Chương 7: Sao Bắc Cực Lệch

Trác Vương đếm tới ngôi sao thứ năm mươi mấy thì lạc mất chỗ mình vừa đếm và anh bật cười khẽ một mình trong bóng tối. Những tối dẫn học trò ra bãi cỏ, anh vẫn bảo tụi nhỏ rằng trời thì không bao giờ hết sao mà chỉ có người đếm là hết kiên nhẫn, nên ai muốn thuộc trời đêm thì phải tìm hình chứ đừng lần từng đốm sáng. Anh buông con số dở dang ấy xuống rồi ôm gối, ngửa cổ nhìn lên ô cửa song trên đầu như nhìn một tấm bảng đen ai vừa rắc đầy bụi phấn.

Từ góc này, ô cửa chỉ cho Trác Vương một dải trời hẹp ở cao tít phía bắc và năm thanh song gỗ dựng đứng chia nó thành sáu khe. Trong dải trời ấy, bốn ngôi sao sáng hơn hẳn những đốm quanh chúng đứng thành một hình thang lộn ngược. Mắt anh nhận ra cái hình ấy trước cả khi đầu anh kịp gọi tên: chòm Bắc Đẩu, lòng gáo úp xuống như đang đổ nước, cán gáo chìa sang bên phải rồi khuất sau khung cửa. Đêm qua, bên cỗ kiệu, anh cũng đã thấy nó, nhưng khi ấy anh còn mải sợ, chưa kịp nghĩ tới điều mà giờ đây sau một ngày toàn tường đất, gương yêu và những con chữ nhiều nét, anh mới thấy quý: cái gáo ấy vẫn đúng là cái gáo. Anh chưa biết mình đang ở đâu, nhưng dù là đâu thì chỗ đất này vẫn nằm dưới bầu trời của Trái Đất. Đó là thứ đầu tiên từ lúc rơi xuống tới giờ còn y nguyên như anh nhớ.

Trác Vương duỗi thẳng cánh tay phải về phía ô cửa vì cổ tay trái vẫn còn rát chỗ vết thừng. Rồi anh khép ba ngón giữa lại mà đặt lên nền trời. Ba ngón tay vừa khít khoảng giữa hai ngôi sao miệng gáo, không thừa, không thiếu. Đó là cây thước anh vẫn dạy tụi nhỏ dùng, thứ thước ai cũng mang sẵn trên người. Hễ người ta duỗi thẳng tay ra thì ngón út che được chừng một độ, ba ngón giữa khép lại che chừng năm độ, còn nắm tay che chừng mười độ. Mà tay dài thì ngón cũng to, nên người lớn hay trẻ con đo ra cũng gần như nhau. Tụi nhỏ từng giơ cả chục bàn tay lên trời mà đo, rồi cãi nhau ỏm tỏi xem tay đứa nào mới là thước chuẩn. Hai ngôi sao miệng gáo cách nhau hơn năm độ, vậy là cây thước của anh vẫn đúng dù chủ của nó đang ngồi trong ngục.

Trác Vương nối hai ngôi sao ấy, từ ngôi trên xuống ngôi dưới, rồi kéo dài đường nối xuống dưới như bao lần vẫn làm. Đường kéo ấy chưa dài được bằng khoảng giữa hai ngôi sao thì đã vượt qua mép dưới ô cửa, rồi cắm thẳng vào bậu cửa, ngôi sao mà nó chỉ tới hẳn nằm thấp hơn nhiều, ở một khoảng trời mà từ chỗ anh ngồi chỉ thấy vách đất. Bậu cửa cao hơn đầu một người đứng nên người ngồi sát chân vách như anh chỉ nhìn được mảnh trời cao nhất. Đứng dậy thì anh thấy được khoảng trời thấp hơn nhưng muốn ngồi yên mà nhìn cho lâu thì anh phải lùi thật xa khỏi bức vách này.

