Chương 17: Phiên Chợ Không Người Thắng

Đứa trẻ không chịu buông tay ai.

Tay trái nó nắm vạt áo người bán gạo. Tay phải níu dây lưng người bán cá. Lưng nó ép vào bụng bà làm bánh, như thể chỉ cần một người lùi đi, cả thân hình gầy nhỏ sẽ bị xé thành ba phần.

Người xung quanh vẫn cãi.

“Quân của ấu ấy gửi thẻ cho thuyền cá.”

“Nợ không biến người thành hàng.”

“Hai mùa qua ấu ấy ngủ ở kho gạo.”

“Lúc sốt ai lau người cho ấu ấy?”

Tiếng nói đè lên tiếng khóc. Đứa trẻ há miệng nhưng không phát ra âm nào, chỉ thở từng hơi ngắn, hai vai giật theo mỗi hơi. Thanh len qua đám đông. Cái gối chưa lành nhói lên khi nàng ngồi xuống, nhưng nàng vẫn hạ người cho tới lúc mắt mình ngang tầm mắt nó.

“Ấu tên gì?”

Nó không đáp. Mắt nó lướt qua mặt nàng rồi dán trở lại vào ba vạt áo.

Bà làm bánh vuốt tóc nó. “Tên Sậy.”

Người bán gạo nói: “Ta đặt tên ấy.”

Người bán cá gắt: “Quân của ấu ấy đặt. Công Tự chỉ gọi theo.”

Sậy càng siết tay.

Hùng bước tới sau Thanh. Chàng không hỏi ai có quyền trước. Chàng nhìn những ngón tay đứa trẻ đang tím dần vì nắm quá chặt.

“Buông ấu ấy ra,” chàng nói.

Người bán cá đáp: “Tôi không giữ.”

“Cả ba lùi một bước.”

Không ai chịu lùi trước. Ba người nhìn nhau, mỗi người đều sợ mình vừa nhấc chân thì hai người kia kéo.

Vịnh chen vai vào giữa, gỡ tay người lớn khỏi đứa trẻ, nhưng không gỡ tay Sậy. “Các người đứng yên thì ấu ấy không biết mình đang nắm ai. Lùi.”

Bà làm bánh lùi đầu tiên. Người bán gạo theo sau. Người bán cá chậm nhất.

Sậy mất chỗ dựa, loạng choạng. Tánh đứng gần đó đưa tay đỡ. Nó vừa chạm vào vai, Sậy giật mình co rúm. Tánh lập tức rút tay, giấu luôn cả hai bàn tay ra sau lưng.

“Can không kéo,” nó nói nhỏ.

Sậy nhìn nó. Có lẽ vì Tánh cũng chưa lớn hẳn, có lẽ vì nó là người duy nhất không đòi mình về đâu, đứa trẻ thôi nín thở.

Thanh hỏi: “Ấu muốn ngồi chỗ nào?”

Sậy chỉ gầm bàn bán bánh.

Bà làm bánh vén tấm phên, để nó chui vào. Từ trong bóng tối, Sậy vẫn nhìn ra ba người lớn, như canh xem ai sẽ bỏ đi trước.

Hùng quay sang người coi chợ. “Xin người coi chợ giữ đứa trẻ lại cho tới khi nghe đủ.”

Một người đàn ông đeo chuỗi thẻ cân ở thắt lưng đáp: “Thưa Công Tự, hôm nay là phiên lớn. Đóng lối giữa thì hàng không qua.”

“Nếu người coi chợ thuận, hãy dời việc sang sân cân.”

Ông ta miễn cưỡng gật. Tin Khảo Tri Sứ xin nghe chuyện một ấu mồ côi lan qua các dãy hàng nhanh hơn người ta chuyển nổi ba chiếc bàn.

Trước khi theo đám đông, Thanh ngoái lại cái cột cao giữa chợ. Dấu nhọn quay ngược vẫn treo đó, giữa ba tấm thẻ chỉ lối. Nàng vạch nhanh hình nó lên một thẻ tre, cho vào ống. Dấu thì chờ được. Đứa trẻ thì không.

Đến khi Hùng bước vào sân cân, người xem đã đứng kín ba phía.

