Chương 3: Lên Đường! Miền Nam Thẳng Tiến!

Năm 1968.

Tôi vẫn nhớ rất rõ buổi sáng mình rời doanh trại để lên đường vào Nam. Hôm ấy, trời còn phủ một lớp sương mỏng. Những giọt nước đọng trên tán lá lấp lánh dưới ánh bình minh, còn con đường đất trước doanh trại vẫn ẩm lạnh sau một đêm dài. Chúng tôi đứng thành hàng, ba lô đã được kiểm tra cẩn thận, hành trang gọn gàng đặt trên vai. Chẳng ai nói quá nhiều. Có lẽ mọi người đều hiểu rằng chuyến đi lần này không giống những buổi huấn luyện trước đây. Chúng tôi đang tiến về phía chiến trường. Tôi đã từng tưởng tượng về ngày này không biết bao nhiêu lần. Trong những đêm nằm ở doanh trại, tôi thường nghĩ đến miền Nam xa xôi, nghĩ đến những con người đang sống giữa khói lửa chiến tranh, nghĩ đến ngày hai miền Nam Bắc có thể sum họp dưới một bầu trời hòa bình. Những suy nghĩ ấy từng khiến tôi háo hức đến mất ngủ. Vậy mà khi thật sự khoác ba lô lên vai, đứng giữa hàng ngũ những người lính chuẩn bị lên đường, tôi lại cảm thấy trong lòng có chút trống trải khó gọi thành tên. Tôi không biết mình sẽ phải đi bao lâu. Cũng không biết phía trước đang chờ đợi những gì. Chỉ biết rằng, một khi đã bước đi, tôi không thể cứ mãi nghĩ về những trang sách còn bỏ dở ở Hà Nội.

Chúng tôi rời nơi đóng quân bằng xe, đi qua những con đường ngày một xa lạ. Qua ô cửa, tôi nhìn thấy những cánh đồng nối tiếp nhau, những mái nhà thấp thoáng sau hàng cây và những dòng sông lặng lẽ trôi dưới nắng. Thỉnh thoảng, xe đi qua một làng quê, tôi lại bắt gặp bóng dáng người dân đứng bên đường. Có người nhìn theo đoàn xe, có người chỉ lặng lẽ cúi xuống tiếp tục công việc của mình. Tôi không biết họ nghĩ gì khi nhìn những người lính trẻ như chúng tôi. Có lẽ họ cũng mong một ngày đất nước được bình yên. Tôi lấy cuốn sổ tay ra, định ghi lại vài dòng về chặng đường vừa đi qua, nhưng xe rung lắc khiến nét chữ xiêu vẹo. Cuối cùng, tôi đành cất sổ đi, tự nhủ sẽ viết vào lúc khác. Thành ngồi cách tôi không xa. Anh vẫn ít nói như thường lệ, thỉnh thoảng trao đổi với những người phụ trách rồi kiểm tra lại hành trang. So với những ngày đầu ở doanh trại, tôi đã quen hơn với sự im lặng của anh, dù đôi khi vẫn cảm thấy khó hiểu trước cái vẻ lúc nào cũng nghiêm nghị ấy. Tôi nhìn anh một lát, chợt muốn hỏi rằng liệu anh có hồi hộp như mình không. Nhưng rồi tôi lại thôi. Nguyễn Văn Thành mà chịu thừa nhận mình hồi hộp, có lẽ mặt trời ngày mai sẽ mọc ở phía tây mất với cả dù sao anh cũng đã có kinh nghiệm chính chiến 2 năm. Sau một chặng đường dài, chúng tôi xuống xe để tiếp tục hành quân. Từ đây, con đường trở nên nhỏ hẹp hơn, len lỏi qua những triền đồi và khu rừng nối tiếp nhau. Chúng tôi đang tiến vào tuyến đường Trường Sơn, con đường mà tôi từng nghe nhắc đến trong những câu chuyện về việc chi viện cho miền Nam. Trước khi tận mắt nhìn thấy nơi này, tôi đã nghĩ đến những cánh rừng xanh ngút ngàn, những ngọn núi phủ mây và những con đường quanh co giữa đại ngàn. Tôi từng hình dung mình sẽ có thật nhiều điều để viết về chúng. Và quả thực, rừng đẹp hơn những gì tôi tưởng tượng. Những tán cây cao vươn lên, đan vào nhau thành một mái vòm xanh thẫm. Ánh nắng xuyên qua kẽ lá, rơi xuống mặt đất thành những đốm sáng nhỏ. Có những đoạn, con đường men theo sườn núi, bên dưới là dòng suối chảy róc rách. Có những đoạn, chúng tôi phải lội qua nước, cẩn thận bước qua những phiến đá trơn trượt. Tôi thích thú nhìn ngắm mọi thứ, thậm chí còn thầm nghĩ rằng nếu có thời gian ngồi lại, mình nhất định sẽ ghi chép thật nhiều về khu rừng này.

