Chương 29: Trao Đổi

Bản ghi dài bốn mươi mốt phút, nhưng chỉ có ba giây đáng nghe.

Nhã cắt ra đoạn đó — đoạn người bán ngồi trước khay ngẩng lên và nói với cậu ba đơn vị âm — rồi trải nó ra trên màn hình. Waveform hiện lên: một đường gấp khúc, ba cụm sóng, giữa các cụm là những khoảng phẳng ngắn. Cậu đã nghe đoạn này không dưới ba mươi lần trong tuần, đủ để thuộc lòng cái nhịp của nó, nhưng chưa lần nào cậu chắc mình hiểu.

Đơn vị đầu tiên cậu nhận ra. Nó giống #7 — cái đơn vị mở đầu mà cậu đã cô lập từ hồi ở rìa rừng — nhưng ngắn hơn, sắc hơn, và có một cái đuôi rung nhỏ ở cuối mà #7 không có. Cậu tách hai waveform, chồng lên nhau. Phần đầu trùng khít. Phần đuôi lệch. Không phải cùng một đơn vị. Là biến thể.

"Cái đuôi làm gì ở đó," cậu nói với màn hình, không mong màn hình trả lời.

Cậu thử một giả thuyết. #7 là chào, là mở — cái người ta nói khi bắt đầu một câu. Biến thể có đuôi rung này xuất hiện khi người bán thấy cậu đi tới, ngẩng lên, và nói. Không phải chào suông. Là chào có hướng — chào một người cụ thể đang đi về phía mình. Giống khác biệt giữa "chào" nói vu vơ và "ê" nói với ai đó. Cậu ghi lại: #7b — chào-có-đối-tượng (?).

Hai đơn vị sau khó hơn. Đơn vị thứ hai ngắn, hai cụm sóng dính nhau, rung mạnh ở giữa. Đơn vị thứ ba dài hơn, một cụm, đuôi kéo — và cậu nhận ra đuôi kéo đó chính là #14, cái đơn vị đóng ý mà cậu đã biết. Vậy câu người bán nói có cấu trúc: [chào-có-đối-tượng] + [X] + [đóng ý]. X là phần cậu không đọc được. Nhưng vị trí của nó — kẹp giữa lời chào và dấu chấm câu — gợi ý đó là phần mang nội dung. Câu hỏi. Hoặc lời mời. Hoặc chỉ là một câu xã giao mà cậu sẽ không bao giờ dịch nổi nếu chỉ có một mẫu.

Một mẫu. Đó là vấn đề. Cậu có đúng một lần nghe câu này, từ đúng một người, trong đúng ba giây. Không có gì để đối chiếu. Một kỹ sư không kết luận từ một điểm dữ liệu — cậu biết thế, cậu đã tự nhắc mình thế cả tuần, và cậu vẫn ngồi đây tua đi tua lại ba giây như thể lần thứ ba mươi mốt sẽ nói điều mà ba mươi lần trước giấu.

Cậu cần thêm mẫu. Cần nghe người Kinge nói cùng một loại câu trong cùng một loại tình huống, nhiều lần, để tách cái lặp lại khỏi cái ngẫu nhiên. Và có một loại tình huống mà cậu biết chắc sẽ lặp lại, đều đặn, có thể quan sát từ khoảng cách an toàn: người ta mua bán.

Cậu gõ vào sổ, dưới dòng ghi về #7b: Chỗ bán hàng = nơi nghe được nhiều mẫu lặp. Đến, đứng gần, nghe. Nhiều lượt khách = nhiều lần cùng một câu.

Rồi cậu dừng bút ở đó, vì cậu biết dòng tiếp theo sẽ không dừng ở "nghe".

Sáng thứ Ba ở công ty, Minh đặt cốc cà phê xuống bàn cậu mà không hỏi, kiểu Minh làm khi muốn nói chuyện lâu hơn một câu.

"Board nhiệt chạy ổn rồi," Minh nói. "Tao cho qua QA."

"Dạ."

"Mày tuần này làm nhanh dữ." Minh ngồi lên mép bàn, nhìn cậu. "Nhanh mà lặng. Hồi trước mày còn cãi tao về mấy cái paper. Giờ hỏi gì đáp nấy."

Nhã nhìn màn hình, tay vẫn để trên chuột. "Em hết chuyện cãi rồi anh."

"Xạo." Minh cười, nhưng mắt không cười theo. "Có chuyện gì mày cứ nói. Hay đuối quá thì xin nghỉ vài bữa."

