Chương 6: Trước Khi Có Kết Quả
Bản Lĩnh Nội Trú
Mục lục
12 chươngCuộn, vuốt hoặc dùng hai nút để xem thêm Đã tải 12/12 chương
Hai giờ chiều, chuông báo thức reo.
Nam nằm thêm một lúc, nghe tiếng xe máy chạy ngoài hẻm, tiếng bà chủ trọ gọi đứa cháu vào ăn cơm. Rèm vẫn kéo kín, nắng lọt qua khe thành một vệt vàng trên tường. Cậu ngồi dậy rửa mặt, uống hết nửa chai nước, rồi mới mở bảng sáng.
Bài luyện: Bàn giao theo SBAR.
Tình huống: Dựng lại từ ca trực vừa qua. Bàn giao người bệnh giường số năm cho nhóm Gây mê hồi sức và Nội soi.
Căn phòng trọ tối đi. Khi ánh sáng trở lại, Nam đang đứng ở cửa khu nội soi. Băng ca giường số năm nằm trước mặt, bơm tiêm norepinephrine vẫn chạy, bác sĩ gây mê khoanh tay chờ. Mọi thứ y như đêm qua, chỉ thiếu bác sĩ Sơn đứng phía sau.
Lần đầu, Nam bắt đầu đúng như đêm qua: tuổi, lý do vào viện, siêu âm ở tuyến dưới, giờ tụt huyết áp. Cậu mới nói được nửa chừng thì bác sĩ gây mê ảo cắt ngang:
— Dị ứng? Đông máu? Ăn lần cuối lúc mấy giờ?
Vẫn là những câu đêm qua cậu phải đợi người khác hỏi.
Đánh giá: Bàn giao theo trình tự bệnh án. Thông tin người nhận cần nhất xuất hiện muộn hoặc không có. Chưa nêu nguy cơ và kế hoạch nếu người bệnh xấu đi.
Nam viết bốn chữ lên mép tờ theo dõi: Tình trạng – Bối cảnh – Nhận định – Đề nghị. Rồi cậu tự hỏi: nếu mình là người nhận, ba mươi giây đầu mình cần nghe gì?
Lần thứ hai, cậu mở đầu bằng tình trạng hiện tại: sốc nhiễm trùng nghĩ do viêm đường mật cấp mức độ nặng, đang cần norepinephrine không phẩy không tám microgam trên kilôgam mỗi phút. Phần bối cảnh gom lại trong ba câu. Phần nhận định cậu nói được hết: đường thở còn tự giữ nhưng ý thức dao động, nguy cơ hít sặc; INR 1,6, tiểu cầu 92 G/L; chưa ghi nhận dị ứng thuốc; nhịn ăn từ năm giờ chiều. Đến phần đề nghị thì cậu dừng lại, chưa biết nói gì cho đủ.
Lần thứ ba, cậu nói trọn:
— Bên em đề nghị ưu tiên dẫn lưu đường mật. Nếu ý thức giảm hoặc huyết áp tụt thêm thì chuẩn bị đặt nội khí quản. Sau thủ thuật chuyển thẳng Hồi sức tích cực, bên đó đã giữ giường.
Bác sĩ gây mê ảo gật đầu.
— Tôi nhận.
Không hỏi thêm câu nào.
Đánh giá: Bàn giao 58 giây. Người nhận không cần hỏi bổ sung.
Nam thoát ra. Căn phòng trọ trở lại với vệt nắng đã ngả sang màu cam. Cậu chép bốn chữ ấy vào trang cuối sổ tay, dưới dòng "Ghi giờ lúc làm, không phải lúc chép."
Bốn giờ chiều, điện thoại rung. Huy nhắn vào nhóm nội trú:
"Ông giường năm ngưng vận mạch lúc mười giờ sáng. Cấy máu báo dương tính, trực khuẩn Gram âm, chờ định danh với kháng sinh đồ. Cậu Phúc vẫn thở máy, ngưng norepinephrine từ trưa, chưa chảy máu thêm. Hồi sức tính sáng mai đánh giá rút ống."
