Chương 19: Dự Án Tân Minh

Bóng đèn quả nhót trên đỉnh đầu chập chờn một nhịp rồi đứng im, hắt xuống mặt giấy nẹp sắt một quầng sáng vàng đục.

Hai khớp gối mỏi nhừ sau gần một tiếng quỳ gập dưới gầm cầu thang. Tôi ngồi bệt xuống nền gạch tàu, lật trang bìa còng sang một bên.

Tập tài liệu dày gần hai trăm trang, gồm những bản photocopy công chứng, bản đồ trích lục địa chính và các biên bản làm việc giữa Ủy ban nhân dân thị trấn với liên danh chủ đầu tư. Mốc thời gian kéo từ tháng Chạp năm 2010 đến tận tuần đầu tiên của tháng Bảy năm 2011.

Tôi từng đinh ninh Tân Minh chỉ là một dự án ma, kiểu vẽ phối cảnh cắm cọc quây tôn để chiếm đất như những vụ lừa đảo tràn lan trên báo mạng. Nhưng từng trang báo cáo khảo sát địa chất, sơ đồ phân lô và phương án thoát nước của lưu vực ven sông lại được lập chi tiết, bài bản.

Quy mô hơn bốn mươi héc-ta. Dự án dự kiến san phẳng toàn bộ dải đất trũng ngập nước phía sau khu phố cũ, thay thế những rặng chuối dại và đầm rau muống bằng tổ hợp nhà liền kề, công viên cây xanh, trường tiểu học đạt chuẩn và một tuyến đê kè bê tông bọc lấy con kênh dẫn nước ra sông lớn.

Ở trang thứ bốn mươi lăm, kẹp giữa biên bản họp dân lần thứ hai, là bản nhận xét độc lập viết tay của bố.

Nét mực bút máy Thiên Long xanh đậm, từng dòng nắn nót, gãy gọn:

[Khu phố Tân Minh là vùng rốn trũng, hạ tầng thoát nước tự nhiên đã xuống cấp nghiêm trọng qua ba mươi năm. Mùa mưa nào các hộ dân từ xóm mương đến chân dốc cũng chịu cảnh nước ứ, dịch bệnh và mất an toàn điện. Dự án quy hoạch lại khu dân cư mới là cơ hội thực sự để con em trong khu vực có môi trường sống tốt hơn. Cần ủng hộ chủ trương giải phóng mặt bằng, nhưng phải giám sát chặt chẽ phương án thi công đập tạm để đảm bảo an toàn trong mùa mưa bão.]

Bên dưới là dấu mộc đỏ của Ban tư vấn cộng đồng thị trấn Minh Khê. Người ký tên: Nguyễn Văn Thành.

Bố không phản đối dự án. Ông đứng về phía nó, bằng tất cả sự chân thành của một ông giáo làng muốn thấy xóm nghèo thoát cảnh bùn lầy mỗi độ bão về.

Hai ngón tay cái miết mạnh lên nếp gấp giấy đã giòn rụm. Mùa hè năm mười hai tuổi, bố thường về nhà muộn với vẻ mặt trầm tư, người ám đầy mùi thuốc lá rẻ tiền sau những cuộc họp thâu đêm ở ủy ban xã. Tôi từng nghĩ ông bị người ta lôi kéo vào mớ bòng bong ấy.

Nhưng không. Ông đã tự bước vào. Bằng uy tín của một người thầy được cả thị trấn kính nể suốt ba mươi năm đứng lớp, ông đặt bút bảo đảm cho sự tử tế của một bản quy hoạch trên giấy.

Đồng hồ điện thoại điểm ba giờ mười lăm phút sáng.

Tôi gom tập hồ sơ lại, lồng vào hộp nhựa rồi cài chặt then sắt cánh cửa kho. Đêm đó không ngủ được. Nằm trên chiếc giường đơn ở phòng cũ, mắt trân trân nhìn quạt trần quay từng vòng nặng nhọc. Cứ mỗi lần nhắm mắt, hai chữ ký nằm song song ở trang bìa lại hiện lên lạnh ngắt: chữ ký nét mực xanh của bố, và nét mực đen uốn lượn của Trần Văn Quang.

Sáu giờ rưỡi sáng. Sương mỏng còn quẩn quanh các rãnh thoát nước đầu ngõ.