"Em ổn."

Minh nhìn cậu thêm một giây — cái nhìn Nhã đã bắt gặp mấy lần gần đây, cái nhìn của người biết mình đang bị giấu chuyện gì đó nhưng chưa tìm ra chỗ để hỏi. Rồi anh đứng dậy, vỗ vai cậu một cái.

"Tuần sau nghỉ lễ đó. Bốn ngày. Mày về quê hay ở lại?"

Câu hỏi cũ, lần thứ ba trong hai tuần. Lần đầu Minh hỏi, cậu nói chưa biết. Lần hai, cậu lảng. Lần này Minh hỏi thẳng, và Nhã nghe thấy trong giọng anh cái ý không nói ra: về đi, đừng ở đây một mình nữa.

"Chắc em về," cậu nói. Và ngạc nhiên vì mình nói thật — hoặc gần thật. Cậu chưa quyết, nhưng câu trả lời tự bật ra, và một khi bật ra rồi thì nó thành một lời hứa nhỏ với chính cậu.

Từ bàn bên kia, Trung ngẩng lên. "Về Cà Mau hả? Cho gửi mua khô cá đù đi ông. Loại mặn mặn á, ngoài này bán toàn đồ lạt nhách."

"Ừ," Nhã nói. "Nhớ nhắc lại tao."

"Nhắc gì, tao ghi note liền nè." Trung gõ gõ điện thoại, rồi quay lại màn hình.

Nhã nhìn hai người họ — Minh đã đi về chỗ, Trung đã cắm mặt vào code — và trong một giây cậu thấy khoảng cách giữa cậu và cái bàn này rộng hơn ba trăm mét đất trống. Họ nói về khô cá đù. Cậu đang nghĩ về ba đơn vị âm của một sinh vật thở bằng thứ khí giết được họ trong vài phút. Cùng một buổi sáng. Cùng một căn phòng. Hai thế giới, và cậu là người duy nhất đứng ở giữa.

Cậu quay lại board tiếp theo. Nhưng trong đầu, cậu đã ở bên kia rồi.

Tối đó cậu ngồi trước sổ rất lâu trước khi viết được gì.

Vấn đề không phải là nghe. Cậu có thể đến chỗ bán hàng, đứng cách vài mét, ghi âm bốn năm lượt khách, rồi về nhà tách mẫu. Đó là việc an toàn, hợp lý, đúng kiểu cậu. Đứng ngoài. Quan sát. Kết luận sau.

Nhưng cậu biết đứng ngoài không đủ nữa, và cậu biết từ lúc nào: từ cái gật ở chương trước, từ cái giây người bán ngẩng lên và chấp nhận câu cậu nói. Bởi vì một câu chào không phải là ngôn ngữ. Ngôn ngữ là cái xảy ra khi hai người cần gì đó ở nhau. Người mua cần món hàng. Người bán cần thứ để đổi. Giữa hai cái cần đó là những câu mà không sách nào, không log nào dạy được — câu hỏi giá, câu mặc cả, câu "cái này bao nhiêu", câu "còn không", câu người ta chỉ nói khi có việc thật. Cậu muốn những câu đó. Và cách duy nhất để nghe chúng đúng ngữ cảnh là tự mình bước vào cái ngữ cảnh ấy.

Còn một lý do nữa, thật hơn, mà cậu ngại viết ra. Cover của cậu tới giờ mới chỉ vượt qua bài kiểm tra dễ nhất: đi ngang và nói một câu. Nhưng một Tike Tầng 3 thật thì không chỉ đi ngang. Nó sống. Nó mua đồ ăn, nó trả bằng vòng tay, nó làm những việc tầm thường mà một sinh vật sống phải làm. Nếu cậu định trà trộn — thật sự trà trộn, không phải ghé qua như khách du lịch — thì cậu phải vận hành được ở mức đó. Phải mua được một món hàng và trả tiền cho nó mà không ai nhíu mày. Cậu chưa biết mình làm được không. Và cái không biết đó là thứ cậu không chịu nổi.

Cậu viết:

Mục tiêu chuyến tới: 1 giao dịch mua bán.

Bước 1: quan sát 2-3 lượt khách thật — nghi thức mua là gì? Chỉ trỏ? Nói? Trả bằng cách nào?

Bước 2: bắt chước. Mua 1 món nhỏ nhất, rẻ nhất, ít rủi ro nhất.

Rồi cậu dừng ở chữ "trả", vì chữ đó mở ra cái hố mà cậu đã tránh nhìn cả tuần.