Thế nhưng, càng đi sâu, tôi càng nhận ra khu rừng không chỉ có vẻ đẹp yên bình như mình từng nghĩ. Đường đi mỗi lúc một khó khăn, những lối mòn bị cây cối che khuất, hơi ẩm bám vào quần áo, còn đôi giày của tôi chẳng mấy khi được khô ráo. Chúng tôi phải giữ đội hình, chú ý đến những người đi trước và tuân theo sự hướng dẫn của người phụ trách. Những câu chuyện rôm rả dần thưa đi. Tiếng cười cũng ít hơn. Mọi người bắt đầu chú ý đến từng âm thanh từ xa vọng lại. Đôi khi, cả đoàn dừng chân trong chốc lát để nghe ngóng hoặc chờ hiệu lệnh tiếp tục lên đường. Không ai giải thích quá nhiều, nhưng tôi có thể cảm nhận được sự cảnh giác đang dần bao trùm lên những người lính. Tôi nhìn bóng lưng Thành ở phía trước. Anh vẫn bước đi vững vàng, thỉnh thoảng quay lại quan sát hàng ngũ. Không giống tôi, anh chẳng mấy khi để ánh mắt dừng lại ở những tán cây hay dòng suối ven đường. Đối với anh, dường như điều quan trọng nhất lúc này là đưa mọi người đi hết chặng đường đã định. Tôi chợt nhớ đến những lời anh từng nói trong doanh trại.

Sau này ra chiến trường, đồng chí nghĩ lúc nào cũng có nước để tắm à?

Khi ấy, tôi chỉ thấy anh phiền phức. Bây giờ, giữa con đường rừng ẩm thấp, với đôi giày ướt và chiếc ba lô nặng trĩu trên vai, tôi bắt đầu hiểu những lời ấy chẳng phải hoàn toàn vô căn cứ. Tôi vẫn không thích cách anh nói chuyện với mình. Nhưng có lẽ, tôi đã bắt đầu hiểu vì sao anh luôn yêu cầu mọi người phải chuẩn bị thật tốt cho những điều tưởng như nhỏ nhặt nhất.

