Chương 3: Lời kể của bà lão Mường

Ngôi nhà sàn tỏa ra mùi khói bếp quyện lẫn mùi lá thuốc nam phơi khô, một thứ mùi vừa lạ lẫm vừa thân thuộc như ký ức về những buổi chiều tà nơi quê ngoại xa xôi. Duy Hoàng bước qua bậu cửa gỗ lim đã bóng lên vì năm tháng, để lại sau lưng màn đêm đen đặc và tiếng nước sông Hồng vẫn còn gầm gào trong cơn lũ dữ.

Bên trong nhà sàn, ánh lửa từ bếp củi nhảy múa trên những tấm vách gỗ, tạo nên một không gian ấm cúng đến kỳ lạ. Những chùm ngô khô treo lủng lẳng trên xà nhà, những chiếc gùi mây xếp ngay ngắn ở góc, và một bàn thờ tổ tiên nhỏ đặt sát vách, trên đó bày biện mấy chén nước, vài nén hương đã cháy tàn và một tấm ảnh đen trắng đã ố vàng theo thời gian.

Bà lão Mường chậm rãi ngồi xuống bên bếp lửa, đôi tay nhăn nheo thoăn thoắt xếp thêm mấy thanh củi nhỏ vào bếp. Ngọn lửa bùng lên, soi rõ khuôn mặt bà với những nếp nhăn sâu như thung lũng và đôi mắt sáng lạ thường, thứ ánh sáng không hề phù hợp với tuổi tác của bà.

“Ngồi xuống đi, cháu trai.” Bà chỉ vào chiếc ghế đẩu nhỏ bên cạnh bếp. “Cởi cái áo ướt ra, không lại cảm lạnh. Trên vách có cái áo cũ của thằng con trai bà, chắc cháu mặc vừa đấy.”

Hoàng lưỡng lự trong giây lát, rồi cũng làm theo lời bà. Cậu cởi chiếc áo gió ướt sũng, run rẩy khoác lên mình chiếc áo bà ba bằng vải thô đã bạc màu. Mảnh mai rùa được cậu đặt cẩn thận trong lòng bàn tay, không dám rời ra dù chỉ một giây.

Bà lão nhìn mảnh mai rùa, đôi mắt bà thoáng một nét buồn xa xăm.

“Đã bốn mươi năm rồi ta mới được nhìn thấy nó một lần nữa,” bà nói, giọng khàn khàn nhưng ấm áp lạ thường. “Lần cuối cùng là khi ông nội cháu, lúc ấy còn là một thanh niên trai tráng, mang nó đến tìm ta. Ông ấy nói rằng mảnh mai rùa này sẽ chọn chủ nhân tiếp theo của nó. Và hình như nó đã chọn cháu rồi.”

Hoàng nuốt nước bọt. Cổ họng cậu khô khốc. Có quá nhiều câu hỏi trong đầu cậu lúc này, nhưng câu đầu tiên bật ra lại là câu đơn giản nhất.

“Bà là ai ạ?”

Bà lão mỉm cười, nụ cười làm những nếp nhăn trên mặt bà càng hằn sâu hơn.

“Ta là Lò Thị Bun, người Mường ở xứ Mường Bi này. Nhưng cái tên ấy không quan trọng. Điều quan trọng là dòng họ ta đã canh giữ bí mật của Việt Dịch suốt mười tám đời nay, từ thời các vua Hùng dựng nước cho đến tận bây giờ.”

Bà với tay lấy ấm nước chè xanh đang bốc khói trên bếp, rót ra hai cái chén sành nhỏ, đẩy một chén về phía Hoàng.

“Uống đi cho ấm bụng. Rồi bà sẽ kể cháu nghe. Nhưng bà phải cảnh báo trước, những gì cháu sắp nghe sẽ thay đổi hoàn toàn cách cháu nhìn nhận về lịch sử, về dân tộc mình, và về chính bản thân cháu. Cháu đã sẵn sàng chưa?”