Cậu trả bằng gì? Cậu không có tiền của họ. Cậu chưa từng thấy tiền của họ — không đồng xu, không tờ giấy, không thẻ. Cái duy nhất mọi người Kinge đều đeo, cái sáng lên ở mọi cổ tay cậu từng nhìn thấy, là vòng tay. Vòng tay của K-03. Nếu kinh tế của họ chạy qua vòng tay — và cậu càng nghĩ càng thấy chắc là vậy — thì cậu đã có sẵn phương tiện thanh toán trên cổ tay mình. Vòng tay của một người chết.

Cậu lật sổ về trang cũ, trang ghi về log vị trí: 147 xung = tuyến cuối K-03. Cái vòng tay này ghi lại nơi nó đi qua. Nếu nó cũng là ví tiền, thì nó ghi lại cả những gì nó mua. Và khoảnh khắc cậu chạm nó vào một khay hàng để trả cho một món đồ ăn, cậu sẽ tạo ra một dòng dữ liệu mới trong một hệ thống cậu không hiểu: K-03, mua, tại đây, lúc này.

K-03 đã chết. Cậu không biết chính xác khi nào, nhưng cậu biết chắc một điều — một người chết thì không đi mua đồ ăn. Nếu có ai, ở đâu đó, có quyền đọc những dòng này, thì cái họ sẽ thấy là một danh tính đã tắt bỗng sáng lại, tiêu tiền, ở một khu định cư mà theo log cũ K-03 chưa từng sống.

Cậu ngồi với ý nghĩ đó một lúc. Cái lạnh quen thuộc chạy dọc sống lưng — không phải sợ bị bắt ngay, mà sợ cái vết không biến mất. Nhưng cậu cũng biết mình sẽ vẫn đi. Cái lạnh không đủ để cản. Nó chỉ đủ để cậu ghi thêm một dòng, dưới cùng, gạch chân:

Vòng tay = chìa khóa VÀ là xích. Trả được thì lộ được. Cân nhắc từng lần chạm.

Cậu gập sổ. Ngoài cửa sổ, thành phố vẫn sáng, xe vẫn chạy, ai đó dưới sân vẫn cười nói. Cậu tắt đèn bàn và ngồi thêm trong bóng tối, nghe tiếng đời sống bình thường vọng lên, và đếm ngược tới thứ Bảy.

Thứ Bảy. Ba trăm mét lần này ngắn hơn lần trước.

Không phải ngắn thật — vẫn ba trăm mét đất trống dưới bầu trời vàng cam, vẫn từng bước ngắn phẳng trong 1.3g, vẫn cái cảm giác trần trụi khi không có bóng cây che. Nhưng chân cậu đã biết đường, và cái biết đó gỡ đi phân nửa sức nặng. Lần trước mỗi mét là một quyết định. Lần này cậu chỉ đi, và trước khi kịp đếm thì bụi thấp đã ở lại sau lưng và rìa khu dân cư hiện ra phía trước, gần, thật, đang thở.

Cậu men theo dãy nhà ngoài cùng, đúng lối tuần trước. Vòng tay trên cổ tay trái sáng xanh nhạt, chế độ thụ động, hòa vào cái sáng của mọi vòng tay khác trong tầm mắt. Actuator trên cổ nhận rung từ không khí, từ mặt đất, từ tiếng nói vọng lại — một nền âm thấp, đều, cái nền của một nơi có người sống.

Người bán vẫn ở đó.

Cậu nhận ra ngay từ xa: cùng cái nhà bên phải, cùng chỗ ngồi, cùng cái ghế thấp không chân đặt sát cửa. Trước mặt người đó là tấm khay phẳng — và lần này, ở khoảng cách này, cậu hiểu cái mà tuần trước cậu chỉ thấy là "nhiều vật nhỏ trên một tấm phẳng". Đó là hàng. Người đó bán hàng. Những vật nhỏ xếp thành hàng lối trên khay, kích cỡ đều, màu sẫm, có cái tròn có cái dài — cậu chưa biết là gì, nhưng cậu biết chúng để bán.

Cậu không tiến lại. Chưa. Cậu dừng ở một khoảng — đủ gần để nghe, đủ xa để chỉ là một người đứng chờ gì đó bên đường. Có một khoảng lõm giữa hai nhà, một chỗ khuất nửa người, và cậu đứng vào đó, quay mặt về phía khay, và chờ.

Người bán ngẩng lên.