• • •

Người bán gạo tên Mẩy, góa vợ, có hai ấu đã trưởng thành đi nơi khác. Ông cho Sậy ngủ ở góc kho, đổi lại con bé quét sàn, nhặt gạo rơi và trông quầy khi ông ăn trưa.

Người bán cá tên Cự, là bạn đi thuyền của Quân Sậy. Quân nó chết trong một trận lật thuyền tám tháng trước, để lại món nợ hai mẻ lưới. Cự giữ một thẻ bọc sáp có dấu của người chết, nói đó là lời giao ấu.

Bà làm bánh tên Rơm, không có chỗ cho Sậy ngủ lâu dài nhưng mỗi sáng cho nó ăn và chăm nó qua hai trận sốt. Bà bảo đứa trẻ không thuộc về ai; cả chợ góp mỗi người một phần để nó sống.

Người coi chợ mở bản lệ treo trên cột, đọc:

“Ấu mất Quân Cơ, nếu không còn người cùng huyết hệ nhận, giao cho người giữ thẻ dưỡng. Người ấy nhận công ấu, nuôi tới tuổi tự lập.”

Hùng hỏi: “Có người cùng huyết hệ nào muốn nhận Sậy không?”

“Cơ của ấu ấy mất trước Quân. Sau vụ lật thuyền, tôi đã hỏi ở các xóm. Tám tháng qua, không ai cùng huyết hệ đến nhận.”

Cự vỗ ngực áo. “Thẻ ở tôi. Không còn gì phải cãi.”

Mẩy nói: “Suốt tám tháng Công Tự Cự để ấu ấy ngủ kho ta.”

“Ta đi thuyền. Hết mùa nước lớn mới đưa theo được.”

Rơm chống hai tay lên hông. “Một ấu chưa biết bơi, đưa lên thuyền chở cá để làm gì?”

“Học việc của Quân ấu ấy.”

“Hay trả nợ của Quân ấu ấy?”

Cự đỏ mặt. “Ta nuôi thì ấu ấy làm. Có ai ở đây nuôi người chỉ để ngồi không?”

Trong đám đông có người gật. Cũng có người chửi nhỏ.

Thanh hỏi người coi chợ: “Thẻ dưỡng là gì?”

Ông ta mang ra một hộp gỗ, bên trong có bảy miếng sáp ong hình bầu dục. Mỗi miếng bọc một vật cứng, mặt ngoài in dấu quầy hoặc dấu nhà. Khi Quân Cơ phải đi xa, họ giao thẻ cho người nhận chăm ấu. Thẻ được bọc sáp để khỏi xanh gỉ, khỏi mặn và không bị tráo dấu bên trong.

“Muốn biết thẻ thật, phải hơ ấm,” người coi chợ nói. “Sáp mềm thì tách được. Nhưng mở rồi thì không bọc lại đúng dấu cũ.”

Cự lấy từ ngực áo một miếng sáp đen bám vảy cá. Trên mặt có dấu nửa con thuyền. Ông ta cầm nó bằng cả hai tay, cẩn thận hơn mọi người chờ đợi ở một kẻ vừa quát giữa chợ.

“Dấu của Quân Sậy?” Hùng hỏi.

Nhiều người bán cá nhận là đúng.

“Ai thấy người ấy giao?”

Cự chỉ hai bạn thuyền. Họ cùng nói người chết trao thẻ cho Cự trước chuyến đi cuối, dặn nếu mình không về thì lo cho Sậy.

Mẩy hỏi: “Lo thế nào?”

Hai người nhìn nhau. Một người đáp: “Công Tự ấy nói ‘đừng để ấu đói’.”

“Có nói đưa lên thuyền trả lưới không?” Rơm hỏi.

“Không.”

Cự quát: “Thẻ dưỡng nói đủ rồi!”

Hùng xin làm theo ba bước họ vừa dựng lại ở trạm đá.

Đầu tiên, mỗi người đặt lời trước toàn chợ. Mẩy nhận đã dùng công Sậy nhưng nói phần gạo, chỗ ngủ và sự che chở nhiều hơn công nó làm. Cự nhận chưa nuôi ngày nào từ lúc Quân Sậy chết, nhưng giữ thẻ và món nợ của thuyền. Rơm nhận mình chỉ lo bữa sáng, thuốc và áo, không có chỗ ngủ an toàn.