Hoàng nhìn vào đôi mắt sáng lạ thường của bà lão, rồi nhìn xuống mảnh mai rùa trong lòng bàn tay. Những ký tự trên đó vẫn đang le lói thứ ánh sáng vàng kim yếu ớt, như hơi thở của một sinh linh đang ngủ yên. Cậu hít một hơi thật sâu, rồi gật đầu.

“Cháu sẵn sàng.”

Bà lão nhấp một ngụm chè xanh, đôi mắt nhìn xa xăm vào ngọn lửa đang nhảy múa trong bếp, rồi bắt đầu câu chuyện.

“Cháu biết gì về Kinh Dịch của người Hoa Hạ không?”

Hoàng hơi bất ngờ trước câu hỏi, nhưng cũng nhanh chóng trả lời. “Cháu biết một chút. Đó là một hệ thống triết học và bói toán cổ đại, dựa trên Bát Quái với tám quẻ cơ bản là Càn, Khôn, Chấn, Tốn, Ly, Khảm, Cấn, Đoài. Nó diễn tả sự vận hành của vũ trụ theo nguyên lý âm dương.”

Bà lão gật gù. “Đúng vậy. Kinh Dịch của Hoa Hạ là một hệ thống vĩ đại. Nhưng ít ai biết rằng, cùng thời với nó, thậm chí có thể còn sớm hơn, người Việt cổ chúng ta cũng có một hệ thống minh triết của riêng mình. Đó chính là Việt Dịch.”

Bà ngừng lại một lát, như để sắp xếp lại những ký ức đã cũ kỹ trong đầu.

“Trong khi Kinh Dịch của Hoa Hạ tập trung vào việc diễn tả sự vận hành của vũ trụ bên ngoài, thì Việt Dịch của tổ tiên chúng ta lại đi sâu vào bên trong. Nó không chỉ là một hệ thống bói toán hay triết học. Nó là một tấm bản đồ của linh hồn, là cầu nối giữa ba cõi Thiên, Địa, Nhân, là hơi thở của non sông, là tiếng nói của tổ tiên vọng về từ quá khứ.”

Bà lão cầm một que củi nhỏ, vạch lên nền đất trước mặt Hoàng một đồ hình. Không phải Bát Quái với tám ô như cậu từng biết, mà là một đồ hình chín ô, xoay tròn như một cơn lốc, với một biểu tượng ở trung tâm.

“Đây là Cửu Cung Giao Long Đồ,” bà nói, giọng trầm hẳn xuống. “Trung tâm của Việt Dịch. Trong khi Bát Quái của Hoa Hạ mô tả tám trạng thái của vũ trụ, thì Cửu Cung của chúng ta mô tả chín cõi của linh hồn. Tám cung xung quanh đại diện cho tám trạng thái tinh thần của con người: Dũng, Trí, Nhân, Nghĩa, Lễ, Tín, Liêm, Sỉ. Còn cung thứ chín ở trung tâm, nơi Giao Long ngự trị, chính là Hồn Việt, là sự kết nối với tổ tiên, với non sông, với tất cả những gì làm nên một con người Việt Nam.”

Hoàng nhìn chằm chằm vào đồ hình trên nền đất. Những đường nét ấy cậu đã thấy trên mảnh mai rùa, nhưng phải đến bây giờ, khi được bà lão giảng giải, cậu mới thực sự hiểu được ý nghĩa của chúng.

“Nhưng thưa bà,” Hoàng ngập ngừng hỏi. “Nếu Việt Dịch vĩ đại như vậy, tại sao nó lại bị lãng quên? Tại sao trong tất cả các sách sử, không có một dòng nào nhắc đến nó?”

Ánh mắt bà lão tối sầm lại. Bàn tay bà siết chặt lấy chiếc gậy tre, khiến chiếc lục lạc bằng đồng trên đỉnh gậy kêu lên leng keng.

“Bởi vì có những kẻ không muốn nó tồn tại.”

Bà ngước mắt nhìn Hoàng, trong đôi mắt già nua ấy bỗng lóe lên một tia lửa giận dữ.