Bên dưới, Thu Hà thả một biểu tượng ngón tay cái. Ngọc Mai không trả lời.
*
Hai ngày sau, Nam trực ngày.
Chín giờ bốn mươi, khu tiếp nhận đông nghẹt. Nam đang viết dở bệnh án của một người bệnh đau bụng thì chị Lan gọi từ bàn phân loại:
— Nam ơi, xem giúp chị ông này. Mạch có bốn mươi sáu.
Người bệnh là một ông cụ gầy, da sạm, ngồi trên xe lăn. Một người phụ nữ khoảng bốn mươi tuổi đứng phía sau, tay vẫn giữ tay đẩy xe, trên vai đeo túi xách và một xấp sổ khám bệnh cột dây thun.
— Ba tôi mệt từ hôm qua, sáng nay đứng dậy không nổi, hai chân cứ bủn rủn.
Nam cúi xuống.
— Bác tên gì ạ?
— Bảy… Lâm Văn Bảy.
Ông trả lời rõ, giọng mệt nhưng không lẫn. Nam nhìn khoang miệng, nhìn lồng ngực. Ông thở hơi nhanh, khoảng hai mươi hai lần mỗi phút. SpO2 95% khí trời. Khi Nam đặt ống nghe, hai đáy phổi có ít ran ẩm.
Chị Lan vừa quấn bao đo huyết áp lên cánh tay trái của ông thì Nam thấy vết sẹo dài dọc mặt trong cẳng tay, chỗ da gồ lên thành một đường. Cậu đặt nhẹ hai ngón tay lên đó. Dưới ngón tay rung lên đều đều, như có dòng nước chảy xiết bên dưới.
— Chị Lan, tay trái có cầu nối chạy thận. Đo bên phải giúp em.
Chị Lan tháo bao đo ra ngay.
— Ừ, chị chưa để ý.
Huyết áp tay phải 152/88 mmHg. Mạch bốn mươi sáu, đều. Đầu chi còn ấm.
— Bác chạy thận ngày nào trong tuần ạ?
— Thứ hai, tư, sáu.
— Lần gần nhất bác chạy là bữa nào?
Ông cụ nhìn sang con gái, như chờ cô nói thay.
— Thứ… thứ sáu tuần trước.
Người con gái thở dài.
— Thứ bảy ba về quê đám giỗ, ở dưới đó luôn tới thứ ba mới lên. Thứ hai bỏ một buổi. Hôm qua thứ tư cũng không chịu đi, nói mệt, để mai đi luôn.
— Ở dưới quê bác ăn uống thế nào ạ?
Ông cụ cười méo một bên miệng.
— Thì… đám giỗ mà bác sĩ.
— Ba ăn sầu riêng — người con gái nói. — Nhà chú Tư có vườn. Chuối, cam cũng ăn. Tôi nói hoài không nghe.
— Bác còn đi tiểu được không ạ?
— Ít lắm. Ngày chắc được nửa ly.
— Có khó thở, đau ngực hay hồi hộp không bác?
— Không đau ngực. Nằm thì hơi khó thở, phải kê gối.
Nam ghi nhanh. Mạch chậm, bỏ hai buổi chạy thận, ăn nhiều trái cây, yếu hai chân. Cậu nghĩ đến kali.
— Chị Lan, mạch chậm thế này, cho ông vào giường có máy theo dõi trước chị nhé.
— Ừ. Mạch dưới năm mươi, chị làm điện tim luôn theo quy trình phân loại. — Chị Lan quay sang giường bên. — Hà ơi, đẩy giúp chị cái máy điện tim.
Thu Hà đang ở giường bên cạnh, đẩy máy sang ngay. Hai phút sau, tờ giấy in đầu tiên chạy ra.
Nam cầm tờ điện tim. Tần số bốn mươi bốn. Sóng T cao, nhọn ở các chuyển đạo trước ngực. Sóng P gần như không thấy. Phức bộ QRS rộng hơn bình thường. Cậu đếm ô: gần ba ô rưỡi nhỏ.
Hà nhìn qua vai cậu.
— T cao nhọn kìa.
— Ừ.