Thứ hai, người biết việc phải bước ra. Những người trong chợ kể từng phần: hàng rau cho củ dập còn ăn được; hàng vải gom mảnh vụn may áo; người gác chợ để Sậy ngủ cạnh bếp những hôm Mẩy về quê; Cự từng gửi cá khô hai lần nhưng cũng ba lần đòi Sậy ra bến gỡ lưới.

Thứ ba, mỗi bên phải nói lại nỗi lo của bên kia.

Mẩy nói Cự sợ lời hứa với người chết không được giữ. Cự nói Mẩy sợ mất người trông kho. Rơm nói cả hai đều sợ kẻ khác lấy phần công mình đã bỏ ra.

“Còn nỗi sợ của Sậy?” Thanh hỏi.

Không ai trả lời.

Sậy vẫn ngồi dưới gầm bàn ngoài mép sân. Tánh ngồi xổm cách nó một khoảng, dùng sợi cỏ buộc những viên sỏi thành hình con cá. Mấy ngón tay còn vệt vải quấn làm nó buộc vụng, tuột rồi lại buộc. Nó không hỏi chuyện. Thỉnh thoảng Sậy nhìn bàn tay nó, rồi nhìn đám người lớn.

Thanh bước tới. “Ấu có muốn nói không?”

Sậy lắc đầu.

“Có muốn nghe người khác nói về mình không?”

Nó lại lắc.

“Vậy chúng ta dừng một lúc.”

Người coi chợ phản đối: “Dừng thì tới tối chưa xong.”

Hùng nhìn trời. Chợ còn nhiều việc. Đoàn cũng cần đổi lương, và Hựu đang nằm cáng ngoài hàng rào, chờ một chỗ có mái. Trước mắt chàng là một bản lệ rõ, một thẻ có người làm chứng và ba bước vừa được thử ở trạm. Mọi thứ đều đủ. Chàng tự nhủ thế, và không nghe ra trong câu tự nhủ ấy có một chút vội.

“Mở thẻ,” chàng quyết định.

• • •

Một bếp than nhỏ được đặt giữa sân cân.

Người coi chợ dùng kẹp gỗ giữ miếng sáp trên hơi nóng. Sáp ong ban đầu chỉ bóng lên, sau đó mềm dần. Mùi mật cũ trộn với mùi cá mặn. Một giọt vàng đục chảy xuống lá chuối lót dưới.

Cự đứng gần nhất, hai tay nắm chặt. Mẩy khoanh tay. Rơm không nhìn thẻ, chỉ nhìn Sậy.

Khi lớp sáp tách ra, vật bên trong hiện hình: một miếng đồng mỏng đã xám, đục ba lỗ. Một mặt khắc dấu nửa thuyền. Mặt kia có hình một người lớn đặt tay lên đầu một ấu.

Đám đông ồ lên.

Người coi chợ nói: “Thẻ dưỡng thật.”

Cự thở mạnh như vừa thắng một cuộc vật. “Tôi đã nói.”

Thanh xem mặt đồng. Các nét khắc đã mòn nhưng không bị sửa. Hơi nóng làm lớp sáp che phủ chảy đi, để phần cứng bên trong lộ rõ, không còn chỗ cho ai ngờ vật giả.

Hùng đọc lại lệ.

Không còn người cùng huyết hệ. Cự giữ thẻ. Người làm chứng nhận lời giao là đúng. Theo đúng mặt chữ, Sậy phải theo Cự tới khi đủ tuổi tự lập.

Chàng nhìn Thanh.

Nàng không gật, cũng không lắc. “Chứng về thẻ đã đủ. Chứng về cách nuôi chưa đủ.”

“Lệ chỉ nói người giữ thẻ nhận công và nuôi.”

“Lệ không nói người ấy được tách đứa trẻ khỏi những người đang nuôi.”

“Nếu chia cho cả chợ, khi có việc ai chịu?”

“Nếu giao một người, những người khác có còn được chăm không?”

Cự nghe thấy, nói lớn: “Tôi không cấm. Nhưng ấu ấy phải về thuyền của tôi.”

