Chương 23: Lá Thư

Chiếc phong bì giấy xi măng nằm trơ trọi giữa mặt bàn gỗ tạp.

Lớp giấy bìa thô ráp đã ngả sang màu vàng xỉn của rơm mục, mép gấp dán hồ khô khốc bong tróc một góc nhỏ để lộ vệt trắng đục bên trong. Dòng chữ Gửi anh Hân và gia đình viết bằng mực xanh Cửu Long vẫn gãy gọn, từng nét móc, nét hất đều đặn như cách bố tôi vẫn nắn nót sửa từng bài văn của học sinh thời còn đứng lớp.

Gió chiều trên đồi sắn thổi thốc qua mái hiên xộc xệch, cuốn theo mùi đất khô và lá keo cháy nắng. Ngoài sân, trời đã sụp tối nhanh chóng, chỉ còn lại những rặng mây màu tro xám sà sát ngọn đồi.

"Bác chưa xé ra bao giờ thật ạ?" Tôi nhìn ông Hân, tay vẫn chưa chạm vào phong bì.

"Chưa," ông Hân lắc đầu, với chiếc điếu cày nứa dưới chân gõ nhẹ hai cái xuống nền đất nện cho tàn thuốc rơi ra. "Người ta gửi cho mình thì mình cất đấy. Tính bác xưa nay cái gì không phải của mình kiếm ra bằng mồ hôi nước mắt thì không ham. Bác biết ông Thành áy náy, bác sợ mở ra thấy tiền nong trong ấy rồi lại phải lặn lội mang đi trả, vừa phiền mình vừa khó xử cho bố cháu. Giờ bố cháu mất rồi, cháu cầm về đi."

Tôi nhìn người nông dân già, ngập ngừng một thoáng rồi thò tay bóc mép phong bì.

Tiếng giấy xé xoẹt một đường khô khốc.

Bên trong chỉ có ba tờ giấy kẻ ngang xé ra từ cuốn giáo án khổ lớn, mép giấy đã ngả màu ố vàng. Nét mực bút máy màu xanh phủ kín từng dòng kẻ.

Tôi kéo chiếc ghế đẩu lại gần mép bàn, nơi bóng đèn quả nhót vàng vọt ngoài hiên hắt xuống vừa đủ soi