Bản Lĩnh Nội Trú

Chương 10: Năm Phút

Đăng: 20/11/2026 16:31 2,561 từ 7 lượt đọc

Tối thứ năm, Nam trình ca nhiễm toan ceton trước gương phòng tắm ba lần.

Lần đầu mất chín phút. Cậu kể từ lúc Vy vào khu tiếp nhận, kể cả chuyện Thảo cầm điện thoại mở bản đồ, kể cả chiếc dép đứt quai của mẹ Vy. Lần thứ hai, cậu cắt hết những gì người nghe không cần để hiểu quyết định, còn bảy phút. Lần thứ ba, sáu phút mười giây. Cậu không cắt được nữa. Phần nào cũng thấy cần.

Bảng sáng của hệ thống hiện lên khi cậu đang lau mặt.

Bài luyện: Trình ca bệnh trong thời gian giới hạn.

Một đồng hồ đếm ngược năm phút. Không có người bệnh, không có câu hỏi, chỉ có một gian phòng trống và tiếng kim chạy. Nam trình lại lần thứ tư. Khi đồng hồ về không, cậu mới tới phần insulin. Cậu vẫn trình tiếp cho hết.

Hệ thống không chấm điểm. Nó chỉ hiện lại bản ghi thời gian từng phần: bệnh sử hai phút mười, khám một phút, khí máu một phút bốn mươi, kết luận và kế hoạch một phút ba mươi.

Một phút bốn mươi cho một tờ khí máu. Nam nhìn con số rồi hiểu. Cậu đang đọc từng chỉ số như đọc cho chính mình nghe, theo đúng thứ tự trong sổ. Người ngồi dưới không cần nghe cậu tính. Họ cần nghe cậu kết luận gì, và kết luận ấy dẫn tới quyết định nào.

Cậu viết lại phần khí máu thành ba câu.

*

Bảy giờ sáng thứ sáu, phòng giao ban kín chỗ.

Bác sĩ Khôi ngồi đầu bàn, kính đẩy lên trán. Trước mặt ông là xấp phiếu chấm, mỗi tờ một tên. Điều dưỡng trưởng Hạnh ngồi bên cạnh. Bác sĩ Sơn ngồi gần cửa, như mọi lần.

Hàng ghế nội trú đông hơn thường ngày. Có cả mấy người khóa trên Nam chưa từng gặp. Huy ngồi cạnh Nam, ghé tai nói nhỏ:

— Nghe nói giao ban có chấm điểm là khóa trên xuống ngồi nghe. Coi khóa dưới trình ra sao.

Mai trình trước.

Cô có bốn trang chiếu, chữ ít, số liệu đặt thành bảng. Hai lần khí máu nằm cạnh nhau, mũi tên chỉ pH đi lên, PaCO2 đi xuống. Cô kể ca của ông Lực gọn như đọc một bản bàn giao tốt: đợt cấp, oxy vượt đích, giảm oxy, điều kiện thử thông khí không xâm nhập, kế hoạch đặt ống đã thống nhất từ trước. Đến chuyện cái điếu cày sau hè, cô dừng một nhịp. Cả phòng cười khẽ.

Bác sĩ Khôi hỏi:

— Lúc vào, SpO2 98% mà người bệnh lơ mơ. Nếu em chỉ nhìn con số trên máy thì em làm gì?

— Dạ, nhìn con số thì em sẽ thấy oxy ổn, không làm gì thêm. — Mai đáp. — Nhưng người bệnh phổi tắc nghẽn mạn mà lơ mơ, run vẫy, thì phải nghĩ tới tăng CO2 trước, rồi kiểm tra khí máu. SpO2 không cho biết CO2.

Bác sĩ Khôi gật, ghi gì đó vào phiếu.

Bốn phút năm mươi giây. Mai trở về chỗ ngồi, không nhìn ai.

Tới lượt Nam.

Cậu không có trang chiếu. Cậu có một tờ giấy, chép tay, gấp đôi. Đứng trước cả phòng, cậu thấy tay mình hơi lạnh.

— Người bệnh nữ, mười chín tuổi, đái tháo đường type 1 từ năm mười hai tuổi, vào viện vì nôn hai ngày và đau bụng.

Cậu trình đúng như đã tập. Phần khí máu chỉ còn ba câu: toan chuyển hóa tăng khoảng trống anion, hô hấp đang bù, kali 3,1. Rồi tới quyết định hoãn insulin một giờ.

Đến đó, cậu ngừng một nhịp. Bác sĩ Sơn từng dặn cậu ghi chuyện ấy vào bài trình. Nam đã nghĩ cả tối về cách nói.