Hùng hỏi: “Mỗi ngày Sậy làm bao lâu?”

“Tùy việc.”

“Có được lên bờ?”

“Khi thuyền ghé.”

“Mùa nước lớn?”

“Có chuyến đi mười ngày.”

Rơm bật lên: “Mười ngày ấu ấy ăn cá sống à?”

“Ta có gạo.”

“Ai biết ấu ấy sốt khi nào?”

“Ta không mù!”

Đám đông lại vỡ tiếng. Người coi chợ đập thẻ cân xuống bàn mà không ai nghe.

Hùng nhớ lời ở trạm: luật giữ cách người bước qua ranh. Nếu không có một người đứng ra chịu, mỗi khi Sậy bị bỏ đói, ai cũng có thể bảo mình chỉ góp một phần. Tình thương chia đều dễ biến thành trách nhiệm chẳng thuộc về ai. Chàng đã thấy một cái cổng bị xây kín vì không ai nhận mình là người phải mở.

Chàng giơ tay.

“Theo thẻ và lệ chợ, ta xét: Thiết Cự nhận nuôi Sậy.”

Tiếng người nổi lên rồi tắt.

“Món nợ của Quân ấu ấy không được tính vào công của Sậy,” Hùng nói tiếp. “Thiết Cự phải cho ấu ấy lên bờ mỗi phiên, không được giữ trên thuyền quá ba ngày liền trong năm đầu. Thiết Mẩy và Cư Rơm được thăm, được báo nếu ấu ấy bệnh.”

Người coi chợ đặt thẻ cân xuống chiếu, nhận lời xét trước toàn phiên.

Cự không bằng lòng với các điều buộc nhưng vẫn cúi nhận. Mẩy quay mặt đi. Rơm chửi một tiếng rất nhỏ.

Hùng nhìn Sậy. “Ấu nghe chưa?”

Đứa trẻ bò khỏi gầm bàn.

Nó không nhìn Cự. Nó đi tới bếp than, nơi lớp sáp vừa chảy thành một vũng mềm trên lá. Rồi nó nhìn Mẩy, Cự và Rơm, hai bàn tay buông thõng bên người. Sáng nay hai bàn tay ấy còn nắm ba vạt áo. Giờ không còn vạt áo nào trong tầm với.

Nó đứng một mình.

“Ấu không đi,” Sậy nói.

Đó là câu đầu tiên của nó.

Cự bước tới. “Mày phải đi. Quân mày giao.”

Sậy lùi.

“Ấu không đi.”

“Mày còn nhỏ, không biết.”

“Ấu biết.”

Cự nắm cổ tay nó. Sậy gào lên, âm thanh xé cả sân chợ. Đó không phải tiếng khóc của một đứa trẻ vòi vĩnh. Đó là tiếng của kẻ đang bị kéo xuống nước.

Tánh lao tới nhanh hơn Vịnh kịp giữ. Nó chụp cổ tay Cự, siết đến khi người đàn ông phải buông Sậy, mặt trắng đi vì đau.

“Thả ấu ấy.”

Cự nhăn mặt. “Mày là ai?”

“Tôi bảo thả.”

“Tánh!” Hùng quát.

Nó nhớ sườn Đá Mèo. Bàn tay lập tức nới ra, nhưng nó vẫn đứng chắn trước Sậy, ngực phập phồng.

Hùng nói: “Lùi lại.”

Tánh nhìn chàng. Trong mắt nó có một câu hỏi mà nó không dám nói ra giữa chợ: Can cũng từng định đuổi Địa bằng một lời đúng lệ như thế.

Nó lùi một bước.

Sậy bám vào lưng nó.

Lời xét của Hùng đã được người coi chợ nhận trước toàn phiên. Thẻ thật. Lệ rõ. Nếu chàng rút ngay chỉ vì đứa trẻ khóc, người ta sẽ cho rằng việc soát chứng có thể bị phá bằng một tiếng gào. Nếu chàng giữ, sáng mai Cự sẽ đưa Sậy đi.

Tiếng gào ấy còn ở trong tai chàng. Chàng không biết mình vừa nghe thấy một điều lệ chưa ghi, hay chỉ là một đứa trẻ sợ cái mới.