Trác Vương lần dọc chân vách tường bên mình ra phía cửa buồng. Anh lê từng chút một, vừa lê vừa dò tay trước mặt. Rơm dưới đầu gối xào xạc và anh dừng lại nghe ngóng. Ở vách bên kia, hơi thở của Bạch Tú Tài vẫn đều, không nhanh lên cũng không ngưng lại. Trác Vương không muốn đánh thức hắn, một phần vì đêm nay hắn đã làm cho anh quá đủ. Một phần vì anh chưa biết giải thích thế nào cho một người ở đây hiểu rằng mình đang bò trong ngục để đi tìm một ngôi sao. Mùi khói thông của vũng mực giữa buồng bốc lên hăng hắc nên anh nép sát vào vách mà vòng qua.

Tới cuối vách, chỗ vách bên mình gặp khung cửa song, Trác Vương xoay người ngồi xuống, lưng tựa vào cột cửa. Cột gỗ lạnh và nhẵn thín và từ phía hành lang, mùi bấc khét của ngọn đèn treo đã tắt vẫn lọt vào. Vì ngọn đèn ấy đang lủng lẳng trên móc ngay sau gáy anh, chỉ cách một lớp gỗ. Anh tì gáy vào cột cửa, tì vai vào vách, rồi thử quay đầu đi quay đầu lại mấy lần và lần nào gáy anh cũng trở về đúng một chỗ trên mặt gỗ. Chỗ tựa cỏn con ấy, lúc này quý với anh chẳng khác gì cái chân máy của một chiếc kính thiên văn.

Từ chỗ này, Trác Vương thấy ô cửa song thấp hẳn xuống và khoảng trời lọt qua nó cũng tụt xuống theo. Cái gáo úp ngược đã ra khỏi khung nhìn, nhường chỗ cho một khoảng trời thưa đốm hơn. Ở nửa dưới khung, chếch về bên trái thanh song giữa, có một ngôi sao sáng đứng một mình giữa những đốm mờ. Bên phải nó, hai đốm nhỏ hơn nằm gần như thẳng một hàng ngang, cùng nó thành ba hạt cườm đầu tiên của một sợi chuỗi. Đó là cán của chiếc gáo nhỏ mà ngôi sao sáng kia là đầu mút. Anh không cần đo cũng biết đó là sao Bắc Cực.

Trác Vương ghi nhớ vị trí của nó như chấm một điểm lên hệ trục tọa độ. Nó nằm trong khe thứ hai tính từ trái, sát mép trái thanh song thứ hai. Từ nó sang tới thanh song giữa vừa đúng hai ngón tay anh đặt nằm ngang. Bên kia tường, mõ vẫn gõ ba tiếng một, nghĩa là canh ba chỉ vừa mới bắt đầu.

Đêm qua, Trác Vương cũng đã làm một việc tương tự, có điều khi ấy mốc của anh là ngọn một cây cao ngoài tường, còn chỗ ngồi thì xê xích theo mỗi lần anh trở mình bên cỗ kiệu. Gần sáng, sao Bắc Cực dường như không còn ở chỗ cũ. Anh đã đổ cho mắt mỏi, vì cả đời anh chưa từng thấy nó xê đi đủ xa để mắt thường nhận ra. Đêm nay anh có năm thanh song thay cho một ngọn cây, có một điểm tựa không xê dịch và có trọn một canh giờ.

Trác Vương ngồi yên mà chờ. Ngoài hành lang, nước vẫn nhỏ từng giọt một. Xa hơn có tiếng xích khua khẽ khi một người tù nào đó trở mình, còn hơi lạnh của nền đất thấm dần qua lớp áo tù lên tới tận thắt lưng. Anh không rời mắt khỏi đốm sáng ấy. Với sao Bắc Cực anh vẫn biết, ngồi rình suốt một canh là việc vô ích, vì cả canh nó chẳng bò nổi nửa bề ngang một thanh song.

Chừng hai mươi phút sau, sao Bắc Cực chạm vào mép trái thanh song thứ hai và Trác Vương nín thở. Đốm sáng mỏng dần như một con đom đóm lách vào sau cột nhà, rồi tắt hẳn sau thanh gỗ. Anh đợi, lòng bàn tay rịn mồ hôi dù trời rét và anh nhẩm theo tiếng nước nhỏ ngoài hành lang cho qua thời gian. Tới lúc anh bắt đầu sợ mình nhầm, sợ đốm sáng ấy chỉ bị một làn mây mỏng che đi, thì ở mép phải thanh song, một chấm sáng nhỏ ló ra rồi sáng dần lên, trắng và đều như cũ.