“Cách đây hơn hai ngàn năm, khi đế chế Hoa Hạ mở rộng về phương Nam, họ không chỉ mang theo quân đội và vũ khí. Họ còn mang theo một ý thức hệ, một nền văn hóa, và một tham vọng đồng hóa tất cả các dân tộc khác vào quỹ đạo của Thiên Mệnh. Kinh Dịch của họ được đề cao như một chân lý duy nhất. Còn Việt Dịch của chúng ta, cùng với tất cả những gì làm nên bản sắc riêng của người Việt cổ, bị coi là tà thuyết, là man di, là thứ cần phải xóa sổ.”

Bà lão nhấp thêm một ngụm chè, giọng bà run run khi tiếp tục.

“Những nhà thông thái của chúng ta bị giết hại. Những thư tịch về Việt Dịch bị đốt sạch. Những ngôi đền thờ Giao Long bị phá hủy. Chỉ còn một số ít những người bảo vệ, trong đó có tổ tiên của bà và của cháu, kịp thời đem giấu những mảnh tri thức cuối cùng. Họ phân tán chúng ra khắp nơi, từ miền núi phía Bắc đến đồng bằng sông Hồng, từ dãy Trường Sơn đến tận đồng bằng sông Cửu Long. Và họ lập ra một lời thề: đời đời canh giữ bí mật của Việt Dịch, chờ đến ngày một Kẻ Dẫn Hồn thực sự xuất hiện, người có thể tập hợp lại tất cả những mảnh tri thức đã mất và đánh thức Hồn Việt.”

Bà lão dừng lại, đôi mắt nhìn thẳng vào Hoàng.

“Và ta tin rằng người đó chính là cháu, Duy Hoàng.”

Hoàng ngồi lặng đi. Đầu óc cậu quay cuồng. Tất cả những gì bà lão vừa kể, từ Cửu Cung Giao Long Đồ cho đến cuộc chiến ngàn năm để bảo vệ Việt Dịch, tất cả đều quá sức tưởng tượng. Nhưng đồng thời, một phần trong cậu, một phần sâu thẳm mà cậu chưa từng biết đến, lại cảm thấy tất cả những điều này thật quen thuộc. Như thể cậu đã từng nghe câu chuyện này ở một kiếp nào khác, một thời đại nào khác.

“Gã áo đen ở Đền Hùng,” Hoàng cất tiếng, giọng khàn đặc. “Hắn ta là ai? Hắn nhắc đến một thứ gọi là Thiên Mệnh chân chính. Có phải hắn là một phần của những kẻ đã hủy diệt Việt Dịch ngày xưa không?”

Bà lão thở dài, một tiếng thở dài nặng nề như đá tảng.

“Gã mà cháu gặp tối nay, hắn chỉ là một tên tay sai. Một kẻ đánh thuê cho một tổ chức lớn hơn nhiều. Chúng tự gọi mình là Hắc Thủ, hay Thiên Mệnh Hội. Chúng tin rằng chỉ có một con đường duy nhất cho nhân loại, và con đường ấy phải do chúng vạch ra. Bất kỳ nền minh triết nào đi ngược lại với chúng đều phải bị tiêu diệt. Và Việt Dịch, với sức mạnh kết nối tâm linh của cả một dân tộc, chính là mối đe dọa lớn nhất đối với tham vọng của chúng.”

Bà đứng dậy, chậm rãi bước đến bàn thờ tổ tiên, lấy xuống một chiếc hộp gỗ nhỏ đã cũ kỹ. Bà mở nắp hộp, lấy ra một cuộn giấy dưới da đã ố vàng, buộc bằng một sợi dây gai.

“Ông nội cháu, Trần Văn Tường, đã dành cả cuộc đời để nghiên cứu về Việt Dịch. Ông ấy đã tìm ra được vị trí của bốn trong số chín mảnh Cửu Cung Đồ. Nhưng trước khi kịp tập hợp chúng lại, ông ấy đã bị sát hại.”

“Sát hại?” Hoàng bật dậy. “Cháu tưởng ông mất vì đột quỵ?”

