Chương 3: Những Người Đi Ngang Qua Đời

“…Con sói con này không phải không cắn, nó chỉ chưa thấy cần phải cắn.”
- Trích thư Lão Ưng gửi vợ

------

Mùa hè năm Quốc An lên chín đến muộn hơn mọi năm. Tháng năm vẫn còn những trận mưa rào bất chợt, nước từ mái tôn đổ xuống sân thành từng dòng trắng xóa, vậy mà chỉ vài ngày sau trời đã đổi hẳn. Nắng trùm lên doanh trại từ sáng sớm, những cây xà cừ ven đường đứng im trong hơi nóng, nhựa đường mềm đi dưới bánh xe đạp và tiếng ve bắt đầu dày lên từng ngày.

Quốc An vừa nghỉ học được chưa đầy một tuần đã chán.

Bọn trẻ trong khu tập thể chia thành hai phe đá bóng từ sáng tới trưa. Một quả bóng nhựa màu vàng, chỗ van đã rò nên cứ chơi được một lúc lại phải tháo ra bơm. Hai đôi dép tổ ong làm khung thành. Đội nào thua phải ra vòi nước công cộng xách một xô về cho cả đám uống.

Quốc An đá không hay. Cậu thường bị đẩy xuống hậu vệ vì chạy không nhanh, sút cũng chẳng mạnh. Bù lại, cậu ít khi lao vào tranh bóng. Cậu đứng cách ra một chút, nhìn người đang cầm bóng nhiều hơn nhìn quả bóng. Thằng Thành thích ngoặt sang trái. Tuấn cứ bị ép sát là chuyền ngược về sau. Còn Dũng mỗi lần chuẩn bị sút đều hơi cúi vai phải xuống trước.

Lúc đầu chẳng ai để ý.

Đến khi An chặn được Dũng ba lần liên tiếp, thằng bé tức tối chống nạnh.

“Mày biết tao định sút à?”

An phủi đất trên đầu gối.

“Không.”

“Không mà lần nào cũng đứng đúng chỗ?”

“Vai mày.”

Dũng ngơ ngác. “Vai tao làm sao?”

“Trước khi sút mày cứ nghiêng thế này.”

An bắt chước.

Cả đám cười ầm lên.

Dũng thử sút lại. Lần này nó cố giữ thẳng vai, thành ra đá hụt cả bóng.

Tiếng cười càng lớn hơn.

Năm phút sau chẳng ai còn nhớ chuyện ấy nữa. Trẻ con vốn vậy. Một điều có thể rất quan trọng đối với người lớn nhưng chỉ đủ làm chúng cười vài phút rồi bị thay thế bởi chuyện quả bóng bay lên mái nhà hay một con ve sầu vừa rơi xuống đất.

Quốc An cũng không nghĩ mình vừa làm gì đặc biệt. Cậu chỉ bắt đầu đứng hậu vệ giỏi hơn trước một chút.

Cuộc sống của cậu lúc ấy vẫn được chia thành những chuyện nhỏ như thế. Sáng thức dậy vì tiếng mẹ kéo cửa. Ăn cơm nguội rang với trứng nếu mẹ có thời gian, còn không thì cầm chiếc bánh mì kẹp đường vừa đi vừa ăn. Trưa bị bắt về ngủ. Chiều đá bóng hoặc đạp xe quanh khu nhà. Tối làm vài bài bố giao rồi nằm dưới quạt đọc những quyển sách cũ tìm được trong tủ.

Bác Bảy vẫn ở trường, nhưng trong kỳ nghỉ hè Quốc An ít gặp bác hơn. Thỉnh thoảng cậu đạp xe qua, thấy cánh cổng khóa một nửa, Bác Bảy đang ngồi trong phòng uống trà thì dựng xe vào chơi một ván cờ. Có hôm bác chỉ xua tay.

“Hôm nay bận.”

An nhìn bàn cờ đang xếp dở.

“Bác bận đánh một mình à?”

Bác Bảy nhìn cậu.

“Trẻ con hỏi nhiều thế?”

An cười rồi đạp xe đi.

Cậu không biết trong căn phòng phía sau chiếc rèm vải cũ lúc ấy có một người khác đang ngồi.

Người ấy chờ đến khi tiếng lạch cạch đạp xe của Quốc An xa hẳn mới lên tiếng.

“Nó thấy tôi không?”

Bác Bảy rót trà.

“Không.”

“Chắc chứ?”

“Không.”

Người đàn ông kia cau mày.

Bác Bảy đưa chén trà sang.

