Chương 8: Chiếc Mặt Nạ
Bản Lĩnh Nội Trú
Mục lục
12 chươngCuộn, vuốt hoặc dùng hai nút để xem thêm Đã tải 12/12 chương
Cuối tuần, Nam đọc phác đồ thông khí không xâm nhập của khoa ba lần.
Lần đầu cậu đọc như đọc sách, gạch chân những dòng in đậm. Lần thứ hai cậu chép ra sổ: khi nào chỉ định, khi nào không được dùng, bao lâu thì thử lại khí máu, dấu hiệu nào là thất bại. Lần thứ ba, cậu gấp tài liệu lại, tự hỏi mình từng câu rồi mở ra xem có đúng không.
Tối chủ nhật, bảng sáng của hệ thống hiện lên khi cậu vừa tắt đèn bàn.
Bài luyện: Đọc khí máu động mạch.
Hai mươi kết quả khí máu nối nhau hiện ra, không kèm người bệnh, chỉ có con số. Nam đọc theo đúng thứ tự đã chép trong sổ: pH để biết toan hay kiềm, PaCO2 để xem có phải do hô hấp, bicarbonate để xem phần chuyển hóa, rồi tính xem mức bù có tương xứng không. Những ca điển hình cậu đọc trôi. Các ca rối loạn hỗn hợp thì khác. Toan chuyển hóa kèm toan hô hấp, toan hô hấp mạn có thêm kiềm chuyển hóa: cậu hay dừng lại ở rối loạn chính mà quên so với mức bù dự kiến.
Hai mươi kết quả. Mười lăm đúng. Năm ca sai đều là rối loạn hỗn hợp.
Nam chép công thức tính mức bù ra một trang riêng, kẹp vào đầu sổ.
*
Sáng thứ hai, khu hồi sức cấp cứu yên hơn khu tiếp nhận nhiều. Tám giường xếp thành hình chữ U quanh quầy điều dưỡng, giường nào cũng có máy theo dõi và ổ oxy riêng. Ở góc phòng có hai máy thở không xâm nhập phủ tấm nylon chống bụi.
Bác sĩ Sơn giới thiệu hai người với anh Tùng, điều dưỡng chính của khu, ngoài bốn mươi tuổi, tay áo xắn cao.
— Anh Tùng làm hồi sức mười lăm năm. Máy móc ở đây có gì không biết thì hỏi anh Tùng trước khi hỏi anh.
Anh Tùng cười, giở tấm nylon trên một chiếc máy.
— Đọc phác đồ rồi hả? Vậy lại đây, anh chỉ chỗ gắn dây, chỗ chỉnh mặt nạ. Phác đồ không có ghi mấy cái này đâu.
Mai cúi sát vào máy, hỏi từng nút một. Nam đứng phía sau, nhìn anh Tùng tháo lắp mặt nạ. Có bốn cỡ mặt nạ trùm mũi miệng, treo thành hàng trên móc.
— Cỡ nhỏ quá thì cấn sống mũi, lở da. Cỡ lớn quá thì xì hơi, máy báo hoài. — Anh Tùng ướm thử một chiếc lên mặt mình. — Đo từ sống mũi tới dưới cằm. Rồi thử. Không có cách nào khác.
*
Tám giờ bốn mươi, khu tiếp nhận chuyển lên một người bệnh.
Ông Võ Văn Lực, bảy mươi mốt tuổi, ngồi gập người trên băng ca, hai tay chống xuống đệm, vai nhô cao. Ông thở bằng cả cổ lẫn vai, môi chúm lại mỗi lần thở ra. Một mặt nạ oxy úp trên mặt, dây nối vào lưu lượng kế mười lít mỗi phút. Người con trai khoảng bốn mươi tuổi đi theo, tay xách túi thuốc và một chiếc bình xịt màu cam.
Điều dưỡng khu tiếp nhận bàn giao:
— Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, khó thở tăng ba ngày, sáng nay lơ mơ. Lúc vào SpO2 84% khí trời nên bên em cho oxy mặt nạ. Khí máu đã lấy, đang chạy.
Nam nhìn màn hình. SpO2 98%. Rồi cậu nhìn người bệnh.
— Bác ơi, bác nghe con nói không?
Ông Lực mở mắt chậm chạp, nhìn Nam một lúc rồi lại khép mi.
