Chương 22: Người Đàn Ông Đã Rời Đi

Tiếng quạt tai voi trên vách ván ép vẫn quay lạch cạch từng nhịp mệt mỏi. Khói thuốc lá Thăng Long của ông Minh lơ lửng giữa luồng gió nóng rồi tan dần ra ngoài mép hiên.

Tôi ngồi bất động trên chiếc ghế nhựa. Câu nói của người thợ già nện xuống nghe đanh gọn, bẻ gãy hoàn toàn sự uất ức đang nghẹn ứ nơi cổ họng tôi.

“Vì bố mày không muốn mày mang món nợ của ông ấy.”

Ông Minh đứng dậy, bước lại chiếc bàn thợ ngổn ngang ốc vít và bugi cũ, lôi từ trong một hộp bánh quy bằng sắt rỉ sét ra một cuốn sổ tay rách bìa. Ông lật tìm vài trang giấy đã quăn góc, ngón tay cái dính đầy dầu luyn đen sì miết chặt vào một góc giấy kẻ ngang.

"Xóm Đồi, xã Phúc Hòa, huyện Tân Yên," ông Minh đọc chậm rãi, giọng khô khốc. "Từ đây bắt xe buýt tuyến 04 lên bến xe huyện Tân Yên mất hơn một tiếng, rồi thuê xe ôm đi vào mạn đồi vải thêm dăm cây số nữa. Thằng Hân ở trên đấy. Bố mày từng bắt xe lên đó hai lần, nhưng lần nào thằng Hân cũng tránh mặt không chịu gặp. Muốn biết thì tự mình lên đó mà nhìn. Ngồi ở đây bới móc chuyện cũ cũng chẳng làm người chết sống lại được đâu."

Mẩu giấy chì run rẩy nằm gọn trong lòng bàn tay. Chẳng buồn đáp lời, tôi đứng dậy gật đầu chào ông một cái rồi rảo bước ra khỏi lán.

Chuyến xe buýt tuyến 04 chạy liên huyện rung bần bật trên con đường tỉnh lộ đang rải đá dăm.

Tôi ngồi sát cửa sổ, hai tay ôm chiếc balo trước ngực. Xe vắng ngắt, chỉ có vài người buôn hoa quả ngồi ở dãy ghế đầu, xung quanh sực nức mùi mít chín và mùi ngai ngái của bùn đất bám dưới sàn xe. Ngoài cửa kính, cảnh tượng những dãy phố bê tông lộn xộn của thị trấn Minh Khê dần dần lùi lại phía sau, nhường chỗ cho những triền đồi đất đỏ trồng keo và vải thiều cằn cỗi của vùng trung du.

Huyện Tân Yên nằm giáp ranh phía bắc tỉnh Vĩnh An. Đó là nơi người ta vẫn gọi là "vùng kinh tế mới", nơi dung nạp những gia đình vỡ nợ, mất đất hoặc không còn chốn dung thân từ các huyện đồng bằng dạt lên khai hoang từ hai mươi năm trước.

Gần bốn giờ chiều, chiếc xe ôm chở tôi dừng lại ở đầu một con dốc đất đỏ quạch.

"Nhà ông Hân 'Minh Khê' ở cuối dốc kia kìa chú em," gã xe ôm chỉ tay về phía một khoảnh đồi trồng sắn, gạt tàn thuốc lá rồi nói. "Đường dốc trơn lắm, xe máy chở hai người không leo lên nổi đâu, chịu khó đi bộ vào vài trăm mét."

Tôi trả tiền xe rồi lội bộ men theo con đường mòn đất đỏ trơn trượt. Mưa phùn từ mấy hôm trước làm đất nhão ra như bùn quánh, bám chặt vào đế giày thể thao nặng trịch.

Căn nhà của Lê Bá Hân nằm lọt thỏm giữa một sườn đồi thoai thoải. Nhà lợp ngói fibro xi măng đã ngả màu rêu xám, tường quét vôi trắng loang lổ những vệt nước mưa cáu cặn. Trước sân không lát gạch mà chỉ san phẳng nền đất nện, một góc chất đầy những khúc củi keo khô chẻ dở, bên cạnh là một giàn mướp già xơ xác lá.

Dưới gốc cây ổi còi cọc bên hông nhà, một người đàn ông lớn tuổi đang ngồi xổm trên chiếc ghế đòn gỗ, cặm cụi dùng rựa róc từng mắt cành cây keo.

Ông mặc chiếc áo cộc tay bộ đội đã sờn rách ở vai, chiếc quần vải rộng thùng thình xắn cao đến tận đầu gối, để lộ hai bắp chân gầy guộc chằng chịt những vết sẹo do gai cào. Tóc ông bạc trắng, nước da cháy nắng đen sạm và nhăn nheo như vỏ cây rừng.

