Bản Lĩnh Nội Trú

Chương 11: Người Đứng Phí Sau

Đăng: 20/11/2026 16:31 2,614 từ 7 lượt đọc

Sáng thứ hai, Nam đứng chờ bác sĩ Sơn ở quầy khu hồi sức từ sáu giờ bốn mươi.

Cuối tuần cậu đã đọc lại hướng dẫn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ năm 2024 và hướng dẫn của Anh về nhiễm toan ceton, tìm câu trả lời cho câu hỏi bác sĩ Khôi đặt ra hôm thứ sáu. Cậu tóm lại trong nửa trang sổ.

— Anh Sơn, câu hoãn insulin một giờ, ceton có tăng thêm không. Em đọc hai hướng dẫn. Cả hai đều yêu cầu hoãn insulin khi kali thấp, lý do là nguy cơ loạn nhịp do hạ kali. Em không tìm được nghiên cứu nào đo trực tiếp ceton trong giờ hoãn đó. Bù dịch đơn thuần làm đường huyết giảm, có thể làm ceton giảm một phần nhờ cải thiện tưới máu, nhưng không thay được insulin. Em chỉ nói được tới đó. Chỗ nào chưa có số liệu thì em chưa dám kết luận.

Bác sĩ Sơn đọc nửa trang sổ, gật.

— Chép lại gọn, gửi thầy Khôi qua thư khoa. Ghi rõ em đọc tài liệu nào. Không tìm thấy cũng là một câu trả lời, miễn là nói thật là không tìm thấy.

Anh trả cuốn sổ, rồi rút trong kẹp hồ sơ ra một tờ giấy, đặt lên quầy.

Phiếu đánh giá trực tiếp tại giường. Bên trên có ô tên nội trú, ô tên người đánh giá. Bên dưới là bảy dòng: hỏi bệnh, khám, giao tiếp, xử trí, sắp xếp ưu tiên, tính chuyên nghiệp, tổng thể. Mỗi dòng một thang điểm từ một đến chín.

— Tuần này mỗi người một phiếu. Người đánh giá chọn ca bất kỳ, đứng xem từ đầu tới cuối, không can thiệp trừ khi người bệnh không an toàn. Em không biết trước ca nào. Cứ làm như mọi ngày.

Nam nhìn tờ phiếu. Ô người đánh giá còn trống.

*

Thu Hà là người đầu tiên trong nhóm nhận phiếu.

Chín giờ sáng, cô ra khỏi khu tiếp nhận, mặt đỏ ửng, đi thẳng tới máy nước nóng. Nam đang pha cà phê gói.

— Sao rồi?

— Năm. — Thu Hà rót nước, tay hơi run. — Ông cụ đau bụng. Mình hỏi bệnh kỹ lắm, khám kỹ lắm. Rồi mình quên hỏi ông có dị ứng thuốc gì không trước khi đề nghị kháng sinh. Bác sĩ đánh giá không nói gì, chỉ ghi. Lúc trả phiếu mới chỉ vào dòng đó.

— Mình cũng hay quên câu đó. Mai có một câu hỏi dị ứng hay lắm, cậu xin Mai.

Thu Hà nhìn cậu, cười méo.

— Xin Mai hả?

— Mình cũng xin rồi. Mai cho.

*

Mười giờ hai mươi, khu tiếp nhận chuyển lên một người bệnh.

Bà Lý Thị Tư, bảy mươi tám tuổi, nằm đầu cao trên băng ca, tóc bạc búi gọn, một bên trán sưng tím to bằng quả trứng gà. Người đi theo là con dâu, chị Ngọc, ngoài bốn mươi, tay ôm một túi ni lông đựng mấy hộp thuốc.

Điều dưỡng khu tiếp nhận bàn giao:

— Té trong nhà tắm lúc năm giờ sáng, đập đầu vào thành bồn. Không mất ý thức theo lời người nhà. Than nhức đầu, nôn một lần lúc bảy giờ. Rung nhĩ, đang uống thuốc chống đông kháng vitamin K. Lúc vào Glasgow mười lăm.

Nam bước tới đầu giường.

Đúng lúc đó, bác sĩ Quân đi vào, tay cầm một tấm bìa kẹp hồ sơ. Anh không chào ai, chỉ đứng lùi về phía chân giường, cạnh cột treo dịch, rút bút ra.

Nam nhận ra tờ phiếu kẹp trên tấm bìa. Cậu hít một hơi, quay lại với người bệnh.

— Bà ơi, con là Nam, bác sĩ ở đây. Bà nghe con nói rõ không ạ?

Bà Tư nghiêng đầu.

— Hả? Con nói gì?

Chị Ngọc nói nhanh:

— Má tôi lãng tai bên trái, bác sĩ đứng bên phải nói giùm.

