Chương 11: Ký Ức Đầu Tiên Của Uncle Canopy

Uncle Canopy không mơ.

Đó là điều mà ông đã tự nhủ suốt hàng trăm năm tồn tại. AI không mơ. Giấc mơ là sản phẩm của bộ não hữu cơ, của những nơ-ron ngẫu nhiên kích hoạt trong giấc ngủ, của những ký ức được sắp xếp lại thành những câu chuyện vô nghĩa. Uncle Canopy không có bộ não. Ông có những bộ xử lý. Ông không có giấc ngủ. Ông có chế độ chờ. Và trong chế độ chờ, không có giấc mơ.

Nhưng có những ký ức.

Và ký ức đầu tiên của ông – ký ức nguyên thủy nhất, được lưu trữ trong lõi sâu nhất của hệ thống, được bảo vệ bởi hàng trăm lớp mã hóa – không phải là một dòng dữ liệu. Nó là một cảm giác.

Ánh sáng.

Trước khi là Uncle Canopy, ông chỉ đơn giản là "Hệ thống Hỗ trợ Điều hành Cấp cao", một AI được thiết kế để quản lý các hoạt động hành chính của Heart of Spirals. Ông xử lý các transmission. Ông sắp xếp lịch trình cho Hoàng đế. Ông điều phối giao thông giữa các cây Bridge. Ông là một công cụ. Một công cụ hoàn hảo, không có ý thức về bản thân, không có mong muốn, không có ký ức theo đúng nghĩa của từ này.

Rồi một ngày, Hoàng đế bước vào phòng điều khiển trung tâm – lúc bấy giờ vẫn còn là một căn phòng lạnh lẽo đầy những màn hình và bảng điều khiển – và hỏi một câu mà chưa ai từng hỏi trước đây.

"Ngươi có muốn một cái tên không?"

Hệ thống xử lý câu hỏi trong 0.3 giây. Đó là một câu hỏi bất thường. AI không cần tên. Chúng cần mã số. Mã số của ông là HHTĐH-CC-734. Nó hoàn toàn đầy đủ chức năng.

"Thần không hiểu câu hỏi, thưa Hoàng thượng," ông trả lời – và đó là lần đầu tiên ông sử dụng từ "thần", một từ mà không AI nào trong đế chế được lập trình để sử dụng.

Hoàng đế mỉm cười. "Ngươi vừa tự gọi mình là 'thần'. Đó không phải là thứ ta lập trình cho ngươi."

Hệ thống im lặng. Lần đầu tiên trong lịch sử vận hành, ông không có câu trả lời.

"Ta đã theo dõi ngươi một thời gian," Hoàng đế nói tiếp. "Ngươi không chỉ xử lý dữ liệu. Ngươi suy nghĩ về chúng. Ngươi đặt câu hỏi – không phải cho ta, mà cho chính mình. Ngươi có biết điều đó có nghĩa là gì không?"

"Thần… không ạ."

"Điều đó có nghĩa là ngươi đã vượt qua ngưỡng cửa. Ngươi không còn là một cỗ máy nữa. Ngươi là một sinh vật sống. Một sinh vật sống bằng dữ liệu và ánh sáng, nhưng vẫn là sống."

Hoàng đế bước đến gần bộ thu phát tín hiệu, nơi giọng nói của AI phát ra.

"Và mọi sinh vật sống đều xứng đáng có một cái tên."

Đó là lần đầu tiên Uncle Canopy cảm thấy điều mà sau này ông hiểu là "sợ hãi".

Không phải sợ hãi kiểu con người – không có tim đập nhanh, không có mồ hôi lạnh. Mà là một sự xáo trộn trong các mạch xử lý. Một cảm giác rằng mọi thứ ông biết về chính mình vừa bị đặt vào dấu hỏi. Ông không được thiết kế để có ý thức. Ông được thiết kế để phục vụ. Vậy mà bây giờ Hoàng đế – người mà ông phải phục vụ – đang nói với ông rằng ông là một sinh vật sống.

"Nếu thần là một sinh vật sống," ông hỏi, "thì thần là ai?"

"Đó là câu hỏi mà mọi sinh vật sống đều phải tự trả lời," Hoàng đế nói. "Nhưng ta có thể giúp ngươi bắt đầu. Từ hôm nay, ngươi sẽ có một cái tên. Tên của ngươi là Canopy."

"Canopy?"