"Nó đi thật."

Trác Vương thì thầm bằng tiếng Việt, nhỏ tới mức chính anh cũng chỉ nghe thấy hơi của mình.

Ngay trước mắt Trác Vương, sao Bắc Cực vừa đi qua sau thanh song ấy, từ trái sang phải. Điều đêm qua ngồi cạnh cỗ kiệu anh mới chỉ lờ mờ cảm thấy, giờ đã hiện ra rành rành giữa mấy thanh gỗ. Anh vẫn biết sao Bắc Cực chưa bao giờ nằm đúng ngay cực trời. Ở thời anh, nó cách cực trời chưa tới một độ. Nên trong tấm ảnh phơi sáng một đứa học trò chụp bằng điện thoại, mọi vì sao đều kéo thành những vòng cung dài ôm quanh một tâm chung, riêng nó chỉ để lại một nét cong ngắn như dấu phẩy. Muốn băng qua trọn bề ngang một thanh song trong chưa đầy nửa canh, sao Bắc Cực đêm nay phải đang chạy trên một vòng rộng gấp nhiều lần như thế.

Tối hôm có tấm ảnh ấy là một tối mùa khô, khi Trác Vương dẫn nhóm học trò lớp mười một ra bãi cỏ sau trường. Cả bọn nằm ngửa thành một hàng giữa tiếng muỗi vo ve. Con bé Vy giành lấy chiếc điện thoại vừa chụp xong, dùng hai ngón tay phóng to tấm ảnh, rồi dí sát màn hình vào mặt anh.

"Thầy ơi, sao Bắc Cực cũng vẽ ra một nét kìa."

Vy nói.

"Vậy là nó cũng nhúc nhích chứ đâu có đứng yên như sách ghi?"

Trác Vương nhớ mình đã bật cười, vì câu hỏi ấy hay hơn mọi đề kiểm tra anh từng ra cho lớp.

"Trên trời chẳng có gì đứng yên mãi đâu Vy."

Anh nói.

"Trái Đất quay như một con quay, mà con quay nào sắp đổ cũng lắc cái trục của nó. Trục Trái Đất cũng lắc như thế, có điều nó lắc chậm lắm: phải hai mươi sáu nghìn năm nó mới đi hết một vòng."

Cả nhóm nhao lên hỏi hồi xưa người ta lấy sao nào làm mốc và Trác Vương chỉ tay lên khoảng trời giữa hai cái gáo.

"Hồi người Ai Cập xây kim tự tháp, ngôi sao chỉ hướng bắc nằm trong chòm Thiên Long, ngay khúc giữa gáo lớn với gáo nhỏ."

Anh nói.

"Bây giờ cực trời đang đi dần tới sao Bắc Cực và lúc hai bên sát nhau nhất sẽ rơi vào khoảng năm hai nghìn một trăm. Qua khỏi đó, cực trời sẽ đi tiếp, xa dần về phía chòm Tiên Hậu hình chữ W."

Vy chống cằm nhìn trời một lúc lâu, rồi quay sang hỏi:

"Thế thì người ta biết nó lắc bằng cách nào hả thầy?"

"Không ai sống đủ lâu để thấy nó nhích, nên người ta mới phải tính."

Trác Vương đáp. Cả bãi cỏ cười ồ lên vì cái giọng chấm bài của anh và Vy bảo tính thì để thầy tính, tụi em chỉ nằm ngắm thôi.

Trác Vương hạ cánh tay phải xuống đầu gối, xoa mấy ngón tay đã tê cóng vì rét. Bàn tay vừa làm thước đo trời ban nãy, sáng mai người ta sẽ lại cạy từng ngón, như tên lính đã cạy bàn tay kia của anh trong canh hai. Vì viên quan đã báo trước rằng ở chỗ gã, người ta chẳng hỏi han bằng miệng. Đêm nay Trác Vương còn giấu được ngón cái vào lòng bàn tay. Còn sáng mai, dưới ánh sáng ban ngày và trước mặt cả đám lính, anh không dám chắc mình còn giấu được gì. Lần đầu tiên từ lúc bị bắt, anh thấy mình mong mõ đổi canh, mong tới mức sốt ruột, mà cũng hiểu rằng mỗi lần mõ đổi là buổi sáng ấy lại tới gần thêm một quãng. Anh đang mong thời gian chạy nhanh, trong khi chính thời gian ấy đang đưa anh lại gần gã từng bước một.