Bà lão lắc đầu, nét mặt đầy đau xót.

“Đó chỉ là những gì chúng muốn mọi người tin. Ông nội cháu bị trúng một loại cổ độc rất hiếm, thứ mà chỉ có Hắc Thủ mới sở hữu. Nó khiến nạn nhân chết trong tư thế như bị đột quỵ, không để lại dấu vết gì. Nhưng ta biết. Ta đã sống đủ lâu để nhận ra dấu hiệu của nó.”

Bà mở cuộn giấy da ra, trải phẳng trước mặt Hoàng. Đó là một tấm bản đồ cổ, vẽ những dãy núi, những dòng sông, những ngôi đền và những ký hiệu kỳ lạ.

“Đây là tấm bản đồ mà ông nội cháu đã vẽ. Nó chỉ đường đến bốn mảnh Cửu Cung Đồ còn sót lại. Mảnh thứ nhất cháu đang giữ trong tay, được gọi là Giao Long Chìa Khóa. Nó là trung tâm, là thứ kết nối tất cả các mảnh khác lại với nhau. Ba mảnh còn lại nằm rải rác ở ba địa điểm linh thiêng trên khắp đất nước.”

Bà lão chỉ tay vào một điểm trên bản đồ, nơi có vẽ hình một ngọn núi với một cái hang.

“Mảnh thứ hai nằm ở Động Tiên Nga, thuộc vùng núi Hòa Bình, cách đây không xa. Đó là nơi thờ Mẫu Thượng Ngàn, một trong những vị thần cổ xưa nhất của người Việt. Tương truyền rằng, trong sâu thẳm hang động ấy, có một bàn thờ đá được canh giữ bởi linh hồn của những nữ tế tự thời Hùng Vương. Mảnh Cửu Cung Đồ ở đó được gọi là Mẫu Thiêng Chi Nhãn, Con Mắt của Mẹ Thiêng.”

Bà chuyển tay chỉ sang một điểm khác, nằm sâu trong dãy Trường Sơn.

“Mảnh thứ ba nằm ở Thánh Địa Mỹ Sơn, trong lòng một ngọn tháp Chăm đã đổ nát. Đó là mảnh mang tên Lửa Thiêng Sinh Mệnh, tượng trưng cho sự sống và sự tái sinh.”

Và cuối cùng, bà chỉ vào một điểm ở tận cùng phía Nam.

“Mảnh thứ tư nằm ở vùng Thất Sơn, An Giang. Nơi ấy có một ngôi chùa cổ được xây dựng trên nền một đền thờ cổ xưa hơn nhiều. Mảnh này có tên là Cửu Long Hội Tụ, nơi chín nhánh sông Cửu Long gặp gỡ và hòa vào biển cả.”

Hoàng nhìn chằm chằm vào tấm bản đồ, cố gắng ghi nhớ từng chi tiết. Tim cậu đập mạnh trong lồng ngực. Đây chính là hành trình mà ông nội cậu đã bắt đầu nhưng chưa kịp hoàn thành. Và giờ đây, trách nhiệm ấy đặt lên vai cậu.

“Nhưng thưa bà,” Hoàng ngước lên, giọng đầy lo lắng. “Cháu chỉ là một nghiên cứu sinh khảo cổ bình thường. Cháu không có sức mạnh gì cả. Làm sao cháu có thể chống lại Hắc Thủ, làm sao cháu có thể tập hợp được tất cả những mảnh Cửu Cung Đồ này?”

Bà lão mỉm cười, một nụ cười vừa hiền hậu vừa đầy bí ẩn.

“Cháu nói cháu không có sức mạnh? Thế thì làm sao cháu giải thích được việc Giao Long đã cứu cháu tối nay?”

Hoàng cứng họng. Đúng vậy. Giao Long đã xuất hiện. Nó đã cứu cậu. Nhưng cậu vẫn không hiểu tại sao.

