Bản Lĩnh Nội Trú

Chương 4: Ca Bệnh Lúc Hai Giờ Sáng

Đăng: 18/11/2026 17:03 2,553 từ 6 lượt đọc

Bác sĩ Sơn cất điện thoại vào túi áo, gần như chạy dọc hành lang. Nam theo sát phía sau, tiếng bước chân hai người dội lên giữa dãy ghế trống.

Anh hỏi mà không quay đầu lại:

— Em nghe được thông tin ban đầu không?

Nam nhắc lại lời báo qua điện thoại:

— Người bệnh tai nạn giao thông, nghi chấn thương ngực kín và tổn thương tạng trong ổ bụng. Huyết áp trước khi chuyển 80/50.

— Với từng ấy thông tin, em chuẩn bị gì?

— Đường thở trước: máy hút, bóng bóp, dụng cụ đặt nội khí quản, giữ cột sống cổ. Sau đó oxy, máy theo dõi, hai đường truyền cỡ lớn, xét nghiệm cấp cứu và máu. Siêu âm tại giường để tìm dịch trong ổ bụng, màng tim và màng phổi.

Bác sĩ Sơn không nhận xét, chỉ nói:

— Anh gọi ngân hàng máu với phòng mổ rồi.

Cửa khu Cấp cứu bật mở.

Âm thanh trong khoa lập tức tràn tới. Tiếng bánh xe đẩy, tiếng gọi nhau giữa các bàn tiếp nhận và tiếng chuông báo từ khu hồi sức chồng lên nhau.

Đức Huy đang đứng cạnh buồng số hai, giúp điều dưỡng kéo máy siêu âm đến gần giường. Thu Hà, nội trú cùng khóa, đang cùng chị Lan điều dưỡng xếp sẵn bộ đường truyền và ống lấy máu lên khay. Thấy hai người về, Huy báo ngay:

— Xe cấp cứu còn khoảng ba phút. Ngân hàng máu gọi lại xác nhận rồi anh.

Bác sĩ Sơn nhìn quanh.

— Hà với chị Lan lo đường truyền và mẫu máu. Huy chuẩn bị siêu âm. Nam theo anh đánh giá ban đầu. Chưa loại trừ chấn thương cột sống cổ, mọi thao tác phải giữ thẳng trục đầu cổ.

— Dạ.

Nam thay găng, kiểm tra lại bóng bóp, nguồn oxy và máy hút. Bàn tay cậu vẫn còn mùi sát khuẩn từ phòng nội soi. Chưa đầy mười phút trước, cậu còn đang bàn giao một người bệnh sốc nhiễm trùng. Giờ chiếc giường trước mặt đã được trải ga mới, chờ một người hoàn toàn khác.

Tiếng còi xe cấp cứu dừng ngoài sảnh.

Cửa bật mở. Hai nhân viên cấp cứu đẩy băng ca vào, vừa đi vừa bàn giao:

— Người bệnh nam, khoảng ba mươi tuổi, đi xe máy va chạm xe tải lúc khoảng một giờ ba mươi. Có đội mũ bảo hiểm. Khi tiếp cận còn tỉnh, đau nhiều bụng trái. Trên đường chuyển bắt đầu lơ mơ. Huyết áp lần cuối 78/46, mạch 132. Đã đặt một đường truyền ngoại vi, truyền khoảng ba trăm mi-li-lít dịch tinh thể. Chưa dùng thuốc an thần, giảm đau.

Người bệnh nằm ngửa trên băng ca, cổ đã được nẹp. Áo phía trước bị cắt dọc, để lộ những vết trầy chạy từ ngực trái xuống mạn sườn. Da anh tái, môi nhợt và ướt mồ hôi.

Băng ca vừa khóa bánh, bác sĩ Sơn đã đứng ở đầu giường, hai tay giữ đầu người bệnh.

— Chuyển sang giường theo nhịp đếm. Giữ thẳng đầu, cổ và thân mình. Một, hai, ba.

Người bệnh được chuyển sang giường cấp cứu. Nam cúi xuống gần mặt anh.

— Anh nghe tôi nói không? Anh tên gì?

Mi mắt người bệnh rung nhẹ.

— Phúc…

Giọng rất nhỏ nhưng còn rõ.

Nam nhìn vào khoang miệng. Không có máu, dị vật hay chất nôn. Người bệnh vẫn tự nói được, dù mỗi câu chỉ vài từ.

— Anh Sơn, đường thở hiện còn thông. Người bệnh trả lời được nhưng tri giác giảm so với lúc nhân viên cấp cứu tiếp cận. Cột sống cổ đang được cố định.

