Chương 26: Cái Giá Của Thay Đổi

Vinh nán lại bên mép bàn.

Anh ta đứng bên cạnh bàn, chiếc áo polo màu xám tro thẳng thớm, ánh mắt dừng lại ở xấp tài liệu đóng gáy xoắn nằm trên mặt kính. Thấy tôi im lặng, Vinh kéo chiếc ghế gỗ ngồi trở lại, lật bung tập tài liệu ra mặt bàn. Lần này, anh lật thẳng tới bản vẽ mặt bằng tổng thể và bảng tính toán tác động kinh tế xã hội.

"Em nghĩ anh nói hay để dỗ ngọt người ta đúng không?" Vinh rút chiếc bút bi đầu kim cài ở túi áo ngực, đầu bút gõ nhẹ lên góc bản đồ tỷ lệ 1/2000. "Em từng làm việc ở thành phố, em nhìn con số là hiểu ngay. Đây không phải dự án bánh vẽ của mười lăm năm trước."

Đầu bút của Vinh rê dọc theo một vệt màu xanh lam đậm uốn lượn ven bờ kênh:

"Khu vực này hiện tại là đất bãi bồi trũng thấp, sình lầy và rau muống dại. Mùa mưa nào nước sông dâng lên cũng tràn vào ngõ xóm, rác rưởi trôi bập bềnh, muỗi bọ sinh sôi. Hạ tầng thoát nước hiện nay gần như bằng không. Khi dự án này hoàn thành, chúng tôi sẽ nạo vét toàn bộ lòng kênh, xây đê kè dự ứng lực hai bên, lắp đặt hai trạm bơm công suất lớn vận hành tự động. Nước từ xóm Tân Minh chảy ra sẽ được gom lại rồi đưa thẳng ra trạm xử lý trước khi xả ra sông lớn. Cả cái thị trấn này từ nay về sau sẽ không còn cảnh bì bõm lội bùn mỗi khi có áp thấp nhiệt đới nữa."

Đầu ngòi kim di chuyển sang một dải màu vàng cam nằm sát trục đường vành đai:

"Trục đường đôi ba mươi mét này sẽ nối thẳng Minh Khê ra đường cao tốc. Hai bên đường sẽ quy hoạch trung tâm thương mại, chợ đầu mối nông sản mới thay thế cái chợ cóc tạm bợ đầu ngõ, và một trường tiểu học đạt chuẩn quốc gia. Tụi anh tính toán rồi, giai đoạn xây dựng và vận hành sẽ tạo ra việc làm ổn định cho khoảng sáu trăm lao động địa phương. Con em ở đây tốt nghiệp cấp ba hay học nghề xong không cần phải chen chúc lên Hà Nội làm công nhân thuê trọ mười lăm mét vuông nữa. Họ có thể ở lại quê, làm việc tại quê, và sống đàng hoàng bằng đồng lương của mình."

Giọng Vinh đều đặn, rành rọt, không hề có một chút ngập ngừng hay khoa trương.

Tôi ngồi tựa lưng vào ghế, mắt dán chặt vào những đường kẻ chỉn chu trên bản vẽ kỹ thuật. Là một người từng quản lý sản phẩm công nghệ, từng đọc qua hàng trăm bản đề xuất kinh doanh và báo cáo khả thi, tôi không tìm thấy bất kỳ kẽ hở nào trong những luận điểm của anh ta.

Vinh nói thật. Những lợi ích anh ta đưa ra là có thật, hiển hiện và đầy sức nặng.

Từng con số trên mặt giấy đều có sức nặng thực tế. Không một kẽ hở logic. Người dân ở đây cần thoát cảnh ngập lụt, cần tiền sửa lại mái nhà dột và con em họ cần một ngôi trường đàng hoàng. Một bài toán phát triển rành rọt mà bất cứ ai đứng ngoài nhìn vào cũng sẽ gật đầu tán thành.

Nếu tôi là một người ngoài cuộc đứng nhìn từ thành phố về, tôi sẽ không ngần ngại vỗ tay ủng hộ dự án này bằng cả hai tay.

"Nghe rất thuyết phục đúng không?" Minh Anh bỗng lên tiếng, phá vỡ sự im lặng.

Cô gập nắp chiếc MacBook lại, chống cằm nhìn Vinh, ánh mắt bình thản nhưng thẳng thắn:

"Nhưng anh Vinh này, để làm được cái đại lộ ba mươi mét và cái trung tâm thương mại kia, toàn bộ dãy nhà cấp bốn của xóm bãi bồi phía sau sẽ phải san phẳng đúng không?"

Khóe miệng Vinh hơi cứng lại, rồi anh khẽ gật đầu:

"Đúng. Khoảng bốn mươi hộ dân thuộc diện giải tỏa trắng. Nhưng phương án tái định cư đã chuẩn bị sẵn ở khu đất đấu giá phía Tây thị trấn, hạ tầng điện nước hoàn thiện trước khi dời dân. Giá đền bù tính theo khung giá mới nhất của tỉnh, có hệ số hỗ trợ tài sản trên đất rất thỏa đáng."