Chàng nói: “Hôm nay Sậy ở lại kho gạo. Sáng mai mới giao.”

Rơm nhìn chàng bằng ánh mắt lạnh ngắt. “Công Tự cho ấu ấy thêm một đêm để sợ à?”

Hùng không đáp. Chàng không có câu đáp nào.

• • •

Chiều ấy, chợ không trở lại như cũ.

Các quầy vẫn mở, nhưng những việc nhỏ quanh Sậy biến mất.

Người bán rau không để riêng củ dập, sợ Cự nói họ giữ ấu trái lệ. Hàng vải lấy lại chiếc áo đang vá dở. Người gác chợ bảo tối nay kho gạo phải tự lo, vì từ sáng mai Sậy đã thuộc thuyền cá. Mẩy đóng cửa kho sớm, không gọi nó nhặt gạo. Rơm đặt bát cháo trước mặt nhưng không dám bảo nó sang ngủ cạnh bếp.

Không ai độc ác hơn buổi sáng.

Họ chỉ cùng lùi khỏi phần việc đã được giao cho một người khác.

Sậy ngồi sau quầy bánh, bát cháo nguội dần. Con cá sỏi buộc dở nằm cạnh chân nó. Tánh ngồi cách ba bước, quay lưng lại, không biết nên ở hay nên đi.

Thanh tìm Hùng ở bến nước. Chàng đang nhìn thuyền của Cự: một chiếc thuyền dài, mui thấp, sàn phủ vảy cá. Chỗ ngủ chỉ là khoảng ván giữa hai giỏ lưới. Nước dưới mạn thuyền đen và sâu, dù trời chưa tối.

“Công Thị tới bảo ta sai?” Hùng hỏi, không quay lại.

Thanh dừng chân. Đã lâu lắm chàng không gọi nàng như gọi một người lạ.

“Qua tới với tư cách người cùng giữ việc,” nàng nói, chậm, và để chữ đầu tiên rơi đúng chỗ của nó.

Vai Hùng chùng xuống. Chàng không xin lỗi, nhưng nhích sang một bên, chừa cho nàng nửa cái cọc bến để dựa cái gối đau.

“Lời xét đúng theo thẻ,” Thanh nói. “Nhưng từ lúc chợ nhận, những người khác đã thôi làm phần của mình.”

“Vì họ trốn việc.”

“Hay vì chúng ta vừa bảo việc ấy chỉ thuộc về Thiết Cự?”

Hùng im.

Thanh đặt bản chép lên cọc bến. “Ở trạm đá, chúng ta dựng lại bước đưa người trong và ngoài đổi chỗ. Hôm nay chúng ta bắt ba người nói nỗi sợ của nhau, nhưng không ai đổi chỗ với Sậy.”

“Ấu ấy không chịu nói.”

“Vì chúng ta hỏi ấu ấy muốn thuộc về ai. Có thể đó không phải câu hỏi của ấu ấy.”

“Vậy câu hỏi là gì?”

“Ấu ấy sợ mất điều gì.”

Hùng nhìn gói lá trong tay mình: lớp sáp người coi chợ giao chàng giữ cho tới lúc trao ấu. Khi còn nguyên, nó che miếng đồng nhưng cũng giữ đồng khỏi muối và ẩm. Hơ nóng làm phần cứng lộ ra, song nếu chỉ giữ miếng đồng mà vứt lớp sáp, thẻ sẽ sớm xanh gỉ trên thuyền.

Bằng cớ cứng không khiến những phần mềm trở nên vô dụng.

“Qua đã vội,” chàng nói, rất khẽ. “Qua thấy đủ thẻ, đủ chứng, đủ ba bước, và qua muốn nó đủ.”

“Qua cũng không cản bậu.”

“Bậu có nói.”

“Nói một câu rồi để bậu giơ tay.” Nàng nhìn xuống bản chép. “Dòng ấy qua cũng phải ghi.”

Hùng quay lưng khỏi chiếc thuyền.

“Phải hỏi lại,” chàng nói.

• • •

Sậy không chịu ngồi giữa sân cân lần nữa.