“Giao Long không phải là một con vật bình thường, cháu ạ.” Bà lão nói, giọng trầm ấm như tiếng cồng ngân nơi núi rừng. “Nó là linh vật bảo hộ của dòng họ cháu, đã gắn bó với dòng máu của cháu từ thời các vua Hùng dựng nước. Nó chỉ xuất hiện khi dòng máu của Kẻ Dẫn Hồn thực sự thức tỉnh. Và tối nay, khi cháu đối mặt với hiểm nguy, khi cháu sẵn sàng lao xuống dòng sông lũ để bảo vệ mảnh mai rùa, dòng máu ấy đã thức tỉnh trong cháu.”

Bà đặt bàn tay nhăn nheo của mình lên mu bàn tay Hoàng.

“Cháu có sức mạnh, Duy Hoàng. Nhưng sức mạnh ấy không giống như những gì cháu từng thấy trong phim ảnh hay truyện tranh. Đó không phải là khả năng phun lửa hay bay lượn trên không. Đó là sức mạnh của sự kết nối. Kết nối với tổ tiên. Kết nối với non sông. Kết nối với chính linh hồn của dân tộc mình. Và khi cháu càng tìm thấy nhiều mảnh Cửu Cung Đồ, sự kết nối ấy sẽ càng mạnh mẽ hơn.”

Hoàng nhìn xuống bàn tay mình. Bàn tay của một nghiên cứu sinh hai mươi sáu tuổi, với những vết chai mỏng do cầm bút và xẻng khảo cổ. Cậu chưa bao giờ nghĩ bàn tay này lại có thể nắm giữ vận mệnh của cả một dân tộc.

“Ngày mai, khi trời sáng,” bà lão tiếp tục, “cháu hãy đi về phía Tây, theo con đường mòn ven chân núi. Đi khoảng nửa ngày đường, cháu sẽ gặp một con suối tên là suối Bưng. Đi ngược dòng suối ấy, cháu sẽ tìm thấy cửa vào Động Tiên Nga. Nhưng hãy cẩn thận. Hắc Thủ chắc chắn cũng biết về tấm bản đồ này. Chúng sẽ cho người canh giữ tất cả những địa điểm mà ông nội cháu đã đánh dấu. Cháu sẽ phải đối mặt với nhiều hiểm nguy hơn nữa.”

Bà lão đứng dậy, đi đến một góc nhà, lấy ra một chiếc túi vải nhỏ và một con dao găm có chuôi bằng sừng trâu.

“Cầm lấy những thứ này. Trong túi là một ít gạo nếp, muối và lá thuốc cầm máu. Còn con dao này là của ông nội cháu để lại cho ta cách đây bốn mươi năm. Ông ấy nói rằng một ngày nào đó, cháu của ông sẽ đến đây, và ta phải trao nó lại cho cháu.”

Hoàng cầm lấy con dao. Chuôi dao bằng sừng trâu đã bóng lên vì mồ hôi tay của ai đó qua năm tháng. Trên lưỡi dao có khắc một dòng chữ Hán cổ mà cậu không đọc được.

“Dòng chữ ấy có nghĩa là ‘Tâm Việt Bất Diệt’,” bà lão nói. “Lòng người Việt không bao giờ chết.”

Hoàng siết chặt con dao trong tay. Một cảm giác ấm áp kỳ lạ chạy dọc sống lưng cậu. Như thể hơi ấm từ mảnh mai rùa đang lan tỏa khắp cơ thể, hòa vào dòng máu, thấm vào từng thớ thịt.

“Bà ơi,” Hoàng cất tiếng, giọng nghẹn ngào. “Cháu còn một câu hỏi nữa.”

“Cháu cứ hỏi.”

“Tại sao bà lại giúp cháu? Bà không sợ Hắc Thủ sẽ tìm đến bà sao?”

Bà lão nhìn Hoàng, đôi mắt bà long lanh trong ánh lửa. Một lúc lâu sau, bà mới trả lời.