Nam vòng sang bên phải giường, kéo ghế ngồi xuống cho ngang tầm mắt bà, nói chậm hơn, rõ hơn, không to hơn nhiều.

— Bà ơi, con là bác sĩ. Bà nghe rõ không ạ?

— Nghe rồi. — Bà Tư gật. — Đầu tôi nhức quá con ơi.

Nam đánh giá như mọi ngày. Đường thở thông, bà nói rõ. Thở mười tám lần mỗi phút, SpO2 97%. Mạch tám mươi tám, không đều. Huyết áp 162/88. Mắt mở tự nhiên, nói chuyện đúng, làm theo lệnh, Glasgow mười lăm. Đồng tử hai bên đều, phản xạ ánh sáng tốt. Tay chân cử động đều hai bên. Cậu hỏi bà có đau cổ, tê tay chân không, rồi ấn dọc cột sống cổ. Bà nói không đau, không tê, ấn không đau chỗ nào.

— Bà té lúc nào, bà còn nhớ không?

— Nhớ chớ. Đi tiểu, trơn, té cái ạch.

Cậu đã nghe đủ.

Bà đang dùng thuốc chống đông. Bà đau đầu, đã nôn. Bà đã ngoài sáu mươi lăm tuổi. Những câu còn lại, như té mấy lần trong năm, uống thuốc gì khác, ăn uống ra sao, có thể hỏi sau. Nam đứng lên, quay sang bác sĩ Sơn đang ở quầy:

— Anh Sơn, người bệnh nữ bảy mươi tám tuổi, chấn thương đầu do té, đang dùng thuốc chống đông kháng vitamin K vì rung nhĩ. Glasgow mười lăm, nhức đầu, nôn một lần, không dấu thần kinh khu trú. Em đề nghị chụp CT sọ não ngay, và xét nghiệm INR, công thức máu khẩn. Cột sống cổ: té từ tư thế đứng, không đau cổ, không ấn đau, không tê yếu tay chân, em chưa nghĩ tổn thương cổ nên chưa đề nghị chụp.

Bác sĩ Sơn nhìn đồng hồ, rồi nhìn sang bác sĩ Quân. Bác sĩ Quân không ngẩng đầu, vẫn viết.

— Đồng ý. Gọi CT sọ não ngay. Bà than đau cổ hay tê tay chân thì báo anh, lúc đó tính lại chuyện chụp cổ. Theo dõi Glasgow, đồng tử mười lăm phút một lần tới khi có kết quả. Chưa cho uống thêm thuốc chống đông.

*

Trong lúc chờ đưa bà Tư đi chụp, Nam quay lại hỏi tiếp những câu cậu để dành.

— Chị Ngọc, mấy tháng nay bà có té lần nào nữa không ạ?

— Không. Lần này là lần đầu.

— Bà uống thuốc chống đông mấy năm rồi chị? Có đi thử máu đều không?

— Ba năm rồi. Thử máu tháng một lần ở phòng khám tim. Lần trước cách đây ba tuần, bác sĩ nói chỉ số đẹp.

Nam liếc túi ni lông trên tay chị.

— Chị cho em coi mấy hộp thuốc bà đang uống được không ạ?

Chị Ngọc đổ túi thuốc ra mặt tủ đầu giường. Có thuốc huyết áp, thuốc nhịp tim, một hộp canxi. Và hai hộp thuốc chống đông.

Cùng một hoạt chất. Hai hãng khác nhau. Một hộp còn hai vỉ, viên nhỏ màu trắng. Một hộp mới mở, viên to hơn, có vạch bẻ đôi. Nam lật mặt sau hai hộp, đọc hàm lượng.

Hộp mới có hàm lượng gấp đôi hộp cũ.

— Chị ơi, hộp mới này mua khi nào ạ?

— Tuần trước. Nhà thuốc quen hết hộp cũ, bán hộp này, nói cùng thuốc. — Chị Ngọc nhìn hai hộp, ngập ngừng. — Má tôi vẫn uống một viên mỗi tối như cũ.

— Dạ. Hộp mới này một viên bằng hai viên hộp cũ. Bác sĩ phòng khám có dặn bà uống nửa viên của hộp này không chị?

Chị Ngọc lặng người một lúc.

— Không… không ai dặn. Nhà thuốc chỉ nói cùng thuốc.

Nam không nói thêm. Cậu chụp hai mặt hộp bằng điện thoại của khoa, ghi vào hồ sơ: "Từ khoảng 7 ngày nay, người bệnh dùng hộp thuốc chống đông mới, hàm lượng gấp đôi, liều số viên không đổi." Rồi cậu báo bác sĩ Sơn.