Đêm đầu tiên ngủ lại giữa rừng là một ký ức tôi chẳng thể nào quên. Sau một ngày dài hành quân, chúng tôi dừng chân tại một khu vực kín đáo để nghỉ ngơi. Trời đã tối, hơi lạnh từ mặt đất dần thấm qua lớp quần áo. Mọi người được nhắc giữ kín vị trí, không tùy tiện nhóm lửa hay tạo ra ánh sáng có thể khiến mình bị phát hiện. Bữa tối của chúng tôi chỉ có chút lương thực khô mang theo. Tôi nhai chậm rãi, cố nuốt hết phần thức ăn trong miệng. Chưa bao giờ tôi thấy một bữa ăn đơn giản lại khiến người ta nhớ đến cơm nóng ở nhà nhiều đến thế. Sau khi thu xếp hành trang, mọi người lần lượt tìm chỗ nghỉ. Một vài người có võng, nhưng phần lớn chỉ có thể nằm trên nền đất, lấy ba lô làm gối, dùng chiếc áo khoác mỏng che bớt hơi lạnh. Tôi cũng vậy. Chiếc ba lô kê dưới đầu cứng đến mức khiến tôi chẳng biết nên nghiêng sang bên nào. Chiếc áo khoác chẳng đủ ấm, còn nền đất bên dưới vẫn âm ẩm sau một ngày dài. Tôi trở mình hết lần này đến lần khác, nhưng giấc ngủ vẫn chẳng chịu tìm đến. Không phải vì tôi không mệt. Tôi mệt đến mức chỉ muốn nhắm mắt ngay lập tức. Nhưng những âm thanh xa lạ của khu rừng cứ khiến tôi tỉnh táo. Tiếng côn trùng rả rích, tiếng lá xào xạc, tiếng nước chảy từ đâu đó vọng lại — tất cả hòa vào nhau, tạo thành một bản nhạc đêm mà tôi chưa từng được nghe ở Hà Nội. Tôi khẽ trở mình, ngẩng đầu nhìn lên. Giữa những tán cây, bầu trời hiện ra thành từng khoảng nhỏ. Những ngôi sao lấp lánh trên nền trời đen thẳm, sáng đến mức khiến tôi bất giác quên đi cảm giác mỏi mệt trong giây lát.

"Đẹp thật."

Tôi đã từng ngắm sao nhiều lần, nhưng có lẽ chưa bao giờ ngắm lâu đến thế. Trên bầu trời thành phố, những ánh sao thường bị che khuất bởi mái nhà, bởi ánh đèn và những đám mây trôi qua. Còn ở đây, giữa rừng sâu, chúng dường như ở gần hơn, rõ hơn, khiến người ta có cảm giác chỉ cần đưa tay lên là có thể chạm tới. Tôi bỗng nhớ Hà Nội. Nhớ căn phòng nhỏ ngập nắng, chiếc bàn gỗ kê bên cửa sổ, nhớ những trang sách còn mở dở và cả những buổi tối tôi từng ngồi bên cửa, nhìn lên bầu trời mà chẳng phải lo nghĩ điều gì. Không biết bao giờ mình mới có thể ngắm sao giữa lòng Hà Nội một lần nữa? Tôi tự hỏi. Không phải trong một khu rừng xa lạ, không phải giữa những ngày hành quân đầy cảnh giác, cũng chẳng phải trong nỗi thấp thỏm rằng bất cứ lúc nào, sự yên tĩnh này cũng có thể bị phá vỡ. Tôi muốn một ngày nào đó, mình có thể ngồi bên cửa sổ, ngẩng đầu nhìn bầu trời và biết rằng đất nước đã thực sự bình yên. Rằng những người lính không còn phải đi qua những cánh rừng xa xôi, những gia đình không còn phải chờ đợi trong lo lắng, và những đứa trẻ có thể lớn lên mà không cần biết tiếng máy bay đáng sợ đến nhường nào. Tôi muốn được nhìn thấy ngày đất nước thống nhất. Muốn bầu trời vẫn đẹp như thế, nhưng không còn là thứ vẻ đẹp mà người ta phải ngắm nhìn trong thấp thỏm. Càng nghĩ, lòng tôi càng khó yên. Tôi đã từng tưởng tượng về ngày mình khoác ba lô lên đường bằng tất cả nhiệt huyết của tuổi trẻ. Khi ấy, tôi nghĩ chỉ cần được góp sức mình cho đất nước đã là một điều đáng tự hào. Nhưng giờ đây, nằm giữa rừng sâu, nghe tiếng gió lùa qua những tán cây, tôi mới nhận ra mình còn quá nhiều điều chưa biết. Tôi không biết con đường phía trước sẽ dài đến đâu. Không biết mình sẽ phải trải qua những gì. Và cũng không biết, sau tất cả những điều ấy, liệu tôi có thể trở về Hà Nội, ngồi lại bên chiếc bàn cũ và kể cho ai đó nghe về những ngày tháng này hay không. Ý nghĩ cuối cùng khiến tôi im lặng thật lâu. Một lúc sau, tôi quyết định ngồi dậy, lấy cuốn sổ tay từ trong ba lô ra. Tôi tìm một khoảng đất tương đối bằng phẳng, ngồi nép bên gốc cây rồi lần mò cây bút trong túi áo. Ánh sáng yếu ớt chẳng đủ để viết thật rõ, nhưng tôi vẫn cố ghi lại những gì mình còn nhớ: con đường đã đi qua, dòng suối bên cạnh khu nghỉ, những ngôi sao lọt qua tán lá và cả cảm giác của một người lần đầu tiên phải ngủ giữa rừng sâu. Tôi viết rất lâu. Viết về những điều mình nhìn thấy, về những suy nghĩ chưa kịp sắp xếp trong đầu, rồi dừng lại trước một câu hỏi mà tôi chưa biết phải trả lời thế nào.