Gáo nước giếng khoan lạnh buốt tạt thẳng vào mặt làm tôi rùng mình tỉnh hẳn. Thay chiếc áo sơ mi cộc tay, tôi khóa cổng bước ra đường. Cổ họng đắng nghét vì thiếu ngủ, hai bên thái dương giật buốt từng cơn.

Đến ngã ba, tôi rẽ ngoắt sang hướng đường đê liên xã để tránh đi qua quán bánh cuốn của bà Sáu. Tôi đi thẳng tới tiệm sửa xe của Tuấn.

Mặt đường nhựa liên xã ướt rượt sương đêm. Mấy chiếc xe tải chở gạch ống chạy rầm rầm từ hướng bến phà cũ lên, bấm còi hơi inh ỏi.

Cửa cuốn tiệm sửa xe mới kéo lên được nửa chừng. Tuấn đứng bên ấm điện đặt trên chiếc bàn gỗ tạp kê sát vách tôn, trên người vẫn mặc chiếc áo thun ba lỗ cáu bẩn và quần đùi bộ đội. Thấy tôi lững thững bước vào, nó nhíu mày, ngó đồng hồ treo tường:

"Mới sáng bảnh mắt đã mò sang đây? Mặt mày tái mét như người chết trôi thế kia?"

"Có ấm nào mới hãm không?" Tôi kéo chiếc ghế nhựa thấp, ngồi thụp xuống mép sàn xi măng.

"Nước vừa sôi, đợi tí." Tuấn nhấc chiếc ấm tích ủ trong giành tre, đổ bã chè cũ vào xô sắt nghe cái xoạch, rồi xúc hai thìa chè búp khô thả vào. "Mày lại mất ngủ à? Hay nửa đêm bị mấy tay cò đất réo?"

"Tuấn này," tôi ngắt lời nó, giọng khàn đặc. "Mười lăm năm trước, lúc cái dự án Tân Minh mới bắt đầu san nền... mày còn nhớ người trong xóm nói những gì không?"

Tay cầm phích nước của Tuấn dừng lại giữa không trung. Nó quay đầu nhìn tôi, mắt nheo chặt dò xét:

"Sao tự dưng lại bới chuyện mười lăm năm trước lên làm gì?"

"Tao vừa đọc tập hồ sơ cũ dưới kho của bố tao đêm qua."

Tuấn thở hắt ra một hơi dài, đặt chiếc phích nhôm xuống sàn rồi dội dòng nước sôi sùng sục vào miệng ấm. Khói bốc lên nghi ngút, sực mùi chát ngai ngái quen thuộc.

Nó đậy nắp ấm, kéo ghế ngồi thụp xuống đối diện tôi, rút điếu thuốc châm lửa.

"Mười lăm năm trước tao với mày mới mười hai, mười ba tuổi, đầu còn để chỏm, biết cái mẹ gì kinh tế," Tuấn rít một hơi thuốc sâu, phả luồng khói xanh qua kẽ răng. "Nhưng tao nhớ cái dạo ấy vui như mở hội. Cả cái xóm này chưa bao giờ người ta cười nhiều như đợt đầu năm hai nghìn mười một."

"Vui thế nào?"

"Đất bãi trước giờ toàn ngô với vịt, bán chẳng ai ngó, tự dưng có công ty trên tỉnh về đền bù mấy chục triệu một sào. Hồi đó mấy chục triệu nó to khủng khiếp. Nhà chú Bảy thợ mộc vừa nhận tiền cọc là dắt ngay con Future Neo đỏ chót về dựng giữa sân, tối nào cũng nổ máy rọi đèn pha khoe xóm. Quán bia hơi đầu cầu lúc nào cũng chật ních đàn ông ngồi đập bàn đập ghế, bàn chuyện mua đất mặt đường, chuyện làm nhà hai tầng mái Thái."

Tuấn gõ đầu lọc thuốc lá vào chiếc đĩa phanh xe cũ đặt dưới chân. Tàn xám rụng lả tả:

"Người ta tin sái cổ. Ai cũng đinh ninh khu này sắp lên phố thị, cái ngõ đất lầy lội trước cổng nhà mày sẽ thành đại lộ rải nhựa, có đèn cao áp, có siêu thị. Lúc ấy mà đứa nào dám gàn, dân xóm nó chửi cho vuốt mặt không kịp."

Hai bàn tay tôi đan chặt vào nhau, lạnh ngắt.