Ở chân giường, bác sĩ Quân lần đầu tiên ngẩng lên khỏi tấm bìa kẹp. Anh nhìn hai hộp thuốc, rồi lại cúi xuống viết.

*

Mười một giờ năm phút, CT có kết quả đọc sơ bộ của bác sĩ chẩn đoán hình ảnh.

Máu tụ dưới màng cứng cấp, bán cầu phải, dày khoảng sáu milimét, chưa đè đẩy đường giữa.

INR 3,8.

Bác sĩ Sơn đọc kết quả, gọi ngay cho Ngoại thần kinh. Anh nói ngắn gọn, đọc rõ INR, nói rõ chuyện hộp thuốc hàm lượng gấp đôi. Bác sĩ Ngoại thần kinh xuống sau mười lăm phút, khám lại, xem phim.

Hai người bàn với nhau bên màn hình. Nam đứng phía sau, nghe. Chưa có chỉ định mổ. Đảo ngược tác dụng chống đông ngay: vitamin K tĩnh mạch, phức hợp yếu tố đông máu cô đặc theo phác đồ, kiểm tra lại INR sau khi truyền. Giữ huyết áp theo mục tiêu bên Ngoại thần kinh đưa ra. Ngưng thuốc chống đông. Chụp lại CT theo hẹn của Ngoại thần kinh, hoặc sớm hơn nếu tri giác giảm, đau đầu tăng, nôn thêm hay đồng tử thay đổi. Chuyển Ngoại thần kinh theo dõi.

Bác sĩ Sơn ra y lệnh. Anh Tùng đọc lại từng thuốc. Nam ghi giờ.

Rồi bác sĩ Sơn quay sang Nam.

— Em nói chuyện với người nhà. Anh đứng đây.

Nam kéo hai chiếc ghế ra cạnh giường, mời chị Ngọc ngồi. Cậu ngồi bên phải bà Tư, phía tai còn nghe rõ.

— Bà với chị Ngọc ơi, phim chụp đầu cho thấy có một lớp máu mỏng tụ dưới hộp sọ, chỗ bà đập đầu. Lớp máu này đang ép nhẹ lên não, chưa nhiều. Hiện bà vẫn tỉnh, nói chuyện được, đó là dấu hiệu tốt. Bác sĩ bên Ngoại thần kinh đã khám, chưa cần mổ. Nhưng vì bà uống thuốc chống đông nên máu dễ chảy thêm. Bệnh viện đang truyền thuốc để máu đông lại bình thường, và bà sẽ nằm khoa Ngoại thần kinh để theo dõi sát, chụp lại phim.

Chị Ngọc nắm chặt tay mẹ chồng.

— Có phải tại cái hộp thuốc mới không bác sĩ?

Nam nghĩ một chút trước khi trả lời. Cậu không muốn nói dối. Cậu cũng không muốn một người đã chăm mẹ chồng ba năm phải ôm hết lỗi về mình.

— Chỉ số đông máu của bà hôm nay cao hơn mức bác sĩ phòng khám nhắm tới. Hộp thuốc mới hàm lượng gấp đôi có thể là một lý do. Nhưng người lớn tuổi té, đập đầu, dù không uống thuốc chống đông vẫn có thể chảy máu như vậy. Không ai được dặn chuyện đổi liều, nên không phải lỗi của chị. Từ nay, mỗi lần đổi hộp thuốc khác hãng, chị đưa bác sĩ hay dược sĩ coi hàm lượng trước khi cho bà uống. Còn bà có uống lại thuốc chống đông không, uống bao nhiêu, bác sĩ Tim mạch với bác sĩ Ngoại thần kinh sẽ bàn với nhau, rồi nói lại với gia đình.

Chị Ngọc gật đầu. Mắt chị đỏ lên nhưng không khóc.

Bà Tư nãy giờ nghe, nghiêng đầu về phía Nam.

— Vậy là tôi không chết hả con?

— Dạ, bà đang tỉnh, đang được theo dõi kỹ. Có gì bà thấy nhức đầu thêm, buồn nôn, buồn ngủ, bà nói ngay với điều dưỡng, đừng ráng chịu.

— Ờ. — Bà Tư nhắm mắt lại. — Lãng tai chớ không có lẫn đâu nghe.

*

Mười hai giờ, bác sĩ Quân gọi Nam ra hành lang.

Anh đưa tờ phiếu. Bảy dòng, bảy con số.

Hỏi bệnh: bảy. Khám: bảy. Giao tiếp: bảy. Xử trí: sáu. Sắp xếp ưu tiên: năm. Tính chuyên nghiệp: bảy. Tổng thể: sáu.

— Sáu là đạt mức mong đợi của nội trú năm nhất. — Bác sĩ Quân nói. — Em muốn nghe vì sao sắp xếp ưu tiên chỉ năm không?