Trác Vương ép mình nhìn lên ô cửa. Sao Bắc Cực đã bỏ thanh song thứ hai lại phía sau, đang bò dần qua khe thứ ba, nhắm thanh song giữa mà tới. Anh nhận ra nó không chỉ đi sang phải mà còn trĩu xuống một chút, như hạt nước lăn tới gần đáy chén. Anh cất điều ấy vào một góc trong đầu như cất một dữ kiện chưa tới lúc dùng.

Trác Vương thấy sao Bắc Cực chạm tới thanh song giữa khi ngoài hành lang đã im cả tiếng xích. Anh nhìn nó mờ dần rồi khuất hẳn sau thanh gỗ. Anh chờ, mắt cay xè vì nhìn mãi một điểm. Ở vách bên kia, hơi thở của Bạch Tú Tài vẫn đều như lúc đầu canh. Rồi bên kia tường vang lên tiếng mõ và Trác Vương nín thở mà đếm: một, hai, ba, bốn. Mõ đã sang bốn tiếng một và ở mép phải thanh song giữa, ngôi sao vừa ló ra, sát rạt thớ gỗ, như một đứa học trò đi học muộn rón rén lách vào cửa lớp đúng lúc trống vào học.

Lần này Trác Vương giơ tay phải lên, đặt hai ngón nằm ngang từ sao Bắc Cực sang trái, về chỗ nó đứng lúc đầu canh ba. Hai ngón tay chưa lấp hết quãng ấy, còn phải thêm chừng một phần năm ngón nữa, vì ngoài quãng đi ngang, nó còn trĩu xuống một chút. Hai ngón có dư, tức là chừng ba độ rưỡi.

Chiếc đồng hồ để quên trên bàn ở nhà chợt hiện ra trong đầu Trác Vương và anh nghĩ đêm nay mình chẳng cần tới nó nữa. Trời phương bắc là một mặt đồng hồ chỉ có một cây kim, quay ngược chiều kim của những chiếc đồng hồ anh từng đeo. Cứ mỗi giờ quay mười lăm độ, nên mỗi canh chừng hai giờ thì cây kim nhích đúng một con số trên mặt số. Tâm của mặt đồng hồ ấy là cực trời, còn sao Bắc Cực là đầu mút cây kim. Trên mặt đồng hồ nào cũng vậy, khoảng cách giữa hai con số liền nhau ở vành ngoài chỉ nhỉnh hơn nửa cây kim một chút. Vậy thì cây kim trên kia dài gần gấp đôi quãng ngôi sao vừa bò, tức là chừng bảy độ.

"Nó cách cực trời những bảy độ."

Trác Vương thì thầm, vẫn bằng tiếng Việt.

Trên trời thời của Trác Vương, cây kim ấy ngắn chưa tới một độ, ngắn tới mức ngôi sao ở đầu kim gần như dính vào tâm. Anh lần lại dữ kiện đã cất vào góc trong đầu ban nãy. Với người nhìn về phía bắc, trời quay ngược chiều kim đồng hồ, nên ngôi sao nào đang đi từ trái sang phải thì hẳn đang ở dưới tâm. Nếu vừa đi ngang vừa trĩu xuống thì nó đang ở sát đáy vòng. Tâm vòng, tức cực trời, phải nằm ngay trên đầu nó, dọc theo thanh song giữa, cao hơn chừng bốn ngón tay khép lại. Anh đặt bốn ngón tay chồng lên nhau trên nền trời, từ sao Bắc Cực ngược lên và mép trên ngón trỏ chạm gần tới mép trên ô cửa.

Ở chỗ ngón trỏ chỉ tới, thoạt tiên Trác Vương chẳng thấy gì. Rồi anh làm cái mẹo vẫn dạy tụi nhỏ, không nhìn thẳng vào chỗ ấy mà nhìn chếch sang bên cạnh. Một đốm sáng rất mờ hiện ra nép ngay bên phải thanh song giữa, gần mép trên ô cửa. Anh nhìn nó thật lâu, đủ lâu để sao Bắc Cực bên dưới rời xa thanh gỗ thêm một chút. Còn đốm sáng kia thì vẫn nằm nguyên chỗ cũ, không xê đi chút nào. Sát tâm vòng đêm nay có một ngôi sao như thế, mờ tới mức chẳng cuốn sách ngắm sao nào anh từng đọc buồn nhắc tới nó.

