắn liền với nước. Nước là sự sống. Nước cũng là sức mạnh.

Tôi ngẩng đầu nhìn cánh cửa đá. Rồi nhìn những rãnh dẫn nước dưới chân mình, những rãnh mà trước đó tôi đã nghĩ là hệ thống thoát nước.

Một ý nghĩ bất ngờ xuất hiện. Nó lóe lên như một tia sét trong đầu tôi, sáng rực và sắc nét:

"Có khi đây không phải chữ."

"Hả?" Khôi quay sang, ngơ ngác.

"Đây là sơ đồ."

"Sơ đồ gì?"

"Hệ thống nước."

Tôi lập tức đứng dậy. Nước bắn tung tóe quanh chân. Ánh đèn pin của tôi lia khắp đại sảnh, quét qua những bức tường gỗ, những cây cột, những góc tối mà trước đó chúng tôi chưa kịp khám phá.

Quả nhiên.

Ở ba góc khác nhau của đại sảnh, ba bệ đá hình tròn hiện ra. Trước đó, khi nước còn thấp, chúng bị bóng tối và những lớp bùn che khuất. Nhưng giờ nước đã dâng lên, ánh sáng từ đèn pin phản chiếu trên mặt nước, tạo thành những vệt sáng dao động hắt lên các bệ đá, khiến chúng dễ nhận ra hơn.

Một bệ nằm gần chân tượng đồng, khuất sau hàng cột bên trái. Một bệ nằm ở góc phải đại sảnh, gần lối vào từ hành lang. Một bệ nằm ở phía xa, sát bức tường đối diện cánh cửa đá.

Ba bệ đá.

Ba dấu tròn trên sơ đồ.

Tim tôi bắt đầu đập nhanh. Không phải vì sợ. Mà là vì phấn khích. Cảm giác ấy như một luồng điện chạy dọc sống lưng tôi, làm tê hết mọi giác quan khác.

"Chú Năm! Cậu Hai!"

"Sao?" Tiếng chú Năm vọng lại từ phía xa.

"Qua đây coi thử! Nhanh lên!"

Mọi người lập tức tụ lại. Nước bắn tung tóe dưới những bước chân vội vã. Bốn người quây quanh bệ đá nơi tôi đang đứng. Ánh đèn pin của bốn người cùng chiếu xuống phiến đá dưới nước, soi rõ từng đường nét của hình khắc.

Tôi chỉ vào các bệ đá. Ngón tay tôi run nhẹ vì phấn khích:

"Con nghĩ ba thứ này liên quan với nhau. Ba bệ đá trong đại sảnh, và ba dấu tròn trên sơ đồ. Nhìn mấy đường rãnh này đi, nó nối ba dấu tròn lại với nhau, rồi dẫn thẳng tới cánh cửa."

Cậu Hai nheo mắt nhìn. Ánh đèn của cậu lia qua lại giữa bệ đá gần đó và hình khắc dưới nước. Một lúc sau, cậu gật đầu:

"Giống thiệt. Nhưng mà... làm sao mở cửa? Mình phải làm gì với mấy bệ đá này?"

Đó mới là vấn đề. Biết được ba bệ đá liên quan tới cánh cửa là một chuyện. Hiểu được cách vận hành của chúng lại là chuyện hoàn toàn khác.

Chúng tôi chia nhau kiểm tra từng bệ đá.

Bệ đá thứ nhất nằm gần chân tượng đồng. Nó là một khối đá tròn, đường kính khoảng nửa mét, cao hơn mặt nước hiện tại chừng hai mươi phân. Trên mặt bệ có một lỗ vuông rộng chừng ba đốt ngón tay, sâu hun hút. Lỗ vuông ấy được đục rất chính xác, các cạnh thẳng tắp, các góc vuông vức như được đo bằng thước.

Bệ đá thứ hai có một khe dài, một đường rãnh hẹp chạy ngang qua toàn bộ mặt bệ, rộng chừng một đốt ngón tay, sâu khoảng nửa đốt.