— Nghe… buồn ngủ quá…
Nam bước tới đầu giường, quan sát. Đường thở thông, không có đờm đọng trong miệng. Tần số thở hai mươi tám lần mỗi phút, co kéo cơ cổ. Nghe phổi: rì rào phế nang giảm hai bên, rải rác ran rít, ran ngáy. Mạch một trăm mười hai, huyết áp 150/88. Khi cậu bảo ông giơ hai tay ra trước, hai bàn tay ông run vẫy từng nhịp.
Cậu quay sang bác sĩ Sơn, nói gọn:
— Anh Sơn, người bệnh phổi tắc nghẽn mạn, đợt cấp ba ngày, hiện lơ mơ, có run vẫy. Thở hai mươi tám, co kéo cơ hô hấp phụ, ran rít hai phổi. Đang thở oxy mặt nạ mười lít, SpO2 98%. Em nghĩ nhiều đến suy hô hấp tăng CO2. SpO2 98% là đang cho oxy vượt đích, có thể làm CO2 tăng thêm. Em đề nghị giảm oxy, chỉnh về đích SpO2 88 đến 92%, chờ khí máu. Trước khi cho thông khí không xâm nhập, em đề nghị chụp X-quang ngực tại giường để loại trừ tràn khí màng phổi.
Bác sĩ Sơn nhìn người bệnh, nhìn màn hình.
— Đồng ý. Anh Tùng, đổi sang mặt nạ Venturi, chỉnh cho SpO2 88 đến 92. Khí dung giãn phế quản ngay. Corticoid và kháng sinh theo phác đồ đợt cấp. Gọi chụp phim tại giường.
Anh Tùng thay mặt nạ. Lưu lượng oxy giảm xuống. Con số trên màn hình lùi dần về 93, rồi 91.
Nam quay sang người con trai.
— Anh cho em hỏi, mấy ngày nay bác ho nhiều không? Đờm màu gì?
— Ho dữ lắm. Đờm vàng xanh, đặc. Bình thường ổng cũng ho mà đờm trắng thôi.
— Ở nhà bác có thở oxy không ạ?
— Có cái máy tạo oxy, mà ổng ít chịu thở. Hai bữa nay khó thở quá, tôi vặn lên năm lít cho ổng thở suốt.
— Bác còn hút thuốc không anh?
Người con trai nhìn cha mình, thở dài.
— Bác sĩ dặn bỏ mấy năm rồi. Ổng nói bỏ. Mà tôi thấy cái điếu cày vẫn còn dựng sau hè.
Từ trên giường, ông Lực mở mắt, giọng khàn khàn:
— Bỏ rồi… lâu lâu… một điếu…
Mười phút sau, khí máu trả kết quả. Mai cầm tờ giấy đọc to:
— Mẫu lấy lúc còn thở oxy mười lít. pH 7,24. PaCO2 78 milimét thủy ngân. PaO2 118. Bicarbonate 33.
PaO2 cao hơn hẳn mức cần. Nam nghĩ tới chiếc máy tạo oxy năm lít ở nhà, rồi mười lít trên đường vào khoa.
Nam đọc theo thứ tự. pH 7,24, toan máu. PaCO2 78, tăng, phù hợp toan hô hấp. Bicarbonate 33, cao, nghĩa là thận đã bù từ trước. Nhưng nếu chỉ là mạn tính đã bù thì pH không tụt tới mức này.
— Toan hô hấp mạn có đợt cấp ạ. Nền tăng CO2 mạn, giờ CO2 tăng thêm nhanh hơn mức thận bù kịp.
Mai liếc sang cậu, gật đầu. Cô cũng đọc ra như vậy.
Phim X-quang hiện lên màn hình. Hai phổi căng sáng, vòm hoành dẹt, không thấy tràn khí màng phổi, không thấy đông đặc rõ.
Bác sĩ Sơn xem phim, xem lại khí máu, rồi quay sang Nam:
— Lơ mơ thế này, có gì cản trở thông khí không xâm nhập không?
Nam nhìn lại người bệnh trước khi trả lời. Cậu gọi, ông Lực mở mắt. Cậu bảo ông ho, ông ho được một tiếng rõ, khạc ra một cục đờm vàng vào khăn giấy người con đưa.
— Gọi còn mở mắt, làm theo lệnh đơn giản, ho khạc được đờm, tự giữ được đường thở. Không nôn, không có chấn thương mặt. Huyết áp ổn, không cần vận mạch. Phim không có tràn khí màng phổi. Em nghĩ thử được ạ. Nhưng lơ mơ là do CO2, nên phải có người đứng cạnh theo dõi sát giờ đầu, sẵn sàng đặt ống.