Họ để nó ở quầy bánh. Thanh, Hùng, Mẩy, Cự và Rơm ngồi thành một vòng nhỏ. Người coi chợ đứng ngoài, sốt ruột vì một việc đã quyết lại bị mở. Dân chợ tụ quanh nhưng bị Vịnh giữ cách xa.

Tánh ngồi bên Sậy, tiếp tục buộc sỏi thành cá. Lần này con bé tự nhặt cho nó một viên tròn làm mắt.

Thanh không hỏi Sậy muốn theo ai.

“Nếu sáng mai phải lên thuyền, ấu sợ mất gì?”

Sậy nhìn Mẩy.

“Chỗ ngủ.”

Nhìn Rơm.

“Cháo nóng.”

Nhìn những dãy hàng.

“Tiếng người.”

Cuối cùng nó nhìn Cự. Môi nó run một lúc mới ra được tiếng. “Ấu sợ nước đêm.”

Cự cau mặt. “Quân mày sống trên nước.”

“Quân biết bơi.”

Người đàn ông khựng lại. Người biết bơi ấy đã không về.

“Ta sẽ dạy,” ông ta nói, giọng thấp hẳn.

“Ấu không muốn học ban đêm.”

Rơm quay mặt lau mắt. Mẩy ho khan.

Hùng hỏi Cự: “Thiết sợ mất gì nếu không đưa Sậy lên thuyền?”

“Lời với người chết.”

“Còn món nợ?”

Cự nhìn xuống đôi tay chai. “Hai mẻ lưới ấy là phần góp của Quân ấu ấy. Nếu tôi xóa nợ, những người chung thuyền bảo tôi lấy của họ đem cho.” Ông ta ngừng, rồi nói thêm, như nhổ một cái gai: “Đêm lật thuyền, tôi nắm được tay người ấy một lần. Rồi tuột. Cái thẻ này là thứ duy nhất tôi còn giữ được.”

Không ai trong vòng nói gì.

“Vậy Thiết cần giữ lời và giữ phần của cả thuyền,” Hùng nói, nhẹ hơn buổi sáng. “Không nhất thiết phải giữ Sậy trên thuyền.”

“Ai nhận việc dạy ấu ấy nghề của Quân?”

Từ ngoài vòng, một người đàn bà bán lưới lên tiếng: “Mỗi phiên cho ấu ấy ra bến nửa ngày. Ta dạy vá lưới trên bờ.”

Một người chèo đò nói: “Khi nước êm, ta dạy bơi ở lạch cạn. Ban ngày.”

Cự quay sang họ. “Các người nói thì dễ.”

Người bán lưới đáp: “Vậy ghi tên bọn ta. Không làm thì phạt.”

Hùng nhìn Mẩy. “Thiết giữ chỗ ngủ được bao lâu?”

“Tới khi ấu ấy tự chọn rời.”

“Công của ấu ấy?”

“Quét kho và trông quầy một buổi. Không hơn.”

Rơm nói: “Bữa sáng để tôi. Lúc bệnh cũng để tôi, nhưng thuốc thì cả chợ góp.”

Người coi chợ phản đối: “Lệ không có cách giao một ấu cho cả chợ.”

Hùng đáp: “Không giao cho cả chợ. Thẻ vẫn ở Thiết Cự. Thiết ấy là người đứng tên chịu. Nhưng việc nuôi được chia thành những phần có tên, có người nhận và có cách soát.”

“Công Tự đang thêm vào lệ.”

“Phải.”

Đám đông xôn xao.

Hùng đứng dậy. “Và trước khi thêm, ta phải rút lời xét buổi sáng.”

Người coi chợ tái mặt. “Lời đã nói trước phiên. Rút lại, từ nay ai còn tin việc xét?”

“Nếu biết lời mình làm hỏng việc mà vẫn giữ chỉ để người ta tin mình, đó không phải giữ luật.”

“Nhưng Công Tự...”

“Xin người coi chợ gọi mọi người lại, và tự quyết sau khi nghe đủ.”

• • •

Lần thứ hai trong ngày, Hùng đứng giữa sân cân.

Không khí đã khác. Buổi sáng người ta tò mò. Buổi chiều họ ngờ. Có người khoanh tay, có người cười nhạt. Lời đồn Khảo Tri Sứ nói rồi đổi đã chạy khắp chợ trước khi chàng kịp mở miệng.