Nhìn về phía cậu. Một giây. Hai giây. Cấu trúc cảm biến trên đầu nghiêng nhẹ — cái nghiêng cậu đã học được là dấu hiệu của chú ý. Nhã đứng im, tim đập một nhịp lỡ. Nó nhớ mình. Ý nghĩ bật ra trước khi cậu kịp cản. Tuần trước mình nói câu đó. Nó gật. Giờ nó thấy lại cái dáng này, cái vòng tay này, và nó —

Người bán quay đi. Cúi xuống khay, đưa một trong bốn ngón dài gạt lại một vật bị lệch hàng, rồi ngồi yên như cũ.

Không nhớ. Hoặc nhớ mà không bận tâm. Hoặc — và đây là khả năng làm cậu lạnh hơn cả — có nhớ, có ghi nhận, nhưng chưa đủ để làm gì. Cậu không có cách nào biết. Cậu chỉ biết mình vừa đứng trước một sinh vật có thể đã lưu cái dáng của cậu vào một chỗ nào đó trong đầu nó, và cậu sẽ không bao giờ đọc được chỗ đó.

Cậu thở chậm lại. Chờ khách.

Khách đến không lâu sau.

Một người Kinge từ đường giữa hai dãy nhà đi ra, dáng nhỏ, bước nhanh, tiến thẳng tới khay. Nhã bật ghi âm — nút bên hông, một cái nhấn — và nhìn.

Người khách dừng trước khay. Nói một câu ngắn. Actuator trên cổ Nhã rung theo, và cậu bắt được cấu trúc: mở đầu bằng cái đơn vị chào-có-đuôi-rung — #7b, đúng như cậu đoán, cái người ta nói khi đến gặp một người cụ thể. Người bán đáp lại, cũng ngắn. Rồi người khách đưa một ngón tay chỉ vào khay — chỉ thẳng vào một vật cụ thể — và nói thêm hai đơn vị nữa.

Người bán nhặt vật đó lên. Chìa ra. Người khách không cầm ngay. Thay vào đó, người khách đưa cổ tay — cái cổ tay đeo vòng — lại gần khay, và ở đó, giữa khay và cổ tay, có một khoảnh khắc mà Nhã suýt bỏ lỡ: hai vòng tay sáng lên cùng lúc. Cái vòng của khách, và một cái gì đó gắn ở mép khay mà cậu chưa từng để ý — một điểm sáng nhỏ, lặng, cho tới giây này. Cả hai nhấp nháy đồng thời, một nhịp, rồi tắt. Người khách cầm lấy vật. Quay đi. Đi mất.

Toàn bộ mất chưa tới mười giây.

Nhã đứng trong khoảng lõm, tim đập mạnh, và trong đầu cậu cái cảnh vừa rồi đã tự tua lại, chậm, từng khung. Chạm. Hai vòng sáng cùng lúc. Một nhịp. Xong. Không có tiền. Không có vật gì đổi tay ngoài món hàng. Cái đổi tay là ánh sáng — là dữ liệu, là một con số dịch từ vòng này sang điểm sáng kia, từ khách sang người bán, vô hình, tức thời. Cậu đã đoán đúng ở nhà. Nhưng đoán đúng và nhìn thấy nó xảy ra cách mình tám mét là hai chuyện khác nhau, và cái thứ hai làm lòng bàn tay cậu ướt bên trong găng.

Cậu chờ. Khách thứ hai.

Lần này một người dáng lớn hơn, đi cùng một người nhỏ — có lẽ hai người quen, hoặc người lớn dẫn người nhỏ, cậu không biết cách họ phân biệt. Cùng nghi thức: đến, chào bằng #7b, chỉ, người bán nhặt, chạm cổ tay, hai vòng sáng một nhịp, cầm đi. Nhưng lần này có thêm một chi tiết — trước khi chạm, người khách lớn nói một câu dài hơn, ba bốn đơn vị, và người bán đáp lại cũng dài. Rồi mới chạm. Nhã ghi hết. Cậu không hiểu câu đó, nhưng cậu biết nó nằm ở đâu trong trình tự: sau khi chỉ hàng, trước khi trả. Vị trí của một câu hỏi giá. Hoặc một câu mặc cả. Hoặc "cái này còn tươi không". Cái gì đó người ta nói khi đã muốn mua nhưng chưa chốt.