— Được. pH dưới 7,25, lại lơ mơ, nên thử ngay tại đây, nơi đặt ống được liền. Anh Tùng để dụng cụ đặt nội khí quản ở đầu giường. Nhưng trước khi gắn máy, phải hỏi một chuyện.
Anh kéo ghế ngồi xuống bên giường, ngang tầm mắt người bệnh, nói chậm và rõ:
— Bác Lực, phổi bác đang mệt, thở không ra hết hơi độc. Bây giờ con gắn cho bác một cái mặt nạ có máy thổi hơi vào, giúp bác thở. Nhiều người bệnh như bác đeo vài giờ là đỡ. Nhưng nếu không đỡ, có thể phải đặt ống vào cổ họng để thở máy. Bác có đồng ý cho đặt ống, nếu tới lúc cần, không?
Ông Lực nhìn con trai. Người con nắm tay cha.
— Ba, bác sĩ hỏi ba đó.
Ông im một lúc lâu.
— Cần thì… làm. Tôi còn muốn… ăn đám cưới thằng cháu.
Bác sĩ Sơn gật đầu, quay sang Mai:
— Ghi vào hồ sơ: người bệnh đồng ý đặt nội khí quản nếu thông khí không xâm nhập thất bại. Người con trai cùng nghe.
*
Anh Tùng đẩy máy thở không xâm nhập tới đầu giường. Mai ướm thử mặt nạ, chọn cỡ vừa. Bác sĩ Sơn ra y lệnh, Mai ghi vào phiếu:
— Hai mức áp lực. IPAP 12, EPAP 5 centimét nước. Oxy chỉnh theo SpO2 88 đến 92. Ông đang sợ, bắt đầu thấp cho dễ chịu. Mười phút đánh giá một lần, ông chịu được mà còn thở nhanh thì tăng IPAP mỗi lần 2, tối đa 20. Muốn vượt mức đó thì hỏi anh.
Anh Tùng cài đúng các thông số, đọc lại một lượt cho bác sĩ Sơn nghe rồi mới bật máy. Anh quay sang Mai:
— Tăng thì nhìn ông thở mà tăng. Đừng chỉ nhìn con số.
Nam đứng phía bên kia giường, cúi xuống gần ông Lực.
— Bác ơi, cái mặt nạ này lúc đầu bác sẽ thấy hơi gió thổi mạnh vô mặt, như đứng trước quạt. Bác cứ thở theo nó, đừng cố thở ngược lại. Lúc đầu con cầm mặt nạ bằng tay cho bác quen, chưa cột dây. Bác thấy ngộp quá thì giơ tay lên, con nhấc ra liền.
Ông Lực gật khẽ.
Nam áp mặt nạ lên mũi miệng ông, tay giữ nhẹ. Máy bắt đầu đẩy hơi. Ông Lực giật người, hai tay đưa lên định gạt ra.
— Thở theo nó bác. Hít vô… thở ra. Đừng nín.
Ông thở gấp, ngực phập phồng lệch nhịp với tiếng máy. Ba mươi giây sau, ông giơ tay. Nam nhấc mặt nạ ra ngay.
— Ngộp… — Ông thở hổn hển.
— Dạ, mình nghỉ chút rồi thử lại.
Người con trai đứng phía sau, giọng gắt lên:
— Ổng ngộp vậy rồi còn đeo chi nữa bác sĩ? Thôi cho ổng thở oxy như hồi nãy đi.
Nam quay lại.
— Thở oxy như hồi nãy thì phổi bác vẫn không thải được khí CO2 ra, càng lúc càng lơ mơ. Cái máy này giúp bác thở đỡ mệt hơn. Lúc đầu ai cũng ngộp, phải vài phút mới quen. Anh đứng gần đầu giường, nói chuyện với bác giúp em. Bác nghe giọng anh sẽ bớt sợ.
Người con trai nhìn Nam một giây, rồi bước lên, nắm lấy bàn tay cha.
Lần thứ hai, Nam giữ mặt nạ được hai phút. Lần thứ ba, năm phút. Nhịp thở của ông Lực bắt đầu khớp với tiếng máy. Vai ông hạ xuống một chút. Đủ mười phút, ông vẫn thở hai mươi sáu lần mỗi phút. Mai báo bác sĩ Sơn, tăng IPAP lên 14 theo y lệnh, rồi nhìn ngực người bệnh, nhìn đường cong trên màn hình máy thở.
— Xì hơi bên má trái. — Anh Tùng chỉ.