Hùng không tránh.

“Buổi sáng, ta dựa vào thẻ dưỡng và lệ chợ, xét giao Sậy cho Thiết Cự. Chứng về thẻ là thật. Lời Quân ấu ấy giao việc là thật. Nhưng ta đã biến một người đứng ra chịu thành người duy nhất được nuôi, khiến những người đang góp phần nuôi đứa trẻ cùng lùi tay.”

Cự đứng bên trái, Mẩy và Rơm bên phải. Sậy không bị đặt giữa họ. Nó đứng cạnh Tánh dưới mái quầy.

“Ta rút lời xét ấy và xin người coi chợ xét lại.”

Tiếng bàn tán dâng lên.

Một lái buôn cười lớn: “Sáng mai Công Tự lại rút lần nữa thì sao?”

Người khác nói: “Việc của sứ đoàn cũng đổi theo tiếng khóc à?”

Mặt Hùng nóng lên. Chàng nghe rõ từng lời. Chàng chưa quen đứng giữa một đám đông mà nhận mình sai. Hai bàn tay chàng muốn nắm lại; chàng để chúng mở.

“Các người có quyền ngờ,” chàng nói. “Việc hôm nay sẽ được ghi cả lời xét sai, điều nó gây ra và cớ phải sửa. Không xóa phần khiến ta mất mặt.”

Thanh nhìn chàng. Nàng đặt bút xuống thẻ trước mặt mọi người, và viết dòng ấy bằng cùng nét bút đã ghi Lộ, đã ghi Cấn.

Hùng đọc cách sắp xếp mới như một lời xin: Cự giữ thẻ và đứng tên trước chợ; Mẩy giữ chỗ ngủ; Rơm lo bữa sáng và chăm bệnh; người bán lưới cùng người chèo đò dạy nghề của Quân Sậy trên bờ. Mỗi người nhận một phần việc rõ. Khi một người không làm, những người còn lại có quyền gọi chợ xét. Sậy không bị dùng để trả nợ. Tới mỗi mùa nước đổi, việc nuôi phải được hỏi lại trước mặt nó.

Người coi chợ nghe từng người nhận phần, rồi đặt thẻ cân xuống chiếu.

“Chợ nhận cách này trong một mùa nước. Hết mùa sẽ xét lại trước mặt ấu.” Ông vẫn không vui. “Không có ai thắng.”

Rơm đáp: “Nuôi được ấu này sống thì còn cần thắng gì nữa?”

Cự nhìn miếng đồng trong tay. Một lúc lâu, ông đặt nó vào lớp sáp vừa được hơ mềm lại trên bếp than, ép hai mép lại. Dấu nửa thuyền bên ngoài không còn nguyên như cũ. Ông lấy mũi dao khắc thêm ba chấm quanh dấu.

“Ba quầy,” ông nói. “Để nhớ không phải mình tôi.”

Mẩy đặt ngón tay vào sáp, in dấu hạt gạo. Rơm in cạnh đó một vòng bột bánh.

Lớp sáp mềm ôm lấy miếng đồng cứng. Không che mất hình dạng bên trong, cũng không để nó trơ ra trước muối và nước.

Thanh nhìn ba chấm ấy lâu hơn mọi người. Ba chấm sau lưng trống ở trạm đá vẫn chưa ai đọc được. Còn ba chấm này, nàng vừa thấy tận mắt chúng được khắc ra thế nào, vì ai. Nàng ghi cả điều đó.

Sậy nhìn thẻ, rồi hỏi: “Ấu được giữ cá sỏi không?”

Tánh đặt con cá bằng sỏi vào tay nó. “Của mày.”

“Can làm xấu.”

“Trả đây.”

Sậy ôm cá vào ngực, lần đầu tiên cười.

• • •

Lời xét mới giữ được Sậy ở chợ, nhưng không giữ được tiếng của Hùng nguyên vẹn.

Đêm xuống, vài chủ hàng từ chối đổi lương theo giá cũ. Họ bảo người xét đổi lời có thể mai lại đổi giá. Người coi chợ chỉ cấp cho đoàn một góc kho nhỏ, không phải cái sân riêng vẫn dành cho người của Kinh. Một nhóm lái buôn còn gọi theo khi Hùng đi qua:

“Công Tự nhớ hỏi trẻ con trước khi chọn đường nhé!”