Nếu ngày mai có chuyện gì xảy ra, liệu mình có đủ bình tĩnh để đối diện không?

Tôi nhìn dòng chữ ấy một lúc, rồi khẽ thở dài.

“Đồng chí chưa ngủ à?”

Giọng nói bất ngờ vang lên phía sau khiến tôi giật mình. Tôi quay lại, bắt gặp Nguyễn Văn Thành đang đứng cách đó vài bước. Tôi lập tức cảm thấy chẳng còn hứng thú gì với việc viết lách nữa. Sao anh cứ xuất hiện đúng những lúc người khác muốn yên tĩnh vậy?

“Chưa.”

Thành nhìn cuốn sổ trên tay tôi, rồi nhìn lên bầu trời tối đen phía trên.

“Nếu không ngủ, mai đồng chí sẽ chẳng đủ sức mà đi đâu.”

“Vâng.”

Tôi đáp hơi nhanh, chính mình cũng nhận ra giọng điệu chẳng mấy vui vẻ. Nhưng Thành dường như không để tâm. Anh chỉ đứng đó, khoanh tay trước ngực, vẻ mặt vẫn nghiêm nghị như mọi khi.

“Tôi chỉ muốn ngồi một lát.”

“Ngồi một lát cũng được. Nhưng đừng đi xa khỏi chỗ nghỉ. Sáng mai chúng ta phải xuất phát sớm.”

Tôi hơi ngạc nhiên. Lần này, anh không mỉa mai, cũng chẳng giảng giải thêm điều gì. Anh chỉ nhắc nhở như thể đó là chuyện hết sức bình thường. Tôi nhìn anh, rồi cúi xuống cuốn sổ.

“Tôi biết rồi.”

Thành im lặng một lúc, dường như định nói gì đó, nhưng cuối cùng chỉ gật đầu. Tôi khép cuốn sổ lại, nhét vào túi áo. Dẫu không muốn thừa nhận, tôi vẫn biết lời anh nói là đúng. Nếu cứ thức trắng đêm nay, ngày mai tôi sẽ chẳng còn sức để theo kịp mọi người.

“Tôi ra ngoài đi dạo một chút, rồi sẽ về.”

Thành nhìn tôi thêm một thoáng.

“Đừng đi xa. Và nhớ quay lại trước khi trời sáng.”

Nói xong, anh quay người trở về chỗ nghỉ. Tôi nhìn theo bóng lưng ấy, trong lòng vẫn có chút khó chịu, nhưng chẳng còn tâm trạng để đôi co với anh nữa. Tôi đứng dậy, phủi nhẹ đất bám trên quần rồi bước về phía có tiếng nước chảy. Dòng suối nằm không xa nơi chúng tôi nghỉ chân. Tôi men theo lối đất nhỏ, cẩn thận tránh những rễ cây nổi lên trên mặt đường. Càng đi, tiếng nước càng rõ, hòa cùng tiếng gió thổi qua những tầng lá tạo thành một âm thanh đều đặn, khiến lòng người dần lắng xuống. Tôi dừng lại bên một gốc cây, ngẩng đầu nhìn bầu trời. Có lẽ mình thật sự nên ngủ sớm. Tôi vừa nghĩ đến đó thì một luồng gió mạnh bất ngờ thổi qua. Tán lá phía trên rung lên, kéo theo những âm thanh xào xạc dồn dập. Ngay sau đó, một tiếng động trầm đục từ xa vọng đến, mỗi lúc một rõ hơn. Tôi ngẩng phắt đầu. Tiếng động ấy không giống tiếng gió, cũng chẳng giống bất cứ âm thanh nào tôi vừa nghe trong rừng. Nó nặng nề, đều đặn, vang vọng từ phía bầu trời xa. Rồi tôi nhìn thấy một bóng đen lướt qua khoảng trời hẹp giữa những tán cây.