“Ở đời có cái gì chắc mãi đâu.”

Người kia không uống.

“Ông vẫn không thích việc này.”

“Việc nào?”

“Theo dõi nó.”

Bác Bảy nhìn ra cổng trường. Ngoài đường, Quốc An vừa chạy qua một vũng nước, bánh sau hất lên một dải bùn dài.

“Tôi không thích người ta quên rằng nó là trẻ con.”

Người kia im lặng.

Bác Bảy không nói thêm.

Mấy ngày sau, khu tập thể xuất hiện một người bán kem mới.

Ông ta đạp chiếc xe đạp cũ, phía sau chở thùng gỗ sơn trắng, trên nắp buộc một chiếc còi nhỏ có phần bọng cao su bóp được kêu "tí te". Mỗi buổi chiều ông đều đi qua cổng, vừa đạp vừa bóp còi. Trẻ con nghe thấy là bỏ hết bóng với bi, ùa ra đòi mua.

Quốc An cũng thích kem nhưng hiếm khi có tiền. Hôm ấy mẹ cho cậu hai trăm đồng để mua vở, dặn còn thừa thì cầm về. An đứng ngoài cổng nhìn đám bạn ăn kem, nuốt nước bọt nhưng không mua.

Người bán kem thấy thế gọi:

“Lại đây chú cho một que.”

An lắc đầu.

“Không lấy tiền.”

Cậu vẫn đứng yên.

“Cho thật. Còn đúng một que sắp chảy rồi.”

Mấy đứa khác lập tức hét:

“Không ăn đưa đây!”

Người đàn ông cười, đưa que kem về phía Quốc An.

“Cầm đi.”

An nhìn que kem rồi nhìn ông.

“Cháu không lấy đâu ạ.”

“Sợ chú bắt cóc à?”

Cả đám trẻ cười.

An cũng cười, có vẻ hơi ngượng.

“Không ạ.”

“Thế sao không lấy?”

“Mẹ cháu bảo không được lấy đồ của người không quen.”

Người bán kem nhún vai.

“Thế làm quen là được chứ gì? Chú tên Hòa.”

An suy nghĩ một chút.

“Nhưng cháu mới biết tên chú thôi.”

Người đàn ông bật cười lớn đến mức mấy đứa trẻ cũng cười theo dù chẳng hiểu có gì buồn cười.

Cuối cùng que kem được cho thằng Dũng.

Dũng ăn ngon lành.

Không ai bị bắt cóc.

Người bán kem ngày hôm sau vẫn tới.

Ngày kia cũng thế.

Một tuần sau, Quốc An đã biết ông tên Hòa, có hai đứa con ở tận bên Gia Lâm, sáng lấy kem từ một xưởng nhỏ rồi đạp xe đi bán quanh mấy khu tập thể. Cậu nghe được tất cả những chuyện ấy từ những người lớn nói chuyện với ông, chứ chưa bao giờ hỏi.

Đến ngày thứ tám, ông Hòa lại gọi:

“Hôm nay ăn được chưa?”

Quốc An nhìn ông rồi hỏi:

“Chú vẫn cho cháu à?”

“Ừ.”

Cậu nhận que kem.

“Cháu cảm ơn chú.”

Ông Hòa cười.

Lần này An ăn.

Tối hôm đó không có dòng ghi chép nào về chuyện ấy.

Không có cuốn sổ bìa đen.

Không có ai đứng sau cửa sổ quan sát.

Ông Hòa thật sự chỉ là một người bán kem.

Nhiều năm sau, nếu Quốc An cố nhớ lại tuổi thơ của mình, có lẽ đây lại là một trong những điều khó phân biệt nhất. Trong hàng trăm người từng đi ngang qua đời cậu, phần lớn thật sự chỉ đi ngang qua. Người bán báo trước cổng đơn vị. Cô bán xôi đầu đường. Anh công nhân sửa đường ống nước. Một ông bố đến trường đón con rồi hỏi giờ. Người phụ nữ đánh rơi túi rau ngoài chợ. Một bác trung niên ngồi cạnh trên xe buýt.

Họ có đời sống của riêng họ.

Họ chẳng biết 7647 là gì.

Và không phải mỗi ánh mắt nhìn lâu hơn một chút đều mang ý nghĩa.

Nhưng thỉnh thoảng, trong số ấy, có một người không tình cờ.

Điều khó nhất là chẳng ai đeo lên ngực tấm biển để phân biệt.