“Ta đã sống chín mươi ba năm trên cõi đời này rồi, cháu ạ. Ta đã chứng kiến bao nhiêu thăng trầm của đất nước, bao nhiêu cuộc chiến tranh, bao nhiêu lần dân tộc mình đứng trước bờ vực của sự diệt vong. Nhưng lần nào cũng vậy, người Việt chúng ta đều đứng lên. Không phải vì chúng ta có vũ khí mạnh hơn, hay quân đội đông hơn. Mà bởi vì chúng ta có một thứ mà không kẻ thù nào có được. Đó là Hồn Việt, là sợi dây vô hình kết nối tất cả những người mang dòng máu Lạc Hồng lại với nhau. Và ta tin rằng, chỉ cần Hồn Việt còn sống, dân tộc này sẽ không bao giờ bị khuất phục.”

Bà ngừng lại, đưa tay lau khóe mắt.

“Ta không sợ chết. Ta chỉ sợ rằng khi ta chết đi, sẽ không còn ai đủ sức gánh vác trọng trách này nữa. Nhưng giờ đây, khi nhìn thấy cháu, ta biết rằng ta có thể yên tâm nhắm mắt được rồi.”

Ngoài kia, mưa đã tạnh hẳn. Qua khe cửa, Hoàng có thể nhìn thấy bầu trời đêm đang dần hửng sáng ở phía chân trời. Một ngày mới sắp bắt đầu. Và cùng với nó, một hành trình mới cũng sắp mở ra trước mắt cậu.

“Cháu nên nghỉ ngơi một chút đi,” bà lão nói, đứng dậy. “Trời sắp sáng rồi. Cháu sẽ cần sức cho chặng đường phía trước.”

Bà bước về phía một tấm phản gỗ ở góc nhà, trải lên đó một chiếc chăn mỏng.

“Ngủ đi. Ta sẽ canh cho cháu. Khi mặt trời lên, cháu phải rời đi ngay. Ở đây không an toàn lâu được đâu.”

Hoàng nằm xuống tấm phản, nhưng cậu không tài nào chợp mắt được. Đầu óc cậu vẫn quay cuồng với tất cả những gì vừa nghe. Cậu nhìn lên trần nhà, nơi những thanh tre đan chéo vào nhau, và nghĩ về ông nội. Nghĩ về những buổi chiều ông ngồi kể chuyện cho cậu nghe về các vua Hùng, về Thánh Gióng, về An Dương Vương và nỏ thần. Khi ấy cậu chỉ nghĩ đó là những câu chuyện cổ tích. Nhưng giờ đây cậu mới hiểu, đằng sau những câu chuyện ấy là cả một nền minh triết đã bị lãng quên, một di sản đang chờ được đánh thức.

Cậu siết chặt mảnh mai rùa trong tay. Những ký tự trên đó vẫn le lói thứ ánh sáng vàng kim dịu nhẹ, như nhịp đập của một trái tim đã ngủ yên suốt hàng ngàn năm.

“Con sẽ không làm ông thất vọng đâu,” Hoàng thì thầm trong bóng tối. “Con sẽ tìm lại tất cả những gì đã mất. Con sẽ đánh thức Hồn Việt. Dù có phải trả giá bằng bất cứ điều gì.”

Ngoài kia, tiếng gà rừng đầu tiên đã cất tiếng gáy, báo hiệu bình minh sắp đến.

Một ngày mới bắt đầu.

Một hành trình mới bắt đầu.

Và đâu đó trong bóng tối, những kẻ thù của Việt Dịch vẫn đang lùng sục, chờ đợi thời cơ để giáng đòn quyết định.

Nhưng đó là câu chuyện của ngày mai.

Còn bây giờ, Duy Hoàng nhắm mắt lại, để mặc cho giấc ngủ chập chờn kéo đến. Trong giấc mơ, cậu thấy mình đứng trên đỉnh núi Nghĩa Lĩnh, nhìn xuống vùng đồng bằng sông Hồng trải rộng mênh mông. Và từ khắp mọi miền đất nước, những luồng sáng vàng kim đang từ từ bay lên, tụ về phía cậu, tạo thành một vầng hào quang rực rỡ.

Đó là Hồn Việt.

Và nó đang thức giấc.