"Máy bay ?!"

Tim tôi như ngừng đập trong một khoảnh khắc.

Máy bay Mỹ!

Ý nghĩ ấy bật lên trong đầu nhanh đến mức tôi chẳng kịp suy xét gì thêm. Tôi lập tức tìm chỗ khuất dưới những tán cây rậm rạp, cố giữ bình tĩnh để quan sát từ nơi mình đang đứng. Tiếng động cơ vẫn vọng đến, lúc gần lúc xa, khiến từng nhịp tim của tôi trở nên gấp gáp. Tôi chưa từng ở trong tình huống như thế này. Tất cả những điều từng được nghe, từng được nhắc nhở trong doanh trại bỗng chốc trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Tôi biết mình không thể cứ đứng đó nhìn lên bầu trời. Tôi phải báo cho mọi người biết. Tôi chờ đến khi tiếng động cơ tạm thời xa hơn, rồi nhanh chóng quay trở lại theo lối cũ. Cành cây quệt qua vai áo, đất dưới chân trơn trượt, nhưng tôi chẳng còn để tâm. Trong đầu chỉ có một ý nghĩ duy nhất: phải về thật nhanh. Khi vừa đến nơi nghỉ, tôi lập tức tìm Thành.

“Đồng chí Thành!”

Anh đang ngồi gần những người còn thức, nghe tiếng gọi liền đứng dậy.

“Chuyện gì?”

“Có máy bay. Tôi nghe thấy tiếng động cơ, rồi nhìn thấy bóng máy bay bay qua phía trên. Hình như từ hướng bên kia!”

Vẻ mặt Thành lập tức thay đổi. Anh nhanh chóng thông báo cho người phụ trách. Mọi người tỉnh dậy, thu xếp những vật dụng cần thiết và di chuyển theo sự hướng dẫn của người chỉ huy. Không ai hoảng loạn hay lớn tiếng, nhưng sự im lặng ban nãy đã biến thành một bầu không khí căng thẳng đến nghẹt thở. Tôi cũng vội làm theo, lòng bàn tay lạnh ngắt dù mồ hôi vẫn đang rịn ra. Tiếng động cơ lại vang lên. Lần này, nó gần hơn. Chúng tôi nín lặng dưới những tán cây rậm rạp. Tôi cố giữ mình bất động, mắt hướng về những khoảng trời tối đen giữa tầng lá. Rồi một vệt sáng quét qua khu rừng ở phía xa, lướt nhanh trên những tán cây trước khi biến mất. Tôi bất giác nín thở. Chưa bao giờ sự im lặng lại khiến tôi căng thẳng đến thế. Tôi có thể nghe thấy tiếng lá khẽ chạm vào nhau, tiếng đất cát dịch chuyển dưới chân ai đó, thậm chí cả nhịp tim dồn dập của chính mình. Những người lính bên cạnh đều giữ yên lặng. Không ai lên tiếng, cũng chẳng ai cử động tùy tiện. Tôi chợt hiểu vì sao Thành luôn yêu cầu chúng tôi phải chú ý đến từng điều nhỏ nhặt. Trong khu rừng này, chẳng ai có thể biết trước điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Tôi không biết mình đã ở trong trạng thái căng thẳng ấy bao lâu. Thời gian dường như kéo dài ra, từng phút trôi qua chậm đến khó chịu. Mãi cho đến khi tiếng động cơ dần xa, khoảng trời phía trên lại trở về vẻ tĩnh lặng ban đầu, tôi mới dám thả lỏng đôi vai đang căng cứng. Máy bay cuối cùng cũng đi qua. Không ai lập tức đứng dậy. Mọi người vẫn chờ thêm một lúc, cho đến khi người phụ trách cho phép tiếp tục thu xếp. Khi ấy, tôi mới nhận ra lòng bàn tay mình đã ướt đẫm mồ hôi. Tôi khẽ thở ra, cảm giác như vừa nín thở suốt cả một đời người. Thành bước đến gần tôi.