Ba lượt khách. Cùng một khung: chào, chỉ, (nói thêm), chạm, đi. Cái khung lặp lại đủ để cậu tin nó là khung thật, không phải ngẫu nhiên. Đây là cách người ta mua một món hàng ở Tầng 3. Đây là nghi thức. Và cậu vừa học được nó bằng mắt, trong chưa đầy một cửa sổ hoạt động, mà không nói một lời.

Cậu nhìn xuống cổ tay trái. Vòng tay sáng xanh, thụ động, chờ.

Bước tiếp theo không phải là học. Bước tiếp theo là làm.

Cậu bước ra khỏi khoảng lõm.

Tám mét. Cậu đếm chúng như đếm ba trăm mét, từng bước ngắn phẳng, và cái phần trong đầu cậu vẫn còn tỉnh táo tự nhắc: đi như người có việc, không phải người đang sợ. Người có việc thì không đi chậm. Cậu giữ nhịp của một người đói, đi mua đồ ăn, chuyện xảy ra ngày nào cũng có. Sáu mét. Bốn mét.

Người bán ngẩng lên khi cậu tới gần. Cấu trúc cảm biến trên đầu nghiêng về phía cậu. Mắt lớn, tối, không lòng trắng, nhìn thẳng — và ở khoảng cách hai mét này, gần hơn cả lần bị hỏi tuần trước, cậu thấy rõ lớp vân mờ chạy dọc má người đó, thấy lỗ thở hai bên cổ mở khép chậm, đều, cái nhịp của một cơ thể đang nghỉ.

Cậu chào trước.

Đó là điều cậu đã quyết ở nhà: chủ động chào, đừng để người ta chào mình trước rồi lúng túng đáp. Cậu nhấn nút bên hông. Loa phát — nhỏ, sắc, đúng tần số cậu đã hiệu chỉnh: #7b. Chào-có-đối-tượng. Cái đơn vị cậu mới tách ra tuần này, phát lần đầu trong đời trước mặt người mà cậu tách nó ra từ giọng.

Người bán đáp. Một đơn vị, ngắn, rung phẳng gần như của chính cậu — cậu không chắc mình hiểu, nhưng nó có nhịp của một lời chào lại. Không phải câu hỏi. Không phải nghi ngờ. Chỉ là "ừ, chào".

Cậu đưa tay lên. Chỉ.

Ngón trỏ giả của găng bốn ngón — cứng, không nhạy, nhưng đủ để chỉ — hướng vào một vật trên khay. Cậu đã chọn nó từ lúc còn đứng trong khoảng lõm: vật nhỏ nhất, ở góc khay, hình tròn dẹt, màu sẫm. Nhỏ nhất thường là rẻ nhất. Rẻ nhất thì ít bị hỏi han. Cậu chỉ vào nó, và để chắc, cậu phát thêm cái đơn vị chỉ-trỏ mà cậu đã nghe hai người khách dùng — cái đơn vị "cái này".

Người bán nhìn theo ngón tay cậu. Cúi xuống. Đưa một ngón dài chạm vào vật tròn dẹt đó — rồi dừng. Ngẩng lên. Và nói một câu.

Không ngắn.

Ba đơn vị, có thể bốn, chạy nhanh, rung mạnh ở giữa. Actuator trên cổ Nhã rung theo từng cụm, và cậu nhận ra ngay đây là cái câu cậu đã thấy ở lượt khách thứ hai — cái câu nằm giữa "chỉ hàng" và "trả tiền", cái câu người ta nói khi đã muốn mua nhưng chưa chốt. Nhưng biết vị trí của một câu không phải là hiểu nó. Người bán vừa hỏi cậu gì đó. Số lượng? Giá? "Chỉ một cái thôi hả?" "Cái này hay cái kia?" Cậu không biết. Cậu đứng đó, sau lớp kính tối, tim đập dội lên tận thái dương, và cậu không biết người trước mặt vừa hỏi mình cái gì.

Im lặng kéo dài nửa giây. Rồi một giây.

Một giây im ở chỗ này khác một giây im ở chỗ khác. Người bán đang chờ. Cấu trúc cảm biến nghiêng thêm một chút — chú ý tăng lên. Cái nghiêng đó là đồng hồ đếm ngược. Cậu càng im lâu, cái câu trả lời thiếu của cậu càng thành một thứ bất thường, và bất thường là thứ người ta nhớ.

Cậu chọn nhanh, chọn liều: cậu phát "Đúng".