Một chiều tháng bảy, mẹ sai Quốc An ra cửa hàng mậu dịch mua chai nước mắm. Cậu xách chiếc chai thủy tinh cũ, đạp xe khỏi cổng doanh trại rồi rẽ ra con phố lớn. Trời nóng dữ dội, gió tạt vào mặt cũng chỉ mang theo hơi nóng từ mặt đường. Đi được nửa đường thì xích xe tuột.

An dựng xe dưới bóng một cây bàng, lật bàn đạp lên, ngồi xuống loay hoay.

Một người đàn ông đi xe máy ngang qua, chạy quá một đoạn rồi quay lại.

“Hỏng xe à?”

An ngẩng lên.

“Dạ, cháu bị tuột xích.”

“Để chú làm cho.”

Người đàn ông dựng xe, xắn tay áo. Ông khoảng bốn mươi, đeo kính, mặc chiếc sơ mi kẻ đã bạc màu. Chỉ mất chưa đầy một phút ông đã luồn được xích trở lại.

An xoay thử bàn đạp.

“Được rồi. Cháu cảm ơn chú ạ.”

Người đàn ông lau tay vào mảnh giẻ lấy từ túi xe.

“Nhà cháu ở khu bộ đội à?”

An nhìn ông.

“Vâng.”

“Bố làm đơn vị nào?”

Quốc An không trả lời ngay.

Người đàn ông bật cười.

“Chú hỏi linh tinh thôi. Bố chú ngày trước cũng bộ đội.”

“Vâng ạ.”

“Bố cháu tên gì?”

Lần này Quốc An nói:

“Mẹ cháu bảo không nên kể chuyện nhà cho người lạ.”

Người đàn ông hơi sững lại rồi cười lớn.

“Đúng. Mẹ dạy thế là đúng.”

Ông đội mũ lên.

“Đi đi, nắng quá.”

An chào rồi đạp xe đi.

Qua khỏi một ngã tư, cậu quay đầu nhìn.

Người đàn ông vẫn đứng dưới gốc bàng.

An đi tiếp.

Đến cửa hàng, mua nước mắm, được trả lại mấy đồng tiền lẻ, cậu bỏ vào túi rồi đạp về. Khi đi ngang chỗ cũ, người đàn ông đã biến mất.

Tối đó An kể chuyện với mẹ.

“Có chú sửa xe cho con.”

“Con cảm ơn chưa?”

“Rồi ạ.”

“Thế là được.”

“Chú ấy hỏi bố làm đơn vị nào.”

Mẹ đang nhặt rau thì dừng tay.

“Con có nói không?”

“Không.”

“Ừ. Sau này người lạ hỏi chuyện nhà thì không nói.”

“Nhưng chú ấy giúp con.”

“Giúp mình thì mình cảm ơn. Không có nghĩa là người ta hỏi gì mình cũng phải kể.”

An ngồi cạnh mẹ, nhặt mấy lá rau vàng bỏ ra ngoài.

“Thế chú ấy là người xấu à?”

Mẹ cười.

“Sao lại người xấu?”

“Vì mẹ bảo không được nói.”

“Không nói không có nghĩa là người ta xấu.” Bà đổ rau vào chậu nước. “Chỉ là chuyện nhà mình thì không cần kể cho người ngoài.”

An nghĩ một lúc rồi gật đầu.

Đó là một trong những câu nói rất bình thường của mẹ mà cậu nhớ khá lâu.

Giúp mình không có nghĩa là tốt.

Hỏi chuyện không có nghĩa là xấu.

Một việc và một con người không phải lúc nào cũng giống nhau.

Người đàn ông sửa xe hôm ấy quả thật thuộc nhóm quan sát.

Nhưng ông ta không biết mình vừa để lại điều gì trong đầu Quốc An.

Trong báo cáo gửi về chỉ có mấy dòng:

Không cung cấp thông tin gia đình khi được hỏi trực tiếp. Không tỏ ra hoảng sợ hoặc nghi ngờ rõ rệt. Sau khi rời đi có quay lại quan sát một lần.

Bên dưới, người nhận báo cáo viết:

Không tiếp xúc lần hai.

Rồi ký một ký hiệu ngắn.

Bác Bảy không được biết về lần thử ấy.

Nếu biết, có lẽ ông đã nổi giận.

Cuối tháng bảy, Quốc An bị sốt.

Không nặng, chỉ hơn ba mươi tám độ một chút, nhưng mẹ bắt nằm trong nhà hai ngày. Cậu ghét nhất chuyện phải nằm yên khi ngoài sân tiếng bọn trẻ đá bóng cứ vọng vào. Chiều ngày thứ hai, có người tới thăm bố.