Nam cầm tờ điện tim đi tìm bác sĩ Sơn ngay. Anh đang đứng ở bàn trực, xem phim X-quang của một người bệnh khác.
Nam hít một hơi, nói theo đúng thứ tự đã tập:
— Anh Sơn, em gọi về ông Bảy giường tám, sáu mươi tám tuổi, chạy thận định kỳ, vào vì yếu hai chân, mạch chậm bốn mươi bốn. Ông bỏ hai buổi chạy thận, lần gần nhất thứ sáu tuần trước, mấy ngày nay ăn nhiều trái cây. Huyết áp 152/88, thở hai mươi hai, SpO2 95% khí trời, ran ẩm hai đáy. Điện tim T cao nhọn, không thấy sóng P, QRS rộng khoảng không phẩy mười bốn giây. Em nghĩ nhiều đến tăng kali máu nặng. Em đề nghị anh cho lấy máu xét nghiệm điện giải, chức năng thận và một mẫu khí máu tĩnh mạch chạy ngay tại khoa. Điện tim đã thay đổi nên em đề nghị xử trí ngay, không chờ kết quả, và báo Thận nhân tạo lọc máu cấp ạ.
Bác sĩ Sơn cầm tờ điện tim. Anh nhìn chừng hai giây.
— Đúng. Không chờ.
Anh đi thẳng về phía giường tám, vừa đi vừa nói với điều dưỡng:
— Gắn máy theo dõi liên tục, dán sẵn miếng điện cực tạo nhịp. Lấy máu xét nghiệm điện giải, chức năng thận, công thức máu, kèm khí máu tĩnh mạch chạy tại khoa. Canxi gluconat tĩnh mạch ngay theo phác đồ tăng kali, tiêm qua tay phải, chậm, theo dõi điện tim trong lúc tiêm. Thử đường huyết mao mạch rồi cho insulin kèm glucose theo phác đồ. Khí dung salbutamol. — Anh quay sang Nam. — Em gọi Thận nhân tạo đi.
— Dạ.
Chị Lan đã pha xong ống canxi. Chị tiêm chậm qua đường truyền tay phải, mắt nhìn màn hình theo dõi. Ông Bảy nhíu mày.
— Nóng nóng trong người…
— Thuốc này tiêm vào hơi nóng, bác ạ. Bác nằm yên, có gì khó chịu bác nói con.
Tám phút sau, máy khí máu tại khoa trả kết quả: kali 7,3 mmol/L.
Nam đọc con số. Kết quả sinh hóa còn hơn nửa giờ nữa mới có, nhưng ống canxi đã tiêm xong.
Hà làm lại điện tim sau khi tiêm canxi xong. Nam đặt hai tờ cạnh nhau. Phức bộ QRS hẹp lại rõ. Tần số tim lên năm mươi tám.
— Anh Sơn, sau canxi QRS hẹp lại, tần số năm mươi tám. Huyết áp 148/86.
— Canxi chỉ giữ tim, không hạ được kali. Tác dụng không kéo dài. QRS rộng lại thì báo ngay, có thể phải tiêm nhắc lại.
Trước khi truyền insulin, chị Lan thử đường huyết mao mạch: 6,2 mmol/L. Sổ khám của ông Bảy không ghi đái tháo đường, mấy hôm nay ông lại ăn uống thất thường. Con số 6,2 vẫn bình thường, nhưng đường huyết trước truyền dưới bảy, cộng thêm thận thải insulin chậm, là nhóm dễ hạ đường huyết sau insulin.
— Anh Sơn, đường huyết trước truyền 6,2 ạ.
— Dưới bảy. Truyền insulin glucose xong thì nối thêm glucose truyền duy trì theo phác đồ.
Chị Lan gật đầu, treo sẵn chai glucose bên cạnh.