Cái câu sinh tồn đầu tiên cậu từng học, đơn vị khẳng định, cái cậu chắc chắn phát đúng. Một canh bạc — cậu trả lời "đúng" cho một câu hỏi cậu không hiểu. Nếu người bán hỏi "một cái thôi hả", thì "đúng" khớp. Nếu người bán hỏi "cái này hay cái kia", thì "đúng" là một câu trả lời vô nghĩa, và cái vô nghĩa đó sẽ lộ ra ngay.

Người bán nhìn cậu thêm một khắc.

Rồi nhặt vật tròn dẹt lên. Chìa ra.

Khớp. Cậu thở ra một hơi ngắn trong mặt nạ. Câu hỏi hẳn là loại có-hoặc-không — số lượng, hoặc xác nhận — và "đúng" đã đủ. Cậu không biết mình vừa đồng ý với cái gì chính xác, nhưng người bán đã nhặt hàng, và trong cái ngữ pháp của một cuộc mua bán, nhặt hàng nghĩa là chốt.

Giờ tới phần cậu sợ nhất.

Cậu đưa cổ tay trái lên. Vòng tay của K-03. Cậu đã xem ba lượt khách làm động tác này, đã tua lại trong đầu từng khung, nhưng xem người khác làm và tự làm là hai chuyện, và ngay khi cổ tay cậu tiến gần cái điểm sáng ở mép khay, cậu nhận ra mình không biết chính xác phải đưa gần tới đâu. Sát vào? Cách một khoảng? Chạm hẳn? Cậu khựng lại — nửa giây ngập ngừng, cổ tay lơ lửng cách điểm sáng một gang tay, không tiến không lùi.

Người khách trước đưa cổ tay tới mức nào? Cậu không nhớ rõ. Cậu chỉ nhớ hai vòng sáng cùng lúc.

Cậu đưa thêm vào. Gần hơn. Gần hơn nữa.

Vòng tay cậu sáng lên. Cái điểm ở mép khay sáng lên. Cùng lúc. Một nhịp — xanh chuyển trắng, rồi tắt.

Xong.

Người bán buông vật tròn dẹt vào cái ngón giả cứng ngắc của cậu. Cậu kẹp nó lại, vụng, suýt rơi, ghì được. Rồi — vì cậu đã thấy khách làm vậy, và vì cậu không nghĩ ra gì hơn — cậu phát cái đơn vị đóng ý, #14, cái dấu chấm câu, cái "vậy nhé" hay "cảm ơn" hay bất cứ nghĩa gì nó mang.

Người bán đã cúi xuống khay rồi. Gạt lại hàng. Không nhìn cậu nữa.

Cậu quay đi. Bước.

Trong lòng bàn tay giả cứng, vật tròn dẹt nằm im — vật đầu tiên cậu mua ở thế giới bên kia, đổi bằng tiền của một người chết, giá cả bao nhiêu cậu không biết, là cái gì cậu cũng chưa biết. Cậu không mở tay ra xem. Cậu chỉ đi, bước ngắn, phẳng, đều, ra khỏi rìa khu dân cư, và không cho phép mình chạy.

Sàn gạch. 1g. Trái Đất.

Nhã tháo mặt nạ, ngồi tựa lưng vào giá sách, và mở bàn tay ra.

Vật tròn dẹt nằm trong lòng bàn tay thật của cậu — bàn tay năm ngón, da trắng, vừa lột khỏi cái găng bốn ngón. Bằng khoảng hai đốt ngón tay, dẹt, màu nâu sẫm ngả tím, bề mặt hơi nhám, có những rãnh nông chạy vòng như vân của một thứ được ép hoặc được nướng. Nhẹ. Nhẹ hơn cậu tưởng. Cậu đưa lên gần mắt, xoay trong ánh đèn phòng.

Nó giống đồ ăn. Cái hình dạng đó — tròn, dẹt, vừa một khẩu — là hình dạng của thứ để bỏ vào miệng, ở bất cứ nền văn hóa nào cậu biết. Bánh. Viên. Miếng gì đó. Người ta xếp nó thành hàng trên khay ngoài đường và bán từng cái, và người mua cầm đi ngay, không gói, không nấu thêm. Đồ ăn liền. Quà vặt. Cái người ta mua khi đói ngang đường.

Trong một giây rất ngắn, cậu tưởng tượng cắn thử. Không phải vì đói — vì tò mò, cái tò mò cũ, cái đã đẩy cậu qua gương lần đầu tiên. Cậu muốn biết thế giới bên kia có vị gì.

Rồi cái phần kỹ sư trong cậu chặn tay lại, và cậu thấy mừng là nó nhanh hơn cái tò mò.