Tiếng rựa chém vào thân gỗ khô vang lên cốp... cốp... đều đặn giữa không gian vắng lặng của vùng đồi.

Tôi đứng khựng lại bên bờ rào dâm bụt, ngập ngừng một lúc rồi cất tiếng:

"Bác Hân phải không ạ?"

Tiếng rựa bổ củi dừng phắt lại.

Người đàn ông ngẩng đầu lên. Ông nheo đôi mắt đục mờ vì tuổi tác, đưa mu bàn tay chai sần quẹt mồ hôi trên trán, nhìn tôi chằm chằm đầy vẻ ngờ vực:

"Ai đấy? Tìm ai?"

Tôi hít một hơi sâu, bước qua khoảng sân đất nện lại gần gốc cây ổi:

"Cháu là Khang. Cháu là con trai của thầy giáo Nguyễn Văn Thành ở khu Tân Minh, dưới thị trấn Minh Khê ạ."

Chiếc rựa trên tay người đàn ông dừng lơ lửng giữa không trung.

Không khí buổi chiều muộn trên sườn đồi như đặc quánh lại trong một giây. Người đàn ông tên Hân đứng sững ra đó, mắt găm chặt vào sống mũi tôi rồi sụp xuống đôi giày bết bùn. Khóe mắt chằng chịt nếp nhăn giật nhẹ một cái.

Ông từ từ hạ cây rựa xuống, cắm phập lưỡi thép vào súc gỗ keo dưới chân, rồi thở dài một tiếng sườn sượt:

"Khang à... Con ông Thành?"

"Vâng ạ."

Ông Hân đứng thẳng người dậy. Lưng ông hơi còng, hai khớp gối kêu khục khẽ khi ông chuyển trọng tâm. Ông nhìn tôi một lúc lâu rồi chỉ tay về phía chiếc bàn gỗ tạp kê dưới mái hiên trước nhà:

"Vào hiên ngồi đi. Đường đất bẩn thế mà cũng mò lên tận đây."

Tôi bước theo ông vào hiên. Chiếc bàn gỗ dài đã mốc meo ở các góc chân, kê bốn chiếc ghế đẩu con con. Ông Hân lúi húi bước vào gian bếp tối om, một lát sau mang ra một chiếc ấm tích bọc trong giành tre cũ và hai chiếc chén sứ sứt miệng.

Ông rót nước ra chén. Nước lá vối màu nâu nhạt bốc lên mùi thơm ngai ngái, hơi ấm phả nhẹ vào mặt.

"Uống ngụm nước cho đỡ khát," ông Hân ngồi xuống chiếc ghế đối diện, hai bàn tay thô ráp đan vào nhau đặt trên mặt bàn gỗ. "Bố cháu... mất rồi đúng không?"

"Bác biết chuyện rồi ạ?"

"Tuần trước thằng cháu họ dưới Minh Khê có gọi điện lên bảo," ông Hân nói chậm rãi, giọng khàn khàn đặc sệt chất nông dân miền trung du. "Bảo ông Thành bị đột quỵ đi trong đêm. Bác già rồi, chân cẳng đau nhức không đi xe đò về viếng được, chỉ biết thắp nén nhang trên bàn thờ hướng về dưới ấy. Bố cháu đi nhanh quá..."

"Bác Hân này..." Tôi ngập ngừng, hai ngón tay miết chặt quanh thân chén nước nóng. "Sáng nay cháu dọn dẹp phòng làm việc của bố cháu dưới nhà, cháu tìm thấy tập hồ sơ giải phóng mặt bằng năm 2011. Có cả băng ghi âm cuộc nói chuyện giữa bố cháu với bác đêm hôm ấy..."

Ông Hân khẽ run mi mắt một cái, nhưng nét mặt ông không hề biến đổi.

"Cháu biết rồi à?"

"Vâng," tôi nói, giọng nghẹn lại. "Cháu biết bố cháu đã khuyên bác ký giấy bán năm sào ruộng. Cháu biết sau trận vỡ đập, gia đình bác vỡ nợ, anh lớn dính vào cờ bạc rồi cả nhà phải bán tháo đất chạy trốn lên đây... Bố cháu suốt mười lăm năm qua luôn tự dằn vặt rằng chính ông ấy là người đã gián tiếp phá nát cuộc đời của gia đình bác."

Tôi nhìn thẳng vào mắt ông Hân, chờ đợi một cơn bùng nổ.

Nhưng ông Hân chỉ im lặng. Ông với tay lấy bao thuốc lào cất dưới gầm bàn, vê một vê tròn nhét vào nõ điếu cày nứa đã ngả màu cánh gián bóng loáng. Tiếng đóm cháy xèo xèo, rồi tiếng điếu cày rít lên từng tràng sòng sọc giòn giã giữa chiều vắng.