Hai người nói chuyện ngoài phòng khách.

Quốc An nằm trong buồng nghe tiếng quạt quay và tiếng người lớn nói rất nhỏ. Cậu không cố nghe, nhưng có vài từ lọt qua cửa.

“…thằng bé…”

Một lúc sau:

“…không nên…”

Rồi tiếng bố:

“…nó còn nhỏ…”

Quốc An mở mắt.

Cậu nằm yên thêm một lúc.

Có tiếng ghế dịch.

Người khách hỏi gì đó, giọng thấp quá không nghe rõ.

Bố trả lời:

“Không. Tôi không muốn.”

Sau đó họ chuyển sang chuyện khác.

Khoảng nửa giờ sau người khách ra về. Quốc An nghe tiếng cửa đóng mới ngồi dậy. Bố bước vào, thấy con tỉnh thì sờ trán.

“Đỡ chưa?”

“Đỡ rồi ạ.”

“Có đói không?”

“Không.”

Bố kéo chăn lên cho con.

Quốc An nhìn ông.

“Lúc nãy ai đến đấy bố?”

“Một chú cùng cơ quan.”

“Chú ấy hỏi về con à?”

Bàn tay bố dừng lại rất ngắn.

“Con nghe thấy à?”

“Con nghe thấy tên con.”

“Người lớn nói chuyện linh tinh.”

“Chú ấy hỏi gì?”

Bố nhìn con trai vài giây.

“Chuyện học hành thôi.”

Quốc An gật đầu.

Bố đứng dậy đi ra.

Cậu nằm xuống.

Có lẽ thật sự chỉ là chuyện học hành.

Quốc An không nghĩ thêm.

Người khách hôm ấy cũng thật sự là đồng nghiệp của bố. Câu chuyện họ nói đúng là có liên quan đến Quốc An, nhưng chẳng dính dáng gì tới 66. Trường của đơn vị đang muốn chọn một số con em quân nhân học khá để tham gia lớp bồi dưỡng hè. Bố cậu không muốn vì cho rằng trẻ con nghỉ hè thì nên được chơi.

Không phải mọi cánh cửa khép lại đều giấu bí mật!

Không phải mọi tiếng nói nhỏ đều là âm mưu!

Không phải người lớn nào nhắc tới Quốc An cũng đang theo dõi cậu!

Nếu có ai đó ở 66 biết được chuyện ấy, có lẽ họ sẽ hài lòng vì cậu không cố ghép tất cả thành một câu chuyện.

Quốc An lúc ấy chưa biết có thứ gọi là 66.

Cậu thậm chí chưa biết mình đang bị quan sát.

Và vì thế, cậu vẫn có thể làm điều mà nhiều năm sau trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Không để ý.

Đến đầu tháng tám, Bác Bảy sửa chiếc xe đạp cho cậu lần nữa. Lần này không phải dây phanh mà là cái chắn bùn phía sau cứ cọ vào bánh, phát ra tiếng rẹt rẹt mỗi khi đạp.

An ngồi xổm bên cạnh.

“Bác ơi.”

“Gì?”

“Có phải người lớn hay nói dối trẻ con không?”

Bác Bảy đang vặn con ốc, ngẩng lên.

“Bố mẹ cháu nói dối à?”

“Cháu không biết.”

“Thế sao hỏi?”

Quốc An kể chuyện người khách tới nhà.

Bác Bảy nghe xong lại cúi xuống sửa xe.

“Cháu nghĩ bố nói dối?”

“Không hẳn.”

“Không hẳn là thế nào?”

“Có thể bố chỉ không muốn nói cho cháu.”

“Thế khác gì nói dối?”

Quốc An nghĩ.

“Khác.”

“Khác ở đâu?”

Cậu suy nghĩ lâu hơn.

“Nói dối là nói một chuyện không đúng. Còn không muốn nói thì có thể chỉ là không nói hết.”

Bác Bảy siết con ốc thêm một vòng.

“Thế cháu thích cái nào?”

“Cháu thích người ta nói thật.”

“Lúc nào cũng thế?”

“Vâng.”

Bác ngẩng lên.

“Nếu một đứa trẻ hỏi mẹ nó bao giờ chết thì mẹ phải nói thật thế nào?”

Quốc An im.

“Nếu bác sĩ biết bệnh nhân có thể chỉ còn sống được một tuần, nhưng người nhà xin đừng nói thì sao?”

Cậu càng im.

Bác Bảy vỗ nhẹ vào chắn bùn.

“Xong rồi.”