Điều dưỡng ghi giờ bắt đầu truyền insulin kèm glucose: mười giờ lẻ năm. Nam ghi cùng lúc vào sổ, cạnh con số 6,2, rồi chép lịch thử đường huyết theo phác đồ của khoa ngay bên dưới: 10:20, 10:35, 11:05, 11:35, 12:05, sau đó mỗi giờ một lần, đến 16:05 mới thôi. Phần glucose truyền kèm hết tác dụng sớm hơn insulin, nên hạ đường huyết hay xuất hiện trong khoảng một đến ba giờ sau truyền. Glucose duy trì chỉ giảm nguy cơ, không loại bỏ được. Ở người suy thận, insulin còn kéo dài tác dụng, có khi đến sáu giờ.
Trước khi gọi, Nam quay sang người con gái:
— Chị cho em hỏi, cân nặng khô của bác là bao nhiêu? Lần lọc trước bác có bị tụt huyết áp hay chuột rút gì không?
Chị lục trong xấp sổ, rút ra một cuốn bìa xanh đã sờn góc.
— Cân khô sáu mươi hai ký. Lần trước không bị gì hết.
Nam ghi lại, rồi nhấc điện thoại gọi lên khoa Thận nhân tạo. Bác sĩ Sơn đứng cạnh, không nói gì, chỉ khoanh tay nghe.
— Thận nhân tạo nghe.
— Dạ, em là Nam, bác sĩ nội trú khoa Cấp cứu. Em xin gặp bác sĩ trực ạ.
Có tiếng chuyển máy, rồi một giọng nữ:
— Bác sĩ trực đây. Em nói đi.
— Dạ thưa bác sĩ, em gọi về người bệnh nam sáu mươi tám tuổi, chạy thận định kỳ, tăng kali máu nặng có thay đổi điện tim, cần lọc máu cấp cứu. Người bệnh bỏ hai buổi lọc, lần gần nhất thứ sáu tuần trước. Vào viện mạch bốn mươi bốn, điện tim T cao nhọn, QRS rộng. Kali khí máu tĩnh mạch 7,3. Đã tiêm canxi tĩnh mạch, QRS hẹp lại, mạch năm mươi tám. Truyền insulin glucose từ mười giờ lẻ năm, đường huyết trước truyền 6,2 nên đã nối glucose duy trì; đang khí dung salbutamol. Có ran ẩm hai đáy, SpO2 95% khí trời, huyết áp 148/86. Cầu nối tay trái còn rung tốt. Cân nặng khô sáu mươi hai ký, lần lọc trước không tụt huyết áp. Bên em đề nghị nhận lọc máu trong sáng nay.
Đầu dây bên kia im vài giây, có tiếng gõ bàn phím.
— Đủ rồi. Mười một giờ mười lăm đưa lên. Kèm theo điện tim và kết quả khí máu.
Nam đặt máy xuống. Bác sĩ Sơn gật đầu một cái rồi quay về bàn trực.
Mười giờ hai mươi, đường huyết 5,8. Mười giờ ba mươi lăm, 4,9. Nam ghi cả hai con số vào sổ, kèm một mũi tên nhỏ chỉ xuống.
Gần mười một giờ, khu theo dõi lại đông. Chị Lan đang tiếp nhận một người bệnh co giật ở giường bên. Nam đi ngang qua giường tám, thấy ông Bảy đưa tay quệt trán. Trán ông lấm tấm mồ hôi.
Cậu nhìn đồng hồ. Mười một giờ lẻ hai.
— Bác thấy trong người thế nào ạ?
— Hơi… chóng mặt. Run run.
Nam gọi với sang:
— Chị Lan, giường tám thử đường huyết sớm giúp em. Lần trước 4,9, giờ ông vã mồ hôi.
Chị Lan nhìn sang, gật đầu, cầm máy đo đường đi tới. Kết quả hiện lên: 3,4 mmol/L.
Nam báo bác sĩ Sơn. Anh cho y lệnh xử trí hạ đường huyết theo phác đồ, dặn thử lại sau mười lăm phút.
— Báo Thận nhân tạo lùi giờ chuyển. Đường chưa lên thì chưa đi.
Nam gọi lên khoa Thận nhân tạo, báo người bệnh vừa hạ đường huyết, xin lùi giờ chuyển khoảng mười lăm phút, có kết quả thử lại sẽ báo ngay. Bác sĩ trực đồng ý.