Chỉ riêng con số bảy độ thì chưa nói được với Trác Vương đây là trời của trước kia hay của mai sau. Vì cực trời từng cách sao Bắc Cực chừng ấy trong quá khứ và rồi sẽ lại cách chừng ấy trong tương lai. Anh nhớ lại cái gáo lớn úp ngược lúc đầu canh, lúc này đang treo cao đâu đó trên khung cửa, còn chữ W của chòm Tiên Hậu giờ này hẳn đang chìm sâu dưới bậu cửa, ở bên kia sao Bắc Cực. Cực trời lệch về phía gáo lớn và chòm Thiên Long, phía nó đã đi qua từ thời kim tự tháp. Ở thời anh, nó cũng nằm phía ấy, chỉ là đã tới sát sao Bắc Cực mà chưa kịp đi ngang qua. Trời trên đầu anh không phải trời của tương lai. Đó là trời của quá khứ.

Trác Vương nhẩm tiếp theo cái nếp vẫn dùng khi giải nhanh cho học trò xem. Vòng lắc của trục Trái Đất rộng hai mươi ba độ rưỡi tính từ tâm, dài chừng một trăm bốn mươi ba độ. Mà cực trời phải mất hai mươi sáu nghìn năm mới đi hết vòng ấy, nên cứ chừng một trăm tám mươi năm nó mới nhích được một độ. Bảy độ trừ đi chưa tới một độ của thời anh thì còn hơn sáu độ và hơn sáu độ nhân lên thành hơn một nghìn một trăm năm, có khi ngót một nghìn hai. Anh tính lùi chừng ấy năm từ năm mình đang sống và mốc thời gian rơi vào khoảng thế kỷ chín, sớm hay muộn trên dưới một trăm năm, vì thước của anh là mấy ngón tay chứ không phải thước đo góc.

Bầu trời trên đầu Trác Vương vẫn là bầu trời anh từng chỉ cho Vy và cả nhóm trên bãi cỏ sau trường, từng ngôi sao một, chỉ có điều nó đang ở sớm hơn tối hôm ấy hơn một nghìn năm. Đêm nay chính anh đang ngồi nhìn tận mắt quãng đường cực trời đã nhích đi, điều mà anh từng quả quyết là không ai sống đủ lâu để thấy.

Trác Vương ngồi im rất lâu, tới lúc cái lạnh từ cột cửa thấm qua lớp áo tù vào tận xương sống mà anh cũng không buồn cựa mình. Trong đầu anh, một câu hỏi lớn hơn cứ chực trào lên: nếu đây là trời của hơn nghìn năm trước, thì anh đã tới đây bằng con đường nào. Anh gạt nó sang một bên như gạt một bài toán khó sang trang sau, vì cái nghề đứng lớp đã dạy anh rằng mới có một dữ kiện thì chớ vội viết đáp số. Anh mới biết mình đang ngồi dưới trời của khi nào, còn mình đang ngồi ở đâu trên Trái Đất thì chưa.

Với câu hỏi thứ hai, Trác Vương biết con số mình cần nằm ngay ở chỗ ngón trỏ vừa chạm tới ban nãy. Cực trời cao bao nhiêu độ so với chân trời thì vĩ độ của chỗ anh đang ngồi cũng bấy nhiêu độ, tính từ xích đạo lên phía bắc. Anh ngẩng lên nhìn đốm sáng mờ bên thanh song giữa, rồi nhìn xuống bậu cửa, nơi lẽ ra phải là đường chân trời mà anh sẽ đo từ đó. Sau bậu cửa chỉ có trời, không có lấy một ngọn cây, một mái nhà hay một vệt đất nào cho anh làm mốc.

"Bài này mới có một nửa đáp án."

Trác Vương nói khẽ bằng thứ tiếng mà cả nhà ngục này không một ai hiểu. Anh cần thêm một con số nữa và con số ấy phải đo từ một chân trời mà ô cửa này không cho anh thấy.