Nam chỉnh lại góc mặt nạ. Mai cài dây cố định, kéo vừa đủ, không siết. Anh Tùng dán một miếng băng hydrocolloid mỏng bảo vệ da lên sống mũi ông Lực.
— Đeo lâu là lở chỗ này trước. Cứ hai tiếng kiểm tra da một lần.
Chín giờ hai mươi lăm, ông Lực đã thở đều theo máy. Mắt ông vẫn nhắm, nhưng khi người con gọi, ông mở mắt nhanh hơn lúc đầu.
Bác sĩ Sơn đứng ở chân giường:
— Một giờ nữa thử lại khí máu. Trong lúc đó, ai theo dõi?
— Em ạ. — Nam đáp.
— Mình cũng ở đây. — Mai nói gần như cùng lúc.
Bác sĩ Sơn nhìn hai người, không nói gì thêm, đi sang giường khác.
*
Một giờ đó, Nam đứng gần giường ông Lực gần như suốt. Cứ mười lăm phút, cậu ghi lại nhịp thở, SpO2, mạch, huyết áp, mức độ tỉnh, tình trạng xì hơi. Mai ghi các thông số trên máy thở bên cạnh. Hai cuốn sổ đặt cạnh nhau trên quầy, một bìa đen, một bìa nâu.
Mười giờ hai mươi lăm, khí máu lần hai: pH 7,30. PaCO2 67. PaO2 63, khớp với SpO2 đang giữ quanh 90%. Tần số thở hai mươi hai. Ông Lực tỉnh hơn, đưa tay ra hiệu muốn nói.
Nam liếc màn hình rồi mới nhấc mặt nạ lên một chút.
— Bác muốn nói gì ạ?
— Khát nước…
Chỉ vài giây không có mặt nạ, SpO2 đã lùi xuống 87. Nam áp mặt nạ lại.
Anh Tùng lắc đầu khi thấy người con trai với lấy chai nước.
— Chưa uống được đâu anh. Ông còn lơ mơ, đang thở máy, uống vô dễ sặc lên phổi. Tháo mặt nạ ra lâu thì oxy tụt.
Anh lấy que gòn tẩm nước, lau môi và lòng miệng cho ông Lực, kiểm tra lại bình làm ẩm trên máy thở.
— Khi nào ông tỉnh hẳn, thở êm, bác sĩ cho thử nuốt trước. Nuốt được rồi mới cho uống từng chút.
Ông Lực chép miệng, nhắm mắt lại. Nhịp thở vẫn theo máy, không còn giật mình.
Mai đọc kết quả, rồi nhìn bác sĩ Sơn vừa quay lại:
— Thưa anh, mốc khí máu lần ba là bốn tiếng nữa. Nếu tới lúc đó pH không lên thêm thì sao ạ?
— Không phải chờ tới lúc đó. — Bác sĩ Sơn đáp. — Bất cứ lúc nào ông lơ mơ hơn, thở mệt hơn, không chịu được mặt nạ hay không khạc được đờm thì báo anh, thử khí máu ngay. Xấu đi là đặt ống, đừng cố kéo dài. Thông khí không xâm nhập thất bại mà đặt ống muộn còn nguy hơn đặt sớm. Người bệnh đã đồng ý rồi, kế hoạch có sẵn.
Anh ghi y lệnh: tiếp tục thông khí không xâm nhập, đánh giá tri giác và nhịp thở mỗi mười lăm phút trong giờ đầu, khí máu kiểm tra lại sau bốn giờ hoặc sớm hơn nếu diễn biến xấu, đích SpO2 88 đến 92%, kiểm tra da vùng tì mặt nạ hai giờ một lần.
Rồi anh nhìn hai cuốn sổ trên quầy.
— Ghi chép của hai đứa gộp lại thành một tờ theo dõi, bàn giao cho ca chiều. Đừng để người ca sau phải đọc hai cuốn sổ.
Nam và Mai nhìn nhau. Mai kéo một tờ giấy trắng ra trước.
— Mình làm phần máy thở. Bạn làm phần người bệnh.
— Ừ.
Hai người cúi xuống cùng một tờ giấy. Bên ngoài cửa kính, người con trai ông Lực đang đứng gọi điện thoại, nói to:
— Ổng đỡ rồi… ừ, đeo cái mặt nạ thổi gió đó… Cái điếu cày sau hè, mày đem cất giùm tao. Đem đi xa.
Thảo luận
Bình luận chương
0 bình luận
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên bình luận chương này.