Những gì Tuấn vừa kể khớp khít với những biên bản họp dân đầy ắp chữ ký hân hoan tôi đọc đêm qua. Đất giao tự nguyện, tiền nhận trao tay. Một cơn sốt tập thể cuốn phăng cả thị trấn, nơi người ta đem những bờ ao, mảnh vườn tổ tiên đặt trọn vào một bản vẽ phối cảnh rực rỡ sắc màu.

"Thế còn bố tao?" Tôi ngước lên. "Hồi đó người ta nhìn bố tao thế nào?"

Tuấn im lặng. Mắt nó nhìn hút ra mặt đường nhựa trước cửa tiệm, nơi mấy đứa học sinh cấp ba đang đèo nhau trên xe đạp điện ríu rít đi qua.

"Bố mày là giáo viên cấp ba duy nhất sống ở cái xóm Tân Minh này," Tuấn nói chậm rãi. "Hồi ấy người dân ở đây phần lớn chỉ học hết cấp hai, đọc mấy cái văn bản luật đất đai với thỏa thuận đền bù thì mù tịt. Cứ cầm tờ giấy là chạy sang nhà mày nhờ thầy Thành đọc hộ, xem có bẫy chữ nghĩa gì không, ký chỗ nào thì có lợi."

Tuấn quay sang, mắt găm thẳng vào tôi:

"Bố mày soi từng dòng một. Cái gì mập mờ là ông gạch đi, bắt ban quản lý dự án phải ghi rõ cam kết ngày trả tiền với phương án tái định cư. Ông ấy không cầm một đồng tiền công. Bác Hùng tổ trưởng dạo đó còn bảo, nhờ có thầy Thành đứng ra bảo lãnh với đối thoại mà dân xóm mình mới không bị ép giá bèo bọt như mấy xã bên."

"Nghĩa là... người ta nghe bố tao khuyên mới ký?" Tôi siết chặt quai hàm.

"Gần như cả xóm," Tuấn gật đầu, nét mặt bộc trực thường ngày chùng xuống. "Bố mày bảo dự án này làm đàng hoàng, có tương lai. Lời một ông giáo viên dạy Văn đứng đắn cả đời nói ra, ai mà không tin?"

Gió sớm thổi thốc vào lòng xưởng, làm bay mấy mẩu giấy ráp cũ rách mép trên bàn thợ.

Cổ họng tôi nghẹn đắng.

Bố đã làm đúng bổn phận của một người có học thức, một người có uy tín muốn đem lại điều tử tế nhất cho xóm nghèo. Ông kiểm tra, tư vấn, cố che chắn quyền lợi cho chòm xóm bằng tất cả sự cẩn trọng của một nhà giáo.

Nhưng chính sự uy tín ấy, sự trong sạch không tì vết ấy... lại trở thành chiếc then cài khóa chặt số phận của hàng chục gia đình.

Người ta ký giấy giao đất không phải vì bản vẽ của gã giám đốc Trần Văn Quang. Họ ký vì tin vào thầy giáo Nguyễn Văn Thành.

Và khi con đập đất vỡ toác trong đêm bão tháng Bảy, cuốn phăng nền móng công trình thành bãi bùn hoang phế suốt mười lăm năm... thì thứ bị chôn vùi dưới đáy nước không chỉ là đôi chân của Nam hay ruộng vườn của xóm bãi. Thứ vỡ vụn đêm hôm đó là toàn bộ niềm tin mà người dân Minh Khê đã trút hết lên vai một người đàn ông.

Bàn tay tôi thọc sâu vào túi áo ngực, ngón tay chạm vào mép giấy gấp tư ráp ráp.

Tờ phụ lục thỏa thuận chuyển nhượng đất nông nghiệp tôi rút vội từ đáy chiếc hộp nhựa đêm qua.

Dưới cùng mép giấy, bên cạnh chữ ký run rẩy của người nông dân, dòng xác nhận tư vấn viết tay của bố vẫn hiện lên rõ mồn một:

[Tôi đã giải thích đầy đủ các điều khoản và quyền lợi tái định cư. Gia đình hoàn toàn nhất trí chuyển nhượng để phục vụ thi công giai đoạn một.]

Mực bút máy Cửu Long xanh ngắt, chưa hề phai nhạt.

Tôi mở hé nếp gấp, mắt dừng lại ở tên chủ hộ chịu thiệt hại nặng nề nhất sau vụ vỡ đập — gia đình đã phải bán tháo chút đất cặn còn lại rồi dắt díu nhau trốn đi biệt xứ ngay trong năm ấy.

Chủ hộ: Lê Bá Hân.