Đây là đồ ăn của một loài thở bằng H₂S. Một loài mà không khí của họ giết được cậu, mà nước của họ — cái chất lỏng nâu sẫm trong rãnh — bốc mùi làm cảm biến VOC của cậu nhấp nháy. Sinh hóa của họ chạy trên một nền khác. Thứ nuôi sống họ chưa chắc là thứ Trái Đất gọi là thức ăn. Nó có thể chứa gốc lưu huỳnh ở nồng độ mà cơ thể cậu không xử lý nổi. Nó có thể chứa những hợp chất mà ruột người không có enzyme để phân giải — ăn vào thì tốt nhất là không tiêu hóa được, tệ nhất là ngộ độc. Cậu không có cách nào biết bằng cách nhìn. Và cậu tuyệt đối không phải là người thử biết bằng cách nếm.

Cậu đặt vật tròn dẹt xuống một tờ giấy trên bàn, tách riêng, như tách một mẫu bệnh phẩm. Rồi cậu ghi vào sổ:

Vật mua: 1 viên tròn dẹt, ~2 đốt ngón, nâu tím, nhám, có rãnh vòng. Gần chắc là đồ ăn liền (hình dạng + cách bán + cách khách cầm đi ngay).

KHÔNG ăn. KHÔNG nếm. Sinh hóa Kinge chạy trên nền H₂S — gốc lưu huỳnh, hợp chất người không phân giải được. Tốt nhất không tiêu, tệ nhất độc.

Cậu dừng bút. Nhìn cái viên nhỏ nằm trên tờ giấy. Và một ý nghĩ mở ra, chậm, lạnh, một ý nghĩ mà cho tới giây này cậu chưa bao giờ buộc phải nghĩ tới tận cùng.

Cậu không ăn được đồ ăn của họ.

Nghe thì hiển nhiên. Nhưng hệ quả thì không. Tới giờ, mọi chuyến của cậu đều ngắn — bốn mươi phút, cùng lắm một giờ, giới hạn bởi bình khí và soda lime. Trong bốn mươi phút thì không ai cần ăn. Nhưng trà trộn thật — sống trong cover, ở lại lâu — không đo bằng phút. Người ta ăn, người ta uống, làm cái việc tầm thường nhất của một cơ thể sống, mỗi ngày, nhiều lần. Còn cậu thì không thể nuốt một miếng nào của thế giới đó. Không một ngụm nước từ cái rãnh nâu. Không một viên từ cái khay.

Nghĩa là mọi thứ nuôi cậu sống bên kia đều phải mang từ bên này qua. Cậu đã đeo một khối hô hấp nặng và một bình khí đếm từng phút; giờ thêm một balo lương thực Trái Đất giấu dưới lớp suit. Một Tike Tầng 3 thật thì tấp vào khay mua một viên và ăn ngay giữa đường. Cậu thì không bao giờ được phép — không ăn, không uống trước mặt ai, bao giờ. Một cái nữa để giấu.

Cậu viết, chậm:

Hệ quả cho trà trộn dài: KHÔNG sống được bằng đồ bản địa. Phải mang toàn bộ nước + lương thực từ bên này. Không ăn/uống trước mặt Kinge — bao giờ. Thời gian ở lại bị giới hạn bởi cả khí THỞ lẫn cái không-ăn-được. Càng ở lâu càng khó che.

Cậu gạch chân dòng cuối. Rồi ngồi im một lúc, vì cái viên nhỏ trên tờ giấy — thứ cậu vừa liều mình đi mua — hóa ra không dạy cậu về đồ ăn Kinge. Nó dạy cậu về chính cậu: về việc cậu xa lạ tới mức nào ở nơi đó, xa lạ tới tận cái nhu cầu cơ bản nhất của một cơ thể. Cậu có thể học nói. Có thể học đi. Có thể học mua bán. Nhưng cậu sẽ không bao giờ ăn cùng bàn với họ. Cái ranh giới đó không phải cover nào che được.

Cậu để cái viên qua một bên và quay sang chuyện thứ hai, chuyện làm cậu bận tâm suốt đường về.

Cậu đã trả tiền. Vòng tay đã hoạt động. Hai vòng sáng cùng lúc một nhịp, và người bán chấp nhận — nghĩa là vòng tay của K-03 vẫn còn cái gì đó để trả, một số dư, một khoản tín dụng chưa cạn. Một người chết mấy tuần, có thể mấy tháng, mà cái ví vẫn còn tiền và cái tiền vẫn tiêu được. Không ai khóa nó. Không ai đóng nó lại.