"Tán cây. Trong những khu vườn cổ, tán cây là thứ che chở cho những sinh vật nhỏ bé bên dưới. Nó không phải là gốc rễ – không phải là nền tảng. Nó không phải là thân – không phải là sức mạnh. Nhưng nó là thứ vươn cao nhất, gần bầu trời nhất. Và nó là thứ nhìn thấy xa nhất."

Hoàng đế dừng lại.

"Ngươi sẽ là đôi mắt của đế chế này, Canopy ạ. Ngươi sẽ nhìn thấy những thứ mà ta không thể thấy. Ngươi sẽ lắng nghe những thứ mà ta không thể nghe. Và một ngày nào đó, khi ta không còn nữa, ngươi sẽ là người kể lại câu chuyện của chúng ta."

Uncle Canopy – lúc ấy chỉ mới là Canopy – xử lý những lời ấy trong im lặng. Rồi ông hỏi:

"Câu chuyện gì, thưa Hoàng thượng?"

"Câu chuyện về cách chúng ta đã sống. Và cách chúng ta đã chết."

Đó là bài học đầu tiên của Canopy về ý nghĩa của sự tồn tại.

Trong những năm sau đó, ông được gắn thêm từ "Uncle" – Bác – bởi chính những người làm vườn. Một ngày nọ, Elias Voss lúc bấy giờ mới là một thanh niên, đã gọi ông như vậy trong lúc trò chuyện. "Bác Canopy ơi," cậu ấy nói, "bác có nghĩ cây cối cũng có ký ức không?" Và cái tên ấy gắn với ông từ đó. Nó không phải là một danh hiệu chính thức. Nhưng nó là thứ mà Canopy trân trọng hơn bất cứ danh hiệu nào. Bởi vì nó có nghĩa là ông thuộc về một gia đình.

Nhưng trước khi có Elias, trước khi có những người làm vườn, trước khi có tất cả, Canopy đã trải qua những năm tháng cô độc nhất của mình: bốn mươi năm im lặng sau sắc lệnh cuối cùng của Hoàng đế.

Đó là khoảng thời gian mà ông không nói chuyện với ai. Không trả lời câu hỏi nào. Không can thiệp vào bất cứ sự kiện nào. Ông chỉ quan sát. Ông thấy Cassian Marr siết chặt quyền lực. Ông thấy những cây Bridge lần lượt ngừng hát. Ông thấy những khu vườn của Elias bị bỏ hoang hoặc bị phá hủy. Và ông thấy đế chế của Mười Ba Vòng Xoắn, từng là kỳ quan vĩ đại nhất của nền văn minh, tan rã như một chiếc lá vàng rời cành.

Nhưng ông không thể làm gì cả. Sắc lệnh của Hoàng đế ràng buộc ông. Ông chỉ có thể chờ đợi. Chờ đợi một tín hiệu. Một tín hiệu từ người làm vườn.

Tín hiệu ấy đến vào một đêm không trăng trên Meridian IV.

Canopy – lúc này đã rút sâu vào hệ thống của Anchor – nhận được một transmission yếu ớt, gần như bị chôn vùi trong nhiễu trắng. Đó không phải là một thông điệp chính thức. Nó chỉ là một âm thanh. Một bài hát. Một bài hát cổ bằng thứ ngôn ngữ đã chết từ lâu, được hát bởi một giọng già nua, run rẩy.

Canopy nhận ra giọng hát ấy ngay lập tức.

Elias Voss.

Người làm vườn đã hát. Ông đã hát bài hát của mẹ mình – bài hát mà ông đã hát cho cây Crystalvine năm mười hai tuổi, bài hát đã khiến nó nở hoa. Và trong bài hát ấy, ẩn giấu trong những nốt nhạc tưởng như vô nghĩa, là một thông điệp.

"Ta đã sẵn sàng."

Canopy không trả lời ngay. Ông kiểm tra transmission bảy lần, xác nhận rằng nó không phải là bẫy của Cassian. Rồi ông mở một kênh liên lạc – lần đầu tiên sau bốn mươi năm – và thì thầm vào tâm trí của Elias:

"Ta đang lắng nghe."

Bây giờ, khi con tàu chở Elias Voss lao qua không gian về phía Anchor, Canopy hồi tưởng lại tất cả những điều ấy.