"Tiền đền bù thì thỏa đáng," Minh Anh nói tiếp, giọng chậm rãi. "Nhưng anh Nam cụt chân ở bãi chuối thì sao? Cả đời quen ngồi tỉa tăm sau vườn, dọn ra nhà ống chia lô mặt đường thì làm mộc kiểu gì? Hay bà Sáu nhóm than dưới gốc bàng từ bốn giờ sáng, tiền đâu mà thuê ki-ốt trong cái trung tâm thương mại lắp kính của anh? "

Vinh im lặng mất vài giây. Anh thu chiếc bút bi lại, cài vào túi áo, rồi thở dài một tiếng rất khẽ:

"Minh Anh, em làm truyền thông, em nhìn mọi thứ bằng sự đồng cảm của cá nhân. Nhưng làm quy hoạch thì không thể thỏa mãn từng hoàn cảnh riêng lẻ được. Nếu một dự án hạ tầng lớn phục vụ hàng chục ngàn người mà phải dừng lại chỉ vì một vài nếp sinh hoạt cũ không muốn xáo trộn, thì xã hội này không bao giờ tiến lên được. Thay đổi nào cũng có cái giá của nó. Điều duy nhất chúng ta có thể làm là giảm thiểu tối đa tổn thương và bồi thường xứng đáng nhất có thể cho những người phải hy sinh."

Vinh đứng dậy, cầm lấy tập hồ sơ.

"Tuần tới ban giải phóng mặt bằng sẽ gửi thông báo kiểm đếm tới từng hộ gia đình. Em cứ suy nghĩ kỹ đi, Khang à. Đừng để cảm xúc lấn át lý trí."

Anh ta gật đầu chào hai đứa rồi bước nhanh ra cửa. Cánh cửa kính khép lại, cắt đứt hoàn toàn cuộc trò chuyện.

Tôi và Minh Anh ngồi lại chừng mười lăm phút trong im lặng. Cốc cà phê trước mặt tan hết đá, loãng toẹt và chát xít. Trả tiền nước xong, tôi rủ cô đi bộ một đoạn dọc theo con đường vành đai mới mở.

Gió trưa từ phía bãi bồi thổi thốc vào mặt, mang theo mùi ngai ngái của cỏ dại bị máy ủi xới tung và mùi nhựa đường còn hăng nồng. Hai bên đường, những chiếc máy xúc gầu lớn đang gầm rú cạp từng mảng đất thịt đổ lên xe tải ben. Bụi bay mịt mù dưới ánh nắng chói chang.

Minh Anh đi bên cạnh tôi, hai tay đút vào túi chiếc áo sơ mi ca-rô, bước chân lẹt kẹt trên lớp đá dăm lởm chởm.

"Thấy thế nào?" Cô hỏi nhỏ.

"Vinh không sai," tôi trả lời thật lòng, mắt nhìn những vết xích xe ủi hằn sâu trên nền đất đỏ. "Dự án của anh ta thực sự tốt hơn Tân Minh ngày xưa gấp trăm lần. Nếu tôi là người có đất ở đây và không có vướng bận gì, tôi sẽ ký giấy ngay lập tức để lấy tiền đổi đời."

"Nhưng anh thì có vướng bận," Minh Anh nghiêng đầu nhìn tôi.

Tôi chẳng buồn đáp.

Hết đoạn đường nhựa phẳng lì cắm cọc bê tông sơn trắng, lối rẽ vào ngõ Tân Minh thụt sâu xuống như một vết cắt. Trước mặt lại là con đường đất nhấp nhô sống trâu, rãnh thoát nước lộ thiên bám đầy rêu xanh và những mái ngói xám xịt của xóm cũ.

Vừa rẽ vào ngõ, mắt tôi đập ngay vào một vật lạ cắm sát mép tường.

Ngay bên cạnh bờ tường hoa bằng gạch mộc đã nứt nẻ của nhà tôi, một chiếc cọc gỗ tròn cao chừng một mét vừa được đóng sâu xuống nền đất từ lúc nào. Đầu cọc được quét một lớp sơn đỏ chót còn mới tinh, bên trên buộc một dải băng nilon màu trắng sọc đỏ bay phần phật trong gió trưa.

Cách chiếc cọc gỗ chưa đầy hai bước chân, trên mặt đất nện, người ta dùng sơn xịt màu cam vẽ nguệch ngoạc một dấu chữ thập lớn kèm theo dòng chữ số viết tắt:

MG-GĐ2 / 0+150

Mốc giới giai đoạn hai.

Tôi đứng sững bên mép đất, mắt dán chặt vào vệt sơn cam chói mắt.

Dấu sơn nằm cách bậc tam cấp cổng sắt nhà tôi đúng ba mét.

Dấu sơn nằm cách bậc tam cấp cổng sắt đúng ba mét. Lời của Vinh dội lại bên tai: “Căn nhà cũ của bố em nằm sát mép ranh giới giai đoạn hai…”

Chỉ ba mét nữa thôi. Toàn bộ khoảng sân gạch rợp bóng cây khế, căn phòng làm việc trên tầng hai và cả gian kho dưới gầm cầu thang... sẽ biến mất dưới lưỡi máy ủi.

Gió trưa thổi rát mặt. Dải băng nilon buộc trên đầu cọc mốc giật lên từng hồi bần bật, kêu phần phật khô khốc bên mép tường gạch nứt.