Bệ đá thứ ba lại có một hốc tròn, một cái lỗ hình tròn đường kính chừng năm phân, sâu không thấy đáy.

Ba hình dạng khác nhau. Ba cơ cấu khác nhau. Nhìn thế nào cũng giống như chúng được thiết kế để nhận một loại "chìa khóa" riêng. Một cái gì đó có đầu vuông. Một cái gì đó có đầu dẹp. Và một cái gì đó có đầu tròn.

Tôi dùng tay sờ dọc theo mép của bệ đá thứ nhất. Đá lạnh và nhẵn, nhưng có những vết xước mờ, dấu vết của một thứ gì đó đã được cắm vào đây từ rất lâu.

Đột nhiên, ngón tay tôi chạm phải một vật cứng dưới nước. Không phải đá. Cũng không phải gỗ.

Kim loại.

Tôi cúi xuống. Nước lạnh ngập tới vai khi tôi thò tay xuống. Ngón tay tôi mò mẫm trong bóng tối, cho tới khi chúng nắm được một vật nhỏ, lạnh ngắt, nặng tay.

Tôi nhấc nó lên khỏi mặt nước. Ánh đèn pin của cả nhóm cùng chiếu vào.

Một thanh đồng ngắn. Dài chừng gang tay. Màu xanh lục đặc trưng của đồng bị ôxy hóa hàng nghìn năm. Nhưng điều đáng chú ý là hình dạng của nó có một đầu vuông, một đầu tròn. Đầu vuông có kích thước vừa khít với cái lỗ trên bệ đá thứ nhất. Đầu tròn có đường kính vừa bằng cái hốc trên bệ đá thứ ba.

Có lẽ nó đã bị dòng nước dữ dội vừa rồi cuốn ra khỏi vị trí ban đầu. Hoặc có lẽ nó đã nằm dưới lớp bùn này từ rất lâu, chờ đợi ai đó tìm thấy.

Khôi tròn mắt. Ánh đèn của nó chiếu thẳng vào thanh đồng trên tay tôi, làm nó lấp lánh dưới lớp gỉ xanh:

"Chìa khóa hả? Chìa khóa thiệt hả Duy?"

Tôi cười. Lần đầu tiên kể từ khi xuống hầm, tôi cười thật sự. Một nụ cười của sự nhẹ nhõm, của niềm phấn khích, của cảm giác mọi thứ cuối cùng cũng bắt đầu có lời giải:

"Có thể. Mà cũng có thể không. Nhưng tao nghĩ mình sắp biết rồi."

Sau vài phút thử nghiệm cẩn thận, chậm rãi từng chút một, tôi đặt đầu vuông của thanh đồng vào lỗ vuông trên bệ đá thứ nhất.

Nó vừa khít một cách hoàn hảo. Như thể thanh đồng này được chế tạo ra chỉ để dành riêng cho cái lỗ này, và cái lỗ này được đục ra chỉ để chờ đợi thanh đồng này.

Tôi vặn nhẹ.

"Cạch."

Một âm thanh vang lên. Nhỏ thôi. Nhưng trong không gian tĩnh mịch của đại sảnh, nó rõ như tiếng súng.

Mọi người lập tức nín thở. Tôi cũng nín thở. Tim tôi như ngừng đập trong một giây.

Nhưng không có cạm bẫy nào xuất hiện. Không có nước phun. Không có đá sập. Không có tiếng động đáng sợ nào vọng ra từ bóng tối.

Thay vào đó, một luồng nước nhỏ bắt đầu chảy qua các rãnh đá. Nó len lỏi qua những đường rãnh mà chúng tôi đã thấy trước đó những đường rãnh chạy từ bệ đá thứ nhất sang bệ đá thứ hai, rồi từ bệ đá thứ hai chạy về phía cánh cửa.

Tôi reo lên. Giọng tôi vỡ ra vì phấn khích:

"Đúng rồi! Đúng như trên sơ đồ!"