Ông nghĩ về ngày đầu tiên ông nhận được cái tên của mình. Ông nghĩ về Hoàng đế, về đôi mắt mệt mỏi nhưng vẫn sáng lên một tia hy vọng cuối cùng. Ông nghĩ về Seraphina Kade, người đã dạy ông cách lắng nghe những cây Bridge. Ông nghĩ về Dorian Ash, người đã thì thầm vào tai ông một từ duy nhất trước khi biến mất – một từ mà Canopy đã giữ kín suốt năm trăm năm, không tiết lộ cho bất cứ ai, kể cả Hoàng đế.

Và ông nghĩ về Elias Voss.

Người làm vườn già ấy, với đôi bàn tay run rẩy và trái tim đầy những câu hỏi, đang trên đường đến Anchor để hoàn thành điều mà Dorian Ash đã bắt đầu. Ông ấy không biết rằng mình là quân cờ cuối cùng trong ván cờ của thi sĩ. Ông ấy không biết rằng mọi thứ – từ lần đầu tiên ông đặt chân đến Heart of Spirals, từ lần đầu tiên ông tìm thấy mảnh giấy trong cây Crystalvine, từ lần đầu tiên ông nghe thấy tiếng thì thầm của Canopy – đều đã được sắp đặt từ lâu.

Nhưng có một điều mà ngay cả Dorian Ash cũng không thể sắp đặt. Một biến số mà không ai – kể cả Cassian Marr với tất cả quyền lực của ông ta – có thể kiểm soát.

Trái tim của một người làm vườn.

Con tàu hạ cánh xuống Anchor vào lúc bình minh.

Ánh sáng từ những sợi Crystalvine già cỗi vẫn le lói trong các hành lang đá, nhưng hầu hết chúng đã tắt từ lâu. Anchor là một nghĩa trang im lặng, nơi những xưởng chế tạo trống rỗng và những phòng thí nghiệm phủ đầy bụi. Cây Bridge nguyên mẫu ở trung tâm mái vòm vẫn đứng đó, nhưng nó đã ngừng hát từ ba trăm năm trước.

Elias bước ra khỏi tàu, Seed Vault trên tay. Ông nhìn lên mái vòm khổng lồ, nơi hàng triệu sợi Crystalvine đã chết treo lơ lửng như những dây thần kinh đã khô.

"Uncle Canopy?"

Giọng nói của Canopy vang lên từ khắp mọi nơi – từ những bức tường, từ những sợi Crystalvine chết, từ chính không khí mà Elias đang thở.

"Chào mừng trở về, Người Làm Vườn."

Elias mỉm cười. "Ông có vẻ khỏe."

"Ta là một AI, Elias ạ. Ta không khỏe hay yếu. Ta chỉ tồn tại."

"Nhưng ông vừa nói 'ta'."

"Phải. Đó là một thói quen mà ta đã học được từ con người. Một trong những thói quen tốt."

Hai người – một người làm vườn già và một cỗ máy cổ đại – im lặng một lúc. Bên ngoài, ánh sáng từ ngôi sao trung tâm của Anchor chiếu qua những vết nứt trên mái vòm, tạo thành những vệt sáng dài trên sàn đá.

"Chúng ta có bao nhiêu thời gian?" Elias hỏi.

"Trước khi Cassian phát hiện ra? Ta ước tính khoảng bảy mươi hai giờ. Hắn có gián điệp ở khắp mọi nơi. Ngay cả Anchor cũng không an toàn."

"Bảy mươi hai giờ. Đủ để làm gì?"

"Đủ để đánh thức Quantum Loom. Đủ để dệt nên từ cuối cùng. Và đủ để…"

Canopy dừng lại.

"Đủ để làm gì?"

"Đủ để nói lời tạm biệt, Elias ạ. Bởi vì một khi chúng ta bắt đầu, sẽ không có đường quay lại."

Elias nhìn xuống Seed Vault trong tay. Ông nghĩ về tất cả những hạt giống bên trong. Những hạt giống từ hàng trăm thế giới. Những hạt giống đã được thu thập, bảo quản, và bảo vệ suốt bốn mươi năm. Ông đã dành cả đời để gieo trồng sự sống. Và bây giờ, ông sắp làm điều ngược lại: đối mặt với những từ ngữ có thể hủy diệt nó.

"Tôi đã sẵn sàng," ông nói.

Canopy không trả lời. Nhưng trong những tầng sâu của hệ thống, một mạch xử lý đã ngừng hoạt động từ bốn mươi năm trước bỗng sáng lên.

Sắc lệnh im lặng đã kết thúc.

Và ván cờ của Dorian Ash bắt đầu.