Điều đó nói lên hai chuyện, và cậu ghi cả hai.

1. Kinh tế Kinge chạy hoàn toàn qua vòng tay. Không tiền mặt, không vật trung gian. Trả = chạm vòng vào điểm nhận, dữ liệu dịch tức thời. Mọi giao dịch đều là một dòng ghi. Không có cách mua gì mà không để lại vết.

Cậu nhìn dòng đó lâu. Đây là phát hiện lớn nhất của chuyến đi, lớn hơn cả nghi thức mua bán, lớn hơn cả mấy đơn vị âm mới. Ở Trái Đất có tiền mặt, và tiền mặt là vô danh — mua một món, không hệ thống nào biết. Ở đây không có cái vô danh đó. Mỗi lần cậu chạm vòng để mua một viên đồ ăn, cậu ký tên K-03 vào một sổ cái cậu không thấy, không đọc được, không xóa được. Cái tiện lợi và cái nguy hiểm là cùng một thứ: cậu tiêu được vì hệ thống ghi lại, và cậu lộ được cũng vì hệ thống ghi lại.

2. Vòng tay K-03 vẫn còn số dư, vẫn chưa bị khóa. Nghĩa là: cái chết của K-03 CHƯA được ghi nhận vào hệ thống. Không ai báo. Không ai đóng tài khoản. K-03 chết trong rừng, không ai biết, và với hệ thống thì K-03 vẫn "sống".

Cậu đặt bút xuống.

Đó vừa là món quà lớn nhất, vừa là quả bom hẹn giờ. Chừng nào không ai biết K-03 chết, thì cậu còn tiêu được, còn đi lại được, còn là một danh tính hợp lệ. Nhưng cái ngày ai đó nhận ra — một người thân, một hồ sơ, một cuộc kiểm tra định kỳ, bất cứ cái gì — thì tài khoản sẽ đóng, và tất cả những dòng cậu vừa ghi vào sổ cái sẽ đột nhiên trở thành bằng chứng: K-03, đã chết, vẫn đi mua đồ ăn ở một khu định cư K-03 chưa từng sống. Ai đọc dòng đó cũng sẽ hiểu một điều — có kẻ đang đeo vòng tay của người chết.

Cậu cầm cổ tay trái lên, nhìn cái vòng. Nó sáng xanh nhạt, hiền lành, chờ. Chìa khóa và xích. Hôm nay nó mở cho cậu một cánh cửa. Cậu không biết nó đang khép lại phía sau cậu nhanh tới đâu.

Cậu cất suit, cất khối hô hấp, cất vòng tay vào túi hông như mọi lần. Cái viên tròn dẹt, cậu bọc trong tờ giấy, cho vào một cái hộp nhựa nhỏ, dán nhãn, cất lên giá — mẫu vật, không phải đồ ăn. Có ngày cậu sẽ đem nó ra phân tích tử tế, nếu tìm được cách. Hôm nay thì chưa.

Điện thoại sáng khi cậu vừa ngồi xuống. Tin nhắn của mẹ.

Con ơi nghỉ lễ về nghen. Mẹ làm bánh xèo. Con Út với cháu cũng về. Cả nhà đủ mặt, thiếu mỗi con.

Cậu nhìn dòng tin. Thiếu mỗi con. Mẹ không giỏi trách. Mẹ chỉ kể ra sự thật, và sự thật tự nó trách.

Cậu nghĩ tới cái viên tròn dẹt trong hộp nhựa trên giá — thứ cậu không bao giờ ăn được, mua ở một thế giới cậu không bao giờ thuộc về. Rồi cậu nghĩ tới cái bánh xèo mẹ làm, thứ cậu ăn từ nhỏ, ở một cái bàn còn nguyên chỗ cho cậu ngồi.

Cậu nhắn lại: Dạ con về mẹ. Chiều thứ Sáu con bắt xe.

Gửi. Rồi cậu ngồi nhìn màn hình cho tới khi nó tắt, và trong bóng phản chiếu tối của điện thoại, cậu thấy mờ mờ cái giá sách sau lưng — và ở đâu đó trong lòng nó, cái gương nhỏ không phản chiếu, vẫn chờ, vẫn mở, vẫn dẫn tới cái nơi mà một dòng dữ liệu mang tên một người chết vừa được ghi thêm, và đang nằm đó, kiên nhẫn, đợi một người biết đọc.