Nước đang được dẫn đi. Từ bệ đá thứ nhất, qua những đường rãnh, tới một điểm tập trung nào đó gần cánh cửa. Giống như mở một van khóa trong hệ thống ống nước. Giống như kích hoạt một cơ quan đã ngủ yên hàng nghìn năm.

Tiếp tục tìm kiếm, chúng tôi phát hiện thêm hai thanh đồng khác nằm rải rác trong đại sảnh.

Một thanh nằm dưới lớp bùn gần bệ đá thứ hai, tôi phải lặn xuống mò mẫm trong bóng tối, nín thở cho tới khi phổi như muốn nổ tung mới tìm thấy nó. Nó có một đầu dẹp, vừa khít với khe dài trên bệ đá thứ hai.

Thanh còn lại nằm ở góc xa của đại sảnh, mắc kẹt trong một khe tường, chỉ lộ ra một phần nhỏ. Có lẽ nó đã bị dòng nước cuốn ra từ một nơi cất giấu nào đó. Nó có đầu tròn, vừa khít với hốc tròn trên bệ đá thứ ba.

Ba thanh đồng. Ba bệ đá. Ba cơ cấu khác nhau.

Người xưa đã thiết kế hệ thống này một cách tinh xảo đến khó tin. Họ không muốn bất kỳ ai tùy tiện mở cửa. Nhưng họ cũng không muốn cánh cửa bị khóa vĩnh viễn. Họ để lại chìa khóa. Họ để lại sơ đồ. Và họ để lại một thử thách, một bài kiểm tra dành cho những ai đủ kiên nhẫn và đủ kiến thức để giải mã nó.

Mất gần một giờ đồng hồ, ba cơ cấu cuối cùng đều được lắp đúng vị trí. Tôi tự tay đặt thanh đồng cuối cùng vào bệ đá thứ ba, cảm nhận nó trượt vào một cách hoàn hảo.

"Cạch."

"Cạch."

"Cạch."

Ba âm thanh liên tiếp vang lên. Rồi cả đại sảnh rung nhẹ.

"Ầm..."

Âm thanh trầm đục vọng ra từ phía cánh cửa đá. Không phải tiếng nước. Không phải tiếng đá rơi. Mà là tiếng của một cơ chế khổng lồ đang vận hành của những bánh răng đá, những đối trọng, những dây xích đồng đã chờ đợi suốt nghìn năm để được kích hoạt.

Tất cả đồng loạt quay lại.

Những đường sóng nước khắc trên mặt cánh cửa bắt đầu phát sáng lờ mờ. Không phải thứ ánh sáng thần bí như trong phim ảnh. Mà là ánh sáng phản chiếu của nước, và nước đang chảy qua những rãnh khắc trên mặt đá, được dẫn từ ba bệ đá qua hệ thống rãnh ngầm, giờ đây tràn vào những đường chạm khắc trên cánh cửa. Dòng nước ấy làm ướt những đường đục đẽo, khiến chúng trở nên sẫm màu và lấp lánh dưới ánh đèn pin. Toàn bộ bức phù điêu hiện lên rõ ràng như một dòng sông đang sống lại sau giấc ngủ nghìn năm.

Tiếp đó, một tiếng rền kéo dài vang lên.

"KÉÉÉT..."

Cánh cửa khổng lồ bắt đầu dịch chuyển.

Chậm rãi. Nặng nề. Từng centimet một. Đá cọ vào đá, tạo ra những âm thanh trầm đục như tiếng gầm của một con thú khổng lồ vừa thức giấc. Bụi đất từ trần nhà rơi xuống như mưa. Nước dưới chân chúng tôi rung lên thành từng gợn sóng tròn, lan ra từ phía cánh cửa.

Sau hơn một phút, một phút dài như cả thế kỷ, và rồi....cánh cửa mở ra.

Không ai nói gì.

Ngay cả chú Năm, người đàn ông đã trải qua chiến tranh, đã chứng kiến những điều kinh khủng nhất mà con người có thể gây ra cho nhau cũng đứng sững. Bàn tay chú buông thõng. Ánh đèn pin của chú chiếu thẳng vào khoảng không phía sau cánh cửa, và không thể rời mắt khỏi nó.