“Đồng chí Nam.”

Tôi ngẩng đầu, theo phản xạ đã chuẩn bị tinh thần nghe anh trách móc vì mình tự ý đi xa khỏi chỗ nghỉ. Nhưng lần này, anh chỉ nhìn tôi rồi nói:

“May mà đồng chí phát hiện kịp thời đấy. Cứ vậy mà phát huy.”

Tôi sững người. Trong thoáng chốc, tôi thậm chí không chắc mình có nghe nhầm hay không. Nguyễn Văn Thành vừa khen tôi ư? Tôi nhìn anh, còn anh đã quay sang trao đổi với những người khác. Giọng nói vẫn bình tĩnh, vẻ mặt vẫn nghiêm nghị, chẳng có gì khác thường. Nếu không tận tai nghe thấy, có lẽ tôi còn tưởng mình vừa tự tưởng tượng ra lời ấy. Một cảm giác khó gọi tên bỗng len lỏi trong lòng tôi. Nó không hẳn là vui mừng, cũng chẳng hoàn toàn là nhẹ nhõm. Chỉ là sau bao ngày bị anh nhắc nhở, bị anh cho rằng mình vụng về và thiếu kinh nghiệm, lần đầu tiên tôi cảm thấy những gì mình làm cũng có ích. Tôi cúi xuống, giấu đi nụ cười vừa thoáng xuất hiện. Ít nhất, Nguyễn Văn Thành cũng không đến mức chỉ biết chê bai người khác. Thế nhưng, tôi chưa kịp tận hưởng cảm giác ấy bao lâu thì một mệnh lệnh mới đã vang lên. Khu vực nghỉ chân không còn thích hợp để ở lại. Mọi người cần nhanh chóng thu xếp và tiếp tục hành quân đến vị trí an toàn hơn theo chỉ dẫn. Tôi lập tức đứng dậy, đeo ba lô lên vai. Cơn buồn ngủ ban nãy đã biến mất hoàn toàn. Dù đôi chân vẫn mỏi nhừ sau một ngày dài, tôi không còn cảm thấy mình có thể tùy tiện chậm chạp như trước. Thành đi ngang qua tôi, dừng lại trong thoáng chốc.

“Đi sát đội hình. Đừng tự ý tách ra nữa.”

Tôi nhìn anh, lần này không cãi lại.

“Vâng.”

Anh gật đầu, rồi bước tiếp. Tôi theo sau những người đồng đội, để bóng tối của khu rừng một lần nữa bao lấy mình. Trên cao, những ngôi sao vẫn lặng lẽ tỏa sáng, đẹp đến mức khiến tôi có cảm giác đêm nay chẳng khác gì những đêm bình thường khác. Nhưng tôi biết mọi thứ đã thay đổi. Chỉ cách đây không lâu, tôi còn ngồi bên dòng suối, nghĩ về Hà Nội và tưởng tượng đến ngày đất nước thống nhất. Tôi đã nghĩ mình có thể ghi lại tất cả những điều đang diễn ra bằng vài trang giấy, rằng chỉ cần quan sát thật kỹ, tôi sẽ hiểu được cuộc sống của những người lính. Vậy mà chỉ một tiếng động cơ vang lên giữa đêm cũng đủ khiến tôi nhận ra mình vẫn còn quá non nớt. Tôi siết chặt quai ba lô, bước nhanh hơn để theo kịp mọi người. Con đường phía trước vẫn còn dài. Và đây mới chỉ là đêm đầu tiên của tôi giữa rừng sâu.