Mười một giờ mười bảy, chị Lan thử lại: đường huyết lên 6,1. Ông Bảy hết run, đòi uống nước. Người con gái vừa với lấy chai nước trong túi, chị Lan đã đưa tay ngăn lại.
— Bác đang dư nước trong người, phổi có ran rồi, chưa uống được đâu. Lên lọc xong bác sĩ bên đó cho uống bao nhiêu thì uống.
Chị lấy miếng gạc thấm nước, đưa cho người con gái lau môi cho ông. Ông Bảy chép miệng, không cãi.
Nam gọi lại cho khoa Thận nhân tạo: người bệnh hạ đường huyết 3,4 mmol/L lúc mười một giờ lẻ hai, đã xử trí, mười một giờ mười bảy thử lại 6,1. Lần thử tiếp theo là mười một giờ ba mươi lăm, sau đó mỗi ba mươi phút cho đến khi hai lần liền ổn định, rồi mỗi giờ đến bốn giờ chiều. Dưới bốn thì xử trí và báo ngay. Bác sĩ trực nhắc lại lịch một lượt rồi bảo đưa lên luôn.
Nam chép lịch ấy ra một mảnh giấy, kẹp lên đầu xấp điện tim gửi kèm.
Mười một giờ hai mươi lăm, nhân viên vận chuyển đẩy băng ca tới. Chị Lan kiểm tra máy theo dõi di động, đường truyền tay phải, dán lại miếng điện cực tạo nhịp cho chắc. Nam đưa xấp điện tim và phiếu khí máu cho điều dưỡng đi kèm.
Người con gái ôm túi xách đi theo băng ca, đến cửa thì quay lại:
— Cảm ơn bác sĩ. Lần sau tôi lôi ba đi chạy, ổng không chịu cũng lôi.
Ông Bảy trên băng ca nói nhỏ:
— Sầu riêng nhà chú Tư ngon thiệt mà…
Chị Lan bật cười. Nam cũng cười.
*
Mười hai giờ rưỡi, Nam xuống căng tin mua hộp cơm. Ở hành lang gần nhà thuốc, một người phụ nữ gọi giật lại:
— Bác sĩ! Bác sĩ hôm bữa phải không?
Nam quay lại. Cậu nhận ra người vợ trước. Rồi mới nhận ra người đàn ông đứng cạnh, gầy hơn, da còn xanh, tay cầm túi thuốc và tờ giấy ra viện. Người bệnh nôn ra máu ngày đầu tiên cậu đến khoa.
— Chú ra viện rồi ạ?
— Ra rồi. — Người đàn ông gật đầu. — Bữa đó nội soi, bác sĩ nói có cái ổ loét ở chỗ tá tràng, có mạch máu lòi ra, kẹp lại rồi. Giờ còn phải uống thuốc dạ dày, tháng sau tái khám, thử vi trùng gì đó nữa.
— Chú còn đi ngoài phân đen không ạ?
— Hết rồi. Hai bữa nay vàng lại rồi.
Người vợ chen vào:
— Cái vỉ thuốc đau lưng đó, tôi chụp hình gửi lên, bác sĩ bên Tiêu hóa nói là thuốc kháng viêm. Bỏ luôn rồi. Hôm đó cháu hỏi kỹ quá, tôi về nhà mới nhớ ra ổng uống thuốc đó cả tháng trời.
Nam nhìn người đàn ông.
— Chú đau lưng thì đi khám, để bác sĩ kê thuốc cho phù hợp với dạ dày, chú đừng tự ra tiệm mua nữa nha.
— Biết rồi, biết rồi. Bác sĩ bên kia cũng la y vậy.
Ông cười. Người vợ cũng cười, rồi kéo tay chồng đi về phía cổng.
Nam đứng nhìn theo một lúc. Ngày hôm ấy, cậu đã nhìn huyết áp trước khi nhìn đường thở của người đàn ông này.
Loa khu Cấp cứu vang lên tên cậu. Nam cầm hộp cơm chưa mở, đi nhanh về khoa.
Thảo luận
Bình luận chương
0 bình luận
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên bình luận chương này.