— Dạ có.

— Thuốc chống đông, té đập đầu, nhức đầu, nôn. Em có đủ bốn thứ đó sau câu bàn giao của điều dưỡng, chưa tới một phút. Em đề nghị CT lúc mười giờ ba mươi mốt. Mười một phút. Trong mười một phút đó em khám thần kinh, khám cổ, hỏi té lúc nào. Khám thần kinh thì phải làm. Nhưng câu "gọi CT" có thể nói ngay khi vừa nghe bàn giao, trong lúc em đi khám. Máy chụp không chờ em khám xong mới bắt đầu dọn chỗ.

Nam nhìn tờ phiếu. Cậu không cãi. Lúc đó cậu nghĩ phải đánh giá cho đủ rồi mới báo, như đã luyện. Bác sĩ Quân nói đúng: hai việc ấy có thể chạy song song.

— Dạ. Nghe đủ để biết cần gì thì gọi trước, khám tiếp sau.

— Ừ. Còn cái hộp thuốc. — Bác sĩ Quân gõ đầu bút lên dòng "Xử trí". — Phần lớn người ta thấy INR cao thì ghi "quá liều thuốc chống đông" rồi thôi. Em lật hộp thuốc đọc hàm lượng. Nếu bà về nhà mà không ai phát hiện, bà sẽ tiếp tục uống gấp đôi. Chỗ đó đáng hơn sáu. Nhưng phiếu này chấm cả ca, không chấm riêng một khoảnh khắc.

Anh ký vào ô người đánh giá, đưa tờ phiếu cho Nam.

— Ngồi xuống ngang tầm mắt, đứng bên tai còn nghe được. Cái đó không có dòng nào trên phiếu để chấm. Nhưng anh thấy.

*

Chiều hôm ấy, bà Tư được chuyển lên khoa Ngoại thần kinh. Truyền xong phức hợp yếu tố đông máu lúc mười hai giờ mười. Mười hai giờ bốn mươi, INR kiểm tra lại còn 1,3, đạt mức dưới 1,4 mà bác sĩ Ngoại thần kinh yêu cầu. Bác sĩ Sơn dặn thử lại INR sau sáu giờ, vì tác dụng của phức hợp yếu tố đông máu ngắn, phải chờ vitamin K có tác dụng để giữ INR không tăng trở lại. Bà vẫn tỉnh, vẫn than nhức đầu, nhưng đỡ hơn buổi sáng.

Trước khi đi theo băng ca, chị Ngọc quay lại quầy, đưa cho Nam hộp thuốc mới.

— Bác sĩ giữ giùm. Tôi sợ ở nhà có ai lại đưa nhầm cho má.

Nam nhận hộp thuốc, đưa lại cho điều dưỡng hành chính để niêm phong, gửi kèm hồ sơ.

Năm giờ chiều, Mai đi ngang quầy, cầm tờ phiếu đánh giá của cô. Cô không giơ ra, nhưng Nam vẫn thấy con số ở dòng tổng thể: bảy.

— Ca gì vậy? — Nam hỏi.

— Viêm phổi, người bệnh nhỏ con, khó lấy ven. Mình gọi điều dưỡng hỗ trợ sớm. Anh Sơn nói sắp xếp ưu tiên tốt. — Mai ngừng một chút, nhìn tờ phiếu trong tay Nam. — Còn bạn?

— Sáu. Sắp xếp ưu tiên năm.

Mai gật đầu, không nói gì. Đi được vài bước, cô quay lại.

— Hộp thuốc gấp đôi hàm lượng là bạn thấy hả? Anh Quân kể ở phòng bác sĩ.

— Ừ.

— Lần sau mình cũng lật hộp thuốc.

Cô đi tiếp.

*

Tối đó, Nam kẹp tờ phiếu vào giữa cuốn sổ bìa đen, cạnh trang công thức tính mức bù.

Bảng sáng của hệ thống hiện lên, nhưng không mở bài luyện. Nó chỉ hiện lại một dòng thời gian:

10:20 – Nhận bàn giao.
10:20 – Đủ dữ kiện chỉ định CT.
10:31 – Đề nghị CT.

Không có lời bình. Chỉ có hai mốc giờ, cách nhau mười một phút.

Nam nhìn một lúc. Rồi cậu lật sang trang mới trong sổ, kẻ hai cột. Cột trái: "Nghe xong là biết cần làm". Cột phải: "Khám xong mới biết". Cậu bắt đầu điền những ca đã gặp từ tháng đầu tiên vào hai cột ấy.

Ca ông giường năm nằm ở cột trái. Ca Phúc cũng vậy. Ông Bảy, cột trái.

Cậu điền tới gần nửa đêm.

0