Bác sĩ Sơn gật đầu:

— Tiếp.

Nam quan sát lồng ngực. Hai bên còn di động, nhưng người bệnh thở nhanh và nông. Khi tay cậu chạm vào thành ngực trái, anh nhăn mặt. Nam đặt ống nghe lần lượt hai bên.

— Tần số thở ba mươi lần mỗi phút. SpO2 94% khi thở oxy qua mặt nạ. Rì rào phế nang hai bên còn, bên trái giảm nhẹ. Ấn đau thành ngực trái thấp, nghi gãy xương sườn. Tĩnh mạch cổ không nổi, khí quản không lệch.

Bác sĩ Sơn tự kiểm tra lại ngực người bệnh rồi quay sang điều dưỡng:

— Giữ oxy. Chuẩn bị sẵn dụng cụ đặt nội khí quản. Gọi chụp X-quang ngực và khung chậu tại giường, chụp ở đây, không chuyển đi đâu. Hiện chưa đủ căn cứ nghĩ tràn khí màng phổi áp lực, nhưng theo dõi sát.

Nam chuyển sang tuần hoàn. Mạch quay chỉ còn là những nhịp rung mảnh dưới đầu ngón tay. Màn hình hiện huyết áp 76/44 mmHg, tần số tim 134 lần mỗi phút.

— Mạch nhanh, nhỏ. Da lạnh, thời gian đổ đầy mao mạch kéo dài. Người bệnh đang sốc, nghĩ nhiều đến mất máu.

Thu Hà đã kiểm tra đường truyền từ tuyến trước.

— Đường truyền tay phải còn chạy. Chị Lan vừa lập thêm một đường cỡ lớn ở tay trái, em lấy mẫu rồi.

— Gửi công thức máu, đông máu, khí máu, lactate, nhóm máu và phản ứng hòa hợp. Kích hoạt quy trình truyền máu khối lượng lớn. Không truyền thêm nhiều dịch tinh thể. — Bác sĩ Sơn liếc đồng hồ. — Bị nạn chưa tới một giờ, dùng tranexamic acid theo phác đồ chấn thương.

Nam nhìn xuống bụng người bệnh. Vùng bụng bên trái hơi căng. Bàn tay cậu vừa chạm vào vùng hạ sườn, người bệnh đã nhăn mặt.

— Đau… bên trái…

— Anh đau từ lúc xảy ra tai nạn hay đau tăng dần sau đó?

— Lúc đầu… chưa đau nhiều… lên xe đau hơn…

Người bệnh nói được nửa câu thì ho, hơi thở gấp hơn.

Nam khám nhanh.

— Bụng chướng nhẹ, ấn đau nhiều vùng hạ sườn trái, có phản ứng thành bụng.

Đức Huy đã cầm đầu dò siêu âm.

— Anh Sơn, em xin làm siêu âm đánh giá nhanh ạ.

— Làm đi.

Hình ảnh đen hiện ra giữa những lớp mô màu xám. Huy chỉnh đầu dò, dừng lại ở vùng lách – thận.

— Có dịch tự do ở khoang lách – thận.

Bác sĩ Sơn cầm đầu dò kiểm tra lại, rồi khảo sát thêm vùng chậu, màng tim và hai bên ngực.

— Thêm dịch ở túi cùng. Màng tim không có dịch. Hai bên phổi còn dấu trượt màng phổi, chưa thấy dịch màng phổi đáng kể. Huyết động không ổn định, nghĩ nhiều đến chảy máu trong ổ bụng. Gọi Ngoại tổng quát và Gây mê hồi sức xuống ngay.

Điều dưỡng cắt nốt phần quần áo còn lại để khám toàn thân. Một mảng bầm tím lớn hiện ra ở mạn sườn trái. Khung chậu nhìn không biến dạng, hai chân không thấy biến dạng rõ, nhưng bàn chân lạnh.

Nam chăm chú nhìn vùng bụng và màn hình huyết áp. Con số vừa hiện lên là 72/42 mmHg.

Chị Lan kẹp nhiệt kế vào nách người bệnh, đọc to:

— Ba mươi lăm phẩy bảy độ.

Nam nhìn tấm thân trần trên giường. Cậu đã khám từ đường thở đến tri giác, nhưng chưa hề nghĩ đến chuyện người bệnh đang lạnh.

— Cởi hết để tìm thương tổn thì phải ủ ấm ngay. Mất máu mà lạnh thì đông máu càng rối. — Bác sĩ Sơn nói với điều dưỡng. — Đắp chăn ấm, làm ấm dịch và máu trước khi truyền.

Nam giúp phủ chăn lên những vùng đã khám xong, ghi lại nhiệt độ và giờ bắt đầu ủ ấm.