— Con số kali nằm ở dòng thứ năm trên tờ kết quả. Lúc đó người bệnh thở nhanh, mạch nhanh, ai cũng muốn bắt đầu điều trị ngay. Em ghi lại chi tiết này vì nếu đọc vội từ trên xuống, dừng lại ở pH và bicarbonate, thì rất dễ cho insulin trước khi thấy kali.

Cậu nói tiếp phần bù kali, phần insulin nền, phần nhiễm khuẩn tiết niệu. Đồng hồ treo tường chỉ năm phút bốn mươi khi cậu nói câu cuối.

Bác sĩ Khôi không nhìn đồng hồ. Ông hỏi:

— Giả sử lúc vào kali không phải 3,1 mà là 5,8. Em làm gì?

Nam nghĩ một giây.

— Dạ, nhiễm toan ceton thì kali máu lúc vào có thể bình thường hay cao, dù tổng lượng kali trong cơ thể đã thiếu. Kali 5,8 thì không phải hoãn insulin, vẫn bắt đầu theo phác đồ. Nhưng chưa bù kali vào dịch truyền, theo dõi lại kali sau một giờ, hai giờ. Khi kali xuống dưới ngưỡng phác đồ quy định và người bệnh vẫn có nước tiểu, mới bắt đầu bù.

— Em hoãn insulin một giờ. Trong một giờ đó, ceton có tăng thêm không?

Nam im lâu hơn.

— Em không chắc ạ. Theo số liệu của ca này, trong giờ đó ceton giảm từ năm phẩy sáu xuống năm phẩy bốn, có lẽ do bù dịch. Nhưng một ca thì chưa nói được gì. Em chưa đọc tài liệu nào so sánh trực tiếp. Em sẽ tìm.

Bác sĩ Khôi nhìn cậu qua gọng kính, rồi ghi vào phiếu.

— Được rồi.

Nam về chỗ. Huy đẩy nhẹ khuỷu tay cậu, không nói gì. Phía bên kia, Mai đang cúi đầu viết vào cuốn sổ bìa nâu. Nam đoán cô đang chép câu hỏi về kali 5,8.

*

Mười giờ bốn mươi, khu hồi sức cấp cứu nhận một ca từ khu tiếp nhận.

Ông Đặng Quốc Hưng, sáu mươi sáu tuổi, ngồi thẳng trên băng ca, hai tay bám chặt thành giường, vai nhô lên theo từng hơi thở. Mồ hôi chảy thành dòng trên trán. Mỗi lần ho, ông khạc ra thứ đờm bọt lẫn màu hồng nhạt.

— Tăng huyết áp nhiều năm. — Điều dưỡng khu tiếp nhận bàn giao. — Đang đi chợ thì khó thở đột ngột, vợ chở vào. Huyết áp 210/118. SpO2 khí trời 84%, bên em cho oxy mặt nạ.

Nam đứng ở đầu giường.

Đường thở thông. Ông nói được từng chữ ngắt quãng. Thở ba mươi bốn lần mỗi phút. Có oxy, SpO2 89%. Nghe phổi: ran ẩm dâng lên tới giữa hai phế trường. Mạch một trăm mười hai, đều. Đầu chi lạnh, ẩm mồ hôi, nhưng ấn móng hồng lại nhanh. Chân không phù.

Anh Tùng đã gắn máy theo dõi, đặt đường truyền. Điện tim mười hai chuyển đạo in ra: nhịp nhanh xoang, dày thất trái, không có ST chênh lên.

Bác sĩ Sơn bước tới, đầu dò siêu âm trên tay. Trên màn hình, hai phổi đầy những vệt sáng dọc. Tim co bóp giảm vừa, không có dịch màng ngoài tim.

Nam báo cáo gọn:

— Anh Sơn, người bệnh nam sáu mươi sáu tuổi, tăng huyết áp, khó thở đột ngột. Nghĩ nhiều phù phổi cấp do cơn tăng huyết áp. Thở ba mươi tư, SpO2 89% có oxy, ran ẩm tới giữa phổi, đờm bọt hồng, huyết áp 210/118. Điện tim không có ST chênh lên. Em đề nghị cho thở áp lực dương liên tục, giữ tư thế ngồi. Trước khi dùng nitrate, em cần hỏi thêm một chuyện.

Bác sĩ Sơn nhìn cậu một giây.

— Hỏi đi. Mai, chuẩn bị máy với anh Tùng.

Mai kéo máy thở không xâm nhập tới, đã chọn sẵn mặt nạ, hệt như sáng thứ hai.