Khói thuốc trắng đục phả ra, cuộn tròn dưới mái hiên rồi bay là là ra ngoài sân đất.

"Bố cháu nghĩ thế thật à?" Ông Hân đặt chiếc điếu cày tựa vào chân bàn, khẽ lắc đầu, khóe môi móm mém nhếch lên một nụ cười khô khốc.

"Bác không giận bố cháu sao?" Tôi buột miệng hỏi, không giấu nổi sự kinh ngạc.

"Giận cái gì?" Ông Hân nhìn tôi, ánh mắt nghiêm nghị nhưng bao dung một cách kỳ lạ. "Giận vì bố cháu bảo bác ký giấy à? Khang này, cháu nghĩ bố cháu là ai mà có quyền quyết định thay cả một gia đình người khác thế?"

Câu hỏi ngược lại của ông Hân làm tôi sững người.

"Năm đó bố cháu đúng là có khuyên bác," ông Hân nói tiếp, từng chữ thốt ra đều nặng trịch và trần trụi. "Nhưng Khang à, lúc đó không phải chỉ mình bố cháu khuyên. Cả cái thị trấn Minh Khê lúc ấy ai nhìn vào cục tiền đền bù ba mươi triệu một sào mà chẳng hoa mắt? Nhà bác lúc ấy nghèo kiệt xác, năm sào ruộng trũng cấy lúa năm được năm mất, quanh năm ăn cháo lo bữa mai. Cầm trong tay hơn một trăm triệu tiền tươi, bác với bà nhà bác mừng như bắt được vàng. Bác ký là vì bác muốn đổi đời, bác muốn có tiền xây nhà to, muốn cho con cái đi học làm giàu. Bút là bác cầm, tay là bác ký, chứ bố cháu có dí súng vào đầu bắt bác ký đâu mà bảo bố cháu ép?"

Ông Hân đưa bàn tay chai sạn lên xoa xoa vầng trán nhăn nheo:

"Chuyện vỡ đập là do trời làm, do cái lũ thầu thi công bất lương ăn bớt vật liệu. Còn chuyện thằng con bác cờ bạc nợ nần là do nó hư, do vợ chồng bác không biết dạy con lúc tự dưng có đống tiền trong tay. Bác phải dắt díu lên cái đồi sắn này là vì gia đình bác phải gánh chịu hậu quả từ những tính toán sai lầm của chính mình. Người lớn làm thì người lớn chịu, đời thuở nhà ai lại đi đổ hết tội lỗi lên đầu một ông giáo làng đứng ngoài tư vấn chữ nghĩa?"

Từng lời của người nông dân già nện xuống sòng phẳng đến tàn nhẫn. Suốt mấy ngày qua, tôi tự vẽ ra một sân khấu bi kịch nơi bố tôi là tội đồ gánh nợ cả thiên hạ. Nhưng hóa ra người lớn làm thì người lớn tự chịu. Cuộc đời chẳng ai gánh thay được số phận của ai.

"Bố cháu quá tốt, tốt đến mức tự làm khổ mình," ông Hân thở dài, mắt nhìn xa xăm ra triền đồi keo đang chìm dần vào bóng tối của hoàng hôn. "Bố cháu nghĩ ai nghe lời ông ấy thì ông ấy phải chịu trách nhiệm cả đời cho người ta. Bác trốn không gặp bố cháu hai lần ông ấy lên đây không phải vì bác căm thù gì ông ấy. Mà vì bác xấu hổ. Bác xấu hổ vì mình làm mất hết tiền, làm hỏng cả tương lai của con cái, rồi lại để một người tử tế như ông Thành phải lặn lội hàng chục cây số lên đây nhìn cái cảnh bần hàn của nhà bác mà áy náy."

Ông Hân đứng dậy, bước vào gian nhà trong.

Tiếng then cửa gỗ lách cách vang lên. Một lát sau, ông quay trở lại hiên, trên tay cầm một chiếc phong bì giấy xi măng dày cộp đã ngả sang màu vàng ố.

Bên ngoài phong bì không dán tem bưu điện, chỉ có một dòng chữ viết tay bằng mực xanh Cửu Long nắn nót quen thuộc:

Gửi anh Hân và gia đình.

Ông Hân đặt chiếc phong bì lên mặt bàn gỗ tạp trước mặt tôi, đẩy nhẹ về phía tôi:

"Năm năm trước, bố cháu nhờ một người quen chở lên tận ngã ba đầu dốc gửi vào cho bác cái này," ông Hân nhìn chiếc phong bì, giọng chùng hẳn xuống. "Bác chưa bao giờ xé ra xem bên trong có gì. Bác cất trong tủ suốt ngần ấy năm. Hôm nay cháu lên đây, bác gửi lại cho cháu."