Tánh quay lại. Hùng giữ vai nó.

“Đi tiếp.”

“Họ giễu Can.”

“Can nghe.”

“Can không giận à?”

“Có.”

“Vậy sao không nói?”

“Vì giận không làm họ sai hết.”

Tánh đi thêm một đoạn, vẫn ngoái lại. Nó không hiểu. Ở Đá Rền, ai bị giễu mà không đáp là kẻ thua. Nhưng lưng Hùng đi trước nó không giống lưng một kẻ thua.

Tới đầu dãy kho, người coi lương chạy ra gọi Hùng về chuyện giá gạo. Tánh đi tiếp một mình.

Gần kho, một chiếc xe chở chum bị sa bánh vào rãnh. Bốn người đẩy không lên. Tánh chạy tới, cúi vai nhấc càng xe. Sau chuyện ở sườn đá, nó không giật mạnh. Nó chờ người cầm bánh hô, nâng đều theo nhịp. Chiếc xe thoát rãnh.

Người quanh đó ồ lên.

Một gã trai bán gia súc huýt sáo. “Thằng quái lực!”

Người khác cười: “Công Tự đổi lời, còn nuôi cả quái vật đi theo.”

Tánh buông càng xe. Người giữ xe lục trong giỏ, lấy ra một quả chua rồi lại ngập ngừng rụt tay về khi nghe tiếng cười phía sau.

Tánh đã thấy. Nó phủi tay, cố nói như không cần: “Tôi không đói.”

Bụng nó réo đúng lúc ấy.

Một người đàn bà bán rau bật cười rồi vội nín. Người giữ xe đỏ mặt, ném quả chua sang. Tánh bắt được nhưng không ăn ngay.

“Cho vì tôi kéo xe hay vì bụng tôi kêu?”

“Cho để mày đừng đứng đó làm xấu mặt cái xe.”

Tánh cắn một miếng, chua đến co cả mắt. Tiếng cười quanh nó vừa kịp ấm lên thì có kẻ ngoài hàng nói lớn: “Coi chừng. Nuôi quen rồi mai nó đòi nhấc cả chợ.”

Những tiếng cười tắt vụt. Quả chua trong tay Tánh bỗng nặng như đá.

Nụ cười vừa có trên mặt nó biến mất.

“Tôi không phải quái vật.”

Gã bán gia súc giơ hai tay. “Ta khen mày khỏe.”

“Công Tự nói quái.”

“Khỏe hơn người thì không quái là gì?”

Mấy tiếng cười bật lên. Không ác đến mức thành lời đuổi đánh, nhưng đủ nhọn để bám lại.

Tánh nhìn hai bàn tay mình. Cũng đôi tay ấy đã nhấc cột nhà, giữ cáng Hựu, làm bẫy chạy và vừa cứu chiếc xe. Cũng đôi tay ấy, sáng nay, đã siết cổ tay một người đến trắng mặt. Người ta không nhìn thấy chỗ khác nhau giữa những việc đó. Họ chỉ thấy một sức mạnh không giống mình. Và nó chợt không chắc chính mình có thấy.

Vịnh gọi từ cửa kho: “Tánh, vào ăn.”

Nó đáp: “Tôi chưa đói.”

“Mày ăn hết hai củ nước trên đường.”

“Vậy càng chưa đói.”

Vịnh định bước tới thì Bách gọi cần người giữ Hựu để thay băng, đành quay vào một lát.

Khi trở ra, Tánh không còn bên chiếc xe.

Trên bậc kho chỉ còn cái thẻ trắng ông Còng cho mượn, sợi dây buộc đã được tháo ra, cuộn lại gọn gàng. Không phải rơi. Nó tự để lại.

Vịnh nhặt cái thẻ lên, nắm chặt trong tay. Không được tự rời hàng. Thằng nhỏ đã tự miệng nhắc lại điều ấy ở trạm đá, và nó biết rõ mình vừa bỏ điều ấy lại cùng cái thẻ.

Phía rừng sau chợ, mây đen đang dồn xuống rất thấp.