Vợ ông Hưng đang đứng ngoài rèm làm thủ tục với điều dưỡng hành chính. Nam cúi xuống sát tai ông, nói vừa đủ hai người nghe:

— Bác ơi, con hỏi bác một câu, chỉ bác sĩ biết thôi. Mấy ngày nay bác có uống thuốc gì cho chuyện vợ chồng không ạ?

Ông Hưng nhìn cậu. Mắt ông chớp nhanh. Ông không trả lời.

— Thuốc trợ tim con sắp cho có thể bị tụt huyết áp rất nặng nếu bác đã uống loại thuốc đó. Bác chỉ cần gật hay lắc thôi.

Ông nhìn ra phía rèm. Rồi ông gật một cái.

— Bác uống lúc nào ạ?

— Tối… qua. — Ông thở hắt. — Viên vàng… thằng bạn… cho.

Ông không biết tên thuốc. Nam đứng thẳng lên, quay sang bác sĩ Sơn, hạ giọng:

— Tối qua, khoảng mười bốn tiếng trước, người bệnh uống một viên thuốc màu vàng bạn cho, dùng cho chuyện vợ chồng. Không rõ tên, chưa xác định được có phải thuốc ức chế phosphodiesterase loại 5 không. Nhưng chưa loại trừ được thì em nghĩ phải xử trí như có, tránh nitrate.

Bác sĩ Sơn không hỏi lại.

— Đúng. Không nitrate. Ghi vào hồ sơ, ghi luôn trên đầu tờ y lệnh, chữ to. — Anh quay sang anh Tùng. — Bắt đầu áp lực dương liên tục mức 5, đáp ứng chưa đủ thì tăng dần tới 10. Oxy chỉnh cho SpO2 94 đến 98, không để cao hơn. Furosemide tĩnh mạch theo phác đồ, theo dõi nước tiểu. Troponin, NT-proBNP, điện giải, chức năng thận. Gọi Tim mạch hội chẩn ngay, nói rõ tối qua người bệnh uống một viên thuốc không rõ tên, nghi thuốc ức chế phosphodiesterase loại 5, chưa xác định được. Bên mình xử trí như có, nên không dùng nitrate. Chọn thuốc hạ áp nào thay thế, bên đó cân nhắc luôn khả năng tương tác này. — Anh quay lại Nam. — Lúc ông đỡ hơn, hỏi ông có cách nào liên lạc người bạn, chụp giúp vỏ hộp hay vỉ thuốc. Biết đúng tên thuốc thì biết phải tránh bao lâu.

Anh Tùng đọc lại y lệnh. Mai ướm mặt nạ.

Lúc đó, Nam mới để ý bác sĩ Khôi đã đứng ở chân giường từ bao giờ. Ông khoanh tay, không nói gì, nhìn từ người bệnh sang màn hình rồi sang Nam.

Nam quay lại với người bệnh.

— Bác ơi, mặt nạ này thổi hơi liên tục, giữ phổi nở ra cho bác dễ thở. Lúc đầu hơi giống đứng trước quạt. Bác cứ thở bình thường.

Ông Hưng không cần được dỗ như ông Lực. Ông ngộp quá rồi. Mặt nạ vừa áp lên, ông tự đưa tay giữ, hơi thở chậm dần, sâu dần.

*

Mười một giờ mười lăm, ông Hưng thở hai mươi sáu lần mỗi phút. SpO2 95%. Huyết áp 168/96. Ông đã đi tiểu lần đầu vào bô. Mồ hôi trên trán bắt đầu khô.

Nam hỏi ông chuyện người bạn. Ông Hưng chỉ vào chiếc điện thoại trong túi áo, tự bấm số, nói vài câu qua mặt nạ. Mười phút sau, một tấm ảnh gửi tới: vỉ thuốc màu vàng, chữ in trên lưng vỉ đọc được rõ, là tadalafil. Nam đưa cho bác sĩ Sơn xem. Anh ghi tên thuốc vào hồ sơ, sửa dòng chữ to trên đầu tờ y lệnh: "Đã uống tadalafil tối qua. Không dùng nitrate tới khi đủ bốn mươi tám giờ sau liều uống."

Bác sĩ Tim mạch xuống hội chẩn, nghe bác sĩ Sơn tóm tắt, đọc dòng chữ to trên đầu tờ y lệnh, gật đầu. Hai người bàn với nhau bên quầy về thuốc hạ áp truyền tĩnh mạch thay thế và mục tiêu hạ áp trong những giờ đầu. Nam đứng nghe, không chen vào, ghi lại tên thuốc bác sĩ Tim mạch chọn và lý do vào sổ. Đó là phần cậu chưa biết.