Một điều dưỡng đẩy thùng vận chuyển chế phẩm máu vào phòng.

— Hai đơn vị khối hồng cầu nhóm O cấp khẩn, chưa làm phản ứng hòa hợp. Huyết tương tươi đông lạnh nhóm AB đang rã đông, khoảng hai mươi phút nữa mang xuống. Ngân hàng máu hỏi nhóm máu người bệnh đã có chưa ạ?

— Mẫu đang chạy. Có nhóm thì chuyển sang máu cùng nhóm. — Bác sĩ Sơn ký phiếu lĩnh máu cấp cứu, ghi rõ truyền khi chưa có kết quả hòa hợp.

Nhóm trực đối chiếu tên người bệnh, mã chế phẩm và vòng nhận dạng, làm định nhóm tại giường rồi mới truyền. Túi máu đầu tiên được lắp qua bộ làm ấm, ép bằng túi áp lực. Không ai bỏ qua bước đối chiếu dù huyết áp đang giảm.

Kỹ thuật viên đẩy máy X-quang di động vào. Nam và chị Lan giữ thẳng trục đầu cổ để kỹ thuật viên luồn tấm nhận ảnh xuống dưới lưng người bệnh.

— Chụp đây!

Cả nhóm lùi ra cách giường vài mét, chỉ trong khoảnh khắc máy phát tia. Bác sĩ Sơn đứng ngay mép vùng an toàn, mắt không rời màn hình theo dõi. Tiếng bíp vừa dứt, Nam và chị Lan đã quay lại đầu giường. Kỹ thuật viên đổi tấm nhận ảnh xuống dưới khung chậu, mọi người lùi ra thêm một lần rồi trở vào ngay.

Trong lúc chờ phim hiện lên, chị Lan bơm lại túi áp lực, kiểm tra túi máu và đường truyền. Nam bắt mạch quay, đối chiếu với màn hình rồi báo bác sĩ Sơn. Không ai đứng yên chờ kết quả. Vài phút sau, phim hiện trên màn hình: gãy xương sườn chín, mười bên trái, chưa thấy tràn khí màng phổi; khung chậu chưa thấy gãy rõ. Bác sĩ Sơn liếc qua rồi quay lại giường.

— Không có gì phải xử trí trước khi lên mổ.

Tiếng bước chân dồn dập vang lên ngoài cửa. Bác sĩ Ngoại tổng quát và bác sĩ Gây mê hồi sức cùng đi vào. Bác sĩ Sơn báo cáo ngắn tình trạng, diễn biến huyết áp và kết quả siêu âm tại giường.

Bác sĩ ngoại khám bụng, nhìn lại hình siêu âm rồi nhìn màn hình.

— Huyết động không ổn, có dịch ổ bụng. Mổ ngay. Báo phòng mổ nhận người bệnh, không chụp gì thêm.

Huy cầm điện thoại gọi lên phòng mổ. Bác sĩ ngoại hỏi tiếp:

— Có dấu hiệu chấn thương sọ não nặng không?

Nam kiểm tra lại đồng tử và đáp ứng của người bệnh.

— Hai đồng tử đều, còn phản xạ ánh sáng. Người bệnh mở mắt khi gọi, trả lời lẫn lộn, làm theo được yêu cầu đơn giản, Glasgow khoảng mười ba điểm. Chưa thấy dấu thần kinh khu trú, nhưng tri giác đang giảm dần trong bối cảnh sốc.

Nam đứng sang một bên để không chắn đường, nhưng mắt vẫn theo từng thao tác. Cậu ghi giờ truyền đơn vị máu đầu tiên, giờ dùng tranexamic acid và diễn biến huyết áp.

Trong lúc chờ phòng mổ báo sẵn sàng, đơn vị hồng cầu thứ hai cũng truyền hết. Huyết áp nhích lên 84/50, mạch 126. Vài phút sau lại tụt về 78/46.

— Đáp ứng thoáng qua. — Bác sĩ ngoại nói, tay đã kéo khẩu trang lên. — Phòng mổ xong thì đi luôn.

Bác sĩ ngoại cúi xuống, nói ngắn gọn với người bệnh rằng trong bụng anh đang chảy máu, phải mổ ngay để cầm máu. Phúc gật đầu rất nhẹ. Bác sĩ Sơn quay sang Hà:

— Báo phòng Công tác xã hội tìm người nhà, báo trực lãnh đạo theo quy trình mổ cấp cứu.

Người bệnh bỗng đưa tay lên, cố nắm lấy cổ tay Nam.

— Điện thoại…

Nam cúi xuống.