Quốc An vẫn chưa đứng dậy.

“Bác chưa trả lời cháu.”

“Bác có biết đâu mà trả lời.”

“Bác toàn nói thế.”

“Ừ.”

An dắt xe ra cửa.

Bác Bảy gọi lại.

“An.”

Cậu quay đầu.

Bác nhìn thằng bé một lúc rồi nói:

“Đừng vì biết một người từng giấu cháu một chuyện mà nghĩ những chuyện khác họ nói đều là giả.”

Quốc An gật đầu.

“Vâng ạ.”

Đi được vài bước, Bác Bảy lại gọi.

“Với cả…”

An quay lại.

“Đừng vì một người từng nói thật với cháu mà nghĩ sau này họ sẽ không bao giờ nói dối.”

Quốc An cau mày.

“Thế thì biết tin ai?”

Bác Bảy cười.

“Bác đã bảo rồi. Sống lâu.”

An lắc đầu, dắt xe đi.

Bác Bảy nhìn theo cho đến khi cậu khuất sau dãy lớp.

Nụ cười trên mặt ông biến mất.

Hai hôm sau, ông tới căn nhà trong con ngõ cũ.

Lần này ông không ngồi uống trà.

Một tập giấy mỏng nằm trên bàn.

Bác Bảy đọc hết, rồi đặt xuống.

“Ai cho tiếp xúc?”

Người đàn ông đeo kính đáp: “Không phải tôi.”

“Vậy ai?”

“Trên.”

“Đã thống nhất quan sát thụ động.”

“Chỉ một lần.”

“Trẻ con không phải chuột thí nghiệm.”

Người đàn ông thở dài. “Không ai làm gì nó cả. Chỉ hỏi vài câu.”

“Các ông hỏi một đứa trẻ đủ lâu, rồi sớm muộn nó cũng học cách nghĩ rằng mọi câu hỏi đều có ý khác.”

“Đấy chẳng phải điều chúng ta muốn biết sao?”

Bác Bảy nhìn ông.

“Không.”

“Thế ông muốn gì?”

“Tôi muốn biết nó vốn là người thế nào.”

“Khác gì?”

“Khác.”

Bác Bảy đẩy tập giấy lại.

“Nếu các ông cứ chạm vào nó, đến một ngày sẽ chẳng còn biết thứ mình đang nhìn là Quốc An hay thứ các ông đã tạo ra.”

Căn phòng im lặng.

Người đàn ông đeo kính nhìn xuống báo cáo.

“Ông nghĩ xa quá.”

“Có thể.”

“Chúng ta chỉ quan sát.”

Bác Bảy đứng lên.

“Thế thì quan sát.”

Ông bước ra cửa rồi dừng lại.

“Đừng dạy nó phải nghi ngờ cả thế giới.”

Người đàn ông phía sau không đáp.

Bác Bảy về tới trường khi trời đã tối. Ông mở cổng, dựng chiếc xe Phượng Hoàng vào góc rồi ngồi trong phòng một mình.

Bộ cờ vẫn trên bàn.

Ông lấy một quân Tốt đỏ ra, đặt trước mặt.

Nhìn rất lâu.

Sáng hôm sau Quốc An tới chơi.

Bác Bảy đang quét lá ngoài sân.

“Bác ơi, đánh cờ không?”

“Không.”

“Tại sao?”

“Bác đang quét sân, không thấy à?”

“Cháu chờ.”

“Không có việc gì làm à?”

“Không.”

Bác Bảy đưa chổi cho cậu.

“Thế quét.”

Quốc An trợn mắt.

“Cháu tới đánh cờ mà.”

“Không quét thì về.”

Cậu đứng nhìn cái chổi vài giây rồi nhận lấy.

Hai bác cháu quét sân.

Không ai dạy ai điều gì.

Không có bài kiểm tra.

Không có câu hỏi lạ.

Một lúc sau, Bác Bảy đi pha trà. Quốc An quét được nửa sân thì lười, chống chổi đứng xem một con kiến đang kéo xác ve qua khe gạch.

Bác Bảy từ trong phòng nhìn ra.

Rồi mỉm cười.

Thế này mới đúng.

Nó vẫn còn biết chán.

Vẫn còn biết lười.

Vẫn có thể quên mất người lớn đang nhìn mình chỉ vì một con kiến tha xác ve.

Nó vẫn là một đứa trẻ.

Và trong buổi sáng mùa hè đầy nắng ấy, ít nhất có một người trong số những người đang quan sát Quốc An mong điều đó kéo dài thêm một chút.