Vợ ông Hưng trở vào. Bà nhìn chồng đeo mặt nạ, rồi nhìn Nam.

— Bác sĩ ơi, lần trước ổng tức ngực, bác sĩ cho ngậm viên thuốc dưới lưỡi là đỡ liền. Sao lần này không cho ngậm?

Nam nhìn ông Hưng. Ông nhắm mắt.

— Dạ, hôm nay tình trạng của bác không hợp với thuốc ngậm đó. Bác sĩ đã chọn thuốc khác, và cái máy này đang giúp bác thở. Cô thấy đó, bác đã đỡ nhiều rồi.

Bà nhìn chồng thêm một lúc.

— Ừ, đỡ thiệt. Hồi nãy ổng nói không ra tiếng.

Bà ngồi xuống ghế, cầm lấy bàn tay ông. Mắt ông Hưng vẫn nhắm, nhưng ngón tay cái ông khẽ miết lên mu bàn tay bà.

*

Bác sĩ Khôi gọi Nam lại khi cậu đang ghi phiếu theo dõi.

— Sao em hỏi chuyện thuốc đó?

— Dạ, nitrate dùng chung với nhóm thuốc ức chế men phosphodiesterase loại 5 có thể làm tụt huyết áp nặng, khó kéo lên. Người bệnh nam lớn tuổi, có vợ đứng gần, thường không tự kể. Không hỏi thì không biết.

— Vợ ông ấy có biết không?

— Dạ không. Em hỏi lúc cô ra ngoài làm thủ tục. Trong hồ sơ ghi chống chỉ định nitrate, còn lý do thì chỉ nhóm điều trị đọc. Cô hỏi sao không cho ngậm thuốc, em chỉ nói tình trạng hôm nay không hợp.

Bác sĩ Khôi gật đầu. Ông rút một cuốn sổ nhỏ trong túi áo blouse ra, ghi vài chữ, rồi đi ra khỏi khu hồi sức, không nói thêm gì.

Nam đứng nhìn theo. Cậu không biết ông vừa ghi gì.

Mai đứng ở quầy, cũng nhìn theo bác sĩ Khôi. Rồi cô quay sang Nam.

— Câu hỏi thuốc đó, bạn học ở đâu?

— Trong phác đồ phù phổi cấp có ghi chống chỉ định. Còn hỏi lúc nào, hỏi sao cho người ta chịu nói, là mình nghĩ ra lúc thấy cô đứng ngoài rèm.

Mai gật đầu. Cô mở cuốn sổ bìa nâu, ghi một dòng. Nam không nhìn xem cô ghi gì.

*

Bốn giờ chiều, tờ lịch giao ban trên bảng tin đã có thêm hai con số ở cột cuối.

Mai: 8,5.

Nam: 7.

Bên cạnh số của Nam, bằng nét bút bi của bác sĩ Khôi, có hai chữ: "Quá giờ."

Huy đứng cạnh Nam trước bảng tin, khoanh tay.

— Bảy là được rồi. Khóa trên kể lần đầu ông Khôi cho người ta năm.

— Ừ.

— Câu hỏi kali 5,8 cậu trả lời đúng mà.

— Ừ. Quá giờ bốn mươi giây.

Huy nhún vai, đi về phía khu tiếp nhận. Nam đứng thêm một lúc. Bên cạnh tờ lịch, bảng xếp hạng tháng trước của khóa trên vẫn còn đó, năm dòng đầu tô vàng.

Cậu nhìn nó một lúc. Rồi cậu lấy điện thoại, mở đồng hồ bấm giờ, đặt năm phút.

*

Tối hôm đó, hệ thống không mở bài luyện mới.

Nó hiện lại bản ghi thời gian lần trình thứ tư tối hôm qua, đặt cạnh bản ghi lần trình sáng nay: bệnh sử hai phút mười, xuống còn một phút năm mươi. Khí máu một phút bốn mươi, xuống còn bốn mươi giây. Kết luận và kế hoạch, một phút ba mươi, lên thành hai phút mười.

Phần cậu thêm thời gian là phần cậu giải thích vì sao hoãn insulin.

Nam nhìn con số ấy khá lâu. Bốn mươi giây quá giờ nằm ở đúng chỗ đó. Cậu không chắc mình muốn cắt nó đi.

Cậu mở sổ, sang trang mới, chép lại câu hỏi bác sĩ Khôi chưa được trả lời: "Hoãn insulin một giờ, ceton có tăng thêm không?" Bên dưới, cậu ghi: "Tìm tài liệu. Thứ hai báo lại anh Sơn."

0