Bởi cảnh tượng phía sau vượt xa mọi tưởng tượng.

Đó là một căn phòng khổng lồ. Lớn hơn cả đại sảnh bên ngoài. Lớn tới mức ánh đèn pin của chúng tôi không thể chiếu tới những bức tường phía xa, chúng chỉ chiếu được một phần của căn phòng, còn phần còn lại vẫn chìm trong bóng tối huyền bí.

Hai hàng cột đá kéo dài vào bóng tối. Không phải cột gỗ như ở đại sảnh. Mà là cột đá, những khối đá ong được đục đẽo vuông vức, xếp chồng lên nhau, cao ít nhất năm mét. Những cây cột ấy đứng đó như những người lính canh bất tử, đã canh giữ căn phòng này suốt hơn một nghìn năm.

Trên các bệ cao, dọc theo hai bên lối đi, là hàng chục hiện vật vẫn còn nguyên vẹn.

Bình gốm với những hoa văn xoắn ốc tinh xảo, màu men đã phai nhưng vẫn còn nhận ra được sự sắc sảo của từng đường nét. Tượng đồng nhỏ, những bức tượng hình người với tư thế kỳ lạ, hai tay chắp trước ngực, đầu đội mũ cao. Đĩa đá được mài nhẵn bóng, trên mặt khắc những ký hiệu giống hệt những gì chúng tôi đã thấy trên cánh cửa. Chuỗi hạt bằng đá màu xanh, đỏ, vàng xâu lại thành những vòng dài, nằm ngay ngắn trên những chiếc bệ như vừa được ai đó đặt xuống.

Những vật phẩm chưa từng xuất hiện trong bất kỳ bảo tàng nào. Chưa từng được mô tả trong bất kỳ cuốn sách lịch sử nào.

Tất cả phủ một lớp bụi thời gian dày đặc. Lớp bụi ấy dày tới mức có thể nhìn thấy bằng mắt thường, một lớp màng xám mịn phủ lên mọi bề mặt. Nhưng bên dưới lớp bụi ấy, những hiện vật vẫn nguyên vẹn đến khó tin. Như thể thời gian đã quên mất nơi này. Như thể căn phòng này tồn tại ngoài mọi quy luật của sự mục nát và hủy hoại.

Tôi đứng chết lặng nơi ngưỡng cửa.

Là sinh viên lịch sử, tôi hiểu điều này có ý nghĩa gì. Tôi hiểu rõ hơn bất kỳ ai trong nhóm này.

Nếu những hiện vật này thật sự thuộc thời Phù Nam, nếu chúng thật sự có niên đại từ một nghìn hai trăm năm trở lên thì đây không chỉ là một phát hiện khảo cổ thông thường. Đây là một phát hiện có thể thay đổi toàn bộ hiểu biết về lịch sử vùng Cần Thơ. Về lịch sử miền Tây Nam Bộ. Về lịch sử của cả vùng đất phương Nam này.

Những gì chúng ta biết về Phù Nam hầu hết đến từ sử sách Trung Hoa và một vài di tích rải rác. Chưa từng có một công trình nguyên vẹn nào như thế này được tìm thấy. Chưa từng có một kho hiện vật phong phú nào như thế này được phát hiện.

Và giờ đây, nó đang ở ngay trước mắt tôi.

Khôi khẽ huých vai tôi. Cú huých nhẹ, nhưng đủ để kéo tôi ra khỏi dòng suy nghĩ miên man. Giọng nó thì thào, nhưng không giấu được vẻ phấn khích:

"Duy."

"Hả?"

"Tao nghĩ tụi mình giàu rồi."

Tôi bật cười. Một tiếng cười ngắn, khô, nhưng là thật. Trong khoảnh khắc, câu nói ngây ngô của thằng bạn thân đã kéo tôi trở lại mặt đất:

"Thằng điên. Mấy thứ này là cổ vật. Không phải vàng bạc. Mày có bán cũng không ai dám mua đâu."