— Anh muốn gọi cho người nhà phải không?

Người bệnh gật rất nhẹ.

— Anh cứ để các bác sĩ xử trí trước. Điện thoại và đồ đạc của anh đang được giữ lại. Bệnh viện đang tìm cách liên lạc với người nhà.

— Mẹ tôi…

Giọng người bệnh nhỏ dần.

Nam không hứa rằng mọi chuyện sẽ ổn. Cậu chỉ giữ tay người bệnh thêm một giây.

— Chúng tôi nghe rồi. Anh cố nằm yên, thở theo hướng dẫn nhé.

Bác sĩ gây mê ra hiệu cho Nam lùi lại, nhìn màn hình rồi nói với bác sĩ Sơn:

— Đường thở còn tự giữ được. Khởi mê ở đây lúc huyết áp thế này dễ ngừng tim. Tôi đưa lên, khởi mê trên bàn mổ khi bên ngoại sát khuẩn xong. Trên đường đi xấu thì đặt nội khí quản ngay, mang đủ thuốc và dụng cụ.

Bác sĩ Sơn gật đầu rồi quay sang Nam:

— Báo cáo lại từ đầu. Ngắn gọn, chỉ lấy những gì phòng mổ cần.

Nam nhìn sổ rồi bắt đầu:

— Người bệnh nam, khoảng ba mươi tuổi, đi xe máy va chạm xe tải lúc khoảng một giờ ba mươi. Vào viện còn đáp ứng lời gọi nhưng tri giác giảm dần, Glasgow khoảng mười ba. Huyết áp 76/44, mạch 134, da lạnh, đổ đầy mao mạch kéo dài. Bụng chướng nhẹ, đau và có phản ứng thành bụng hạ sườn trái. Siêu âm tại giường có dịch tự do vùng lách – thận và túi cùng, màng tim không có dịch, chưa thấy tràn khí màng phổi. X-quang gãy xương sườn chín, mười bên trái. Nhận định sốc mất máu do chảy máu trong ổ bụng, nghĩ nhiều tổn thương lách. Đã kích hoạt truyền máu khối lượng lớn, truyền hai đơn vị khối hồng cầu nhóm O chưa hòa hợp, huyết tương nhóm AB vừa mang xuống, nhóm máu người bệnh chưa có kết quả. Đã dùng tranexamic acid. Đáp ứng thoáng qua. Nhiệt độ 35,7 độ, đang ủ ấm. Chưa đặt nội khí quản, dự kiến khởi mê tại phòng mổ.

Bác sĩ Sơn hỏi:

— Điều gì còn chưa rõ?

Nam đáp:

— Chưa xác định chính xác tạng tổn thương, chưa loại trừ hết thương tổn phối hợp. Cột sống cổ chưa được loại trừ tổn thương, chưa chụp cắt lớp sọ não. Cầm máu phải làm tại phòng mổ ạ.

— Được.

Băng ca lăn khỏi buồng cấp cứu. Lần này Nam không đi theo. Nhóm Gây mê hồi sức và Ngoại tổng quát đưa người bệnh vào thang máy lên phòng mổ, mang theo máu, thuốc và máy theo dõi di động.

Cửa thang máy khép lại. Nam nhìn đồng hồ, ghi ngay vào sổ.

Hai giờ hai mươi lăm phút sáng.

Căn phòng bỗng yên hơn vài nhịp. Trên sàn vẫn còn những mảnh bao bì chưa kịp dọn. Tấm ga trên giường nhàu lại, vương một vệt máu nhỏ gần mép. Điều dưỡng bắt đầu thay ga, bổ sung dụng cụ cho người bệnh tiếp theo.

Huy đứng cạnh bồn rửa tay, tháo găng rồi nói:

— Lần này bạn không bỏ qua đường thở.

Nam cũng tháo găng.

— Nhưng mình lại quên nhiệt độ.

— Mình cũng không nhớ. Chị Lan đo mới biết.

Không ai cười.

Nam mở sổ, ghi thêm một dòng dưới phần đánh giá toàn thân:

*Cởi hết để tìm thương tổn, xong phải ủ ấm.*

Bác sĩ Sơn đi ngang qua, nghe tiếng bút lướt trên giấy.

— Ghi xong thì hoàn thiện hồ sơ. Đêm chưa hết đâu.

— Dạ.

Nam cất bút vào túi áo, quay lại chiếc máy tính ở bàn trực, nhập giờ người bệnh được chuyển lên phòng mổ.

Bên ngoài cửa kính, thành phố vẫn còn tối. Buổi sáng và cuộc giao ban sẽ đến sau, nhưng chưa phải lúc này.

0