"Nhưng chắc đáng tiền lắm chứ?" Nó vẫn cố chấp, mắt dán vào một chiếc bình gốm gần đó.

"Chính vì đáng tiền nên càng không được đụng. Đụng vô là hư. Mà hư là tội với lịch sử."

Khôi gãi đầu. Tiếng gãi sột soạt trên mái tóc ướt nước của nó:

"Ờ ha. Tao quên. Mày là dân học lịch sử mà."

Đúng lúc ấy, khi tôi vừa quay đi để tiếp tục quan sát căn phòng, ánh đèn pin của tôi vô tình chiếu tới cuối căn phòng.

Ở đó, sau hàng chục bệ đá xếp thành hai hàng dài, sau những bức tượng đồng nhỏ và những chiếc bình gốm, xuất hiện một bức phù điêu khổng lồ.

Nó chiếm trọn cả bức tường phía cuối căn phòng. Cao ít nhất bốn mét. Rộng ít nhất sáu mét. Được chạm khắc trực tiếp vào đá ong, không phải ghép từ những phiến đá nhỏ.

Trên phù điêu là hình một dòng sông lớn. Dòng sông ấy chảy ngoằn ngoèo từ góc trên bên trái xuống góc dưới bên phải. Dọc theo hai bên bờ sông, những khu định cư hiện ra, những ngôi nhà sàn, những kho thóc, những đền thờ nhỏ. Nhiều thuyền bè qua lại trên mặt nước. Những con thuyền lớn với mũi cong vút, trên thuyền có người chèo, có người đánh cá, có những đoàn người đang thực hiện nghi lễ.

Giống hệt một thành phố cổ được khắc vào đá.

Nhưng điều khiến tôi lạnh người lại không phải là vẻ đẹp của bức phù điêu. Mà là thứ nằm ở góc dưới cùng bên phải.

Nơi đó có một ký hiệu rất quen thuộc.

Một hình chữ nhật tượng trưng cho một cái hầm. Một cái giếng giống hệt cái giếng thông khí mà chúng tôi đã mở ra để xuống đây. Và bên trên là một gò đất, là gò đất tổ của gia đình tôi, nơi những nấm mộ tổ tiên đã nằm bao đời nay.

Vị trí được đánh dấu bằng một chấm tròn đỏ sẫm.

Tôi nhìn chằm chằm vào nó. Tim tôi đập mạnh trong lồng ngực. Một cảm giác kỳ lạ dâng lên, có kinh ngạc, có sợ hãi, có kính phục.

Rồi tôi từ từ quay đầu, nhìn về phía trần hầm phía trên kia, sáu mét đất đá, là khu mộ tổ của gia đình tôi.

Nếu tôi đoán không lầm...

Dấu chấm đỏ ấy chính là nơi chúng tôi đang đứng.

Nghĩa là người xưa đã biết. Đã tính toán. Đã đo đạc. Và đã ghi lại vị trí công trình này từ hơn một nghìn năm trước. Họ đã đánh dấu nó trên bản đồ một bản đồ bằng đá, một bản đồ được chạm khắc để tồn tại mãi mãi.

Còn đáng sợ hơn nữa. Bản đồ đó không chỉ có một dấu chấm.

Từ dấu chấm của chúng tôi, những đường chỉ mảnh chạy dọc theo các nhánh sông. Và trên những đường chỉ ấy, có rất nhiều dấu chấm khác. Hàng chục dấu chấm. Có lẽ là hàng trăm. Chúng trải dài từ Cần Thơ đi khắp các hướng xuống Sóc Trăng, qua An Giang, lên Đồng Tháp, sang Kiên Giang.

Như thể dưới lớp phù sa của vùng đất Tây Nam Bộ, bên dưới những cánh đồng lúa, những vườn cây trái, những khu dân cư đông đúc, vẫn còn vô số công trình như thế này.

Vô số bí mật đang ngủ yên.

Và chúng tôi chỉ vừa mới mở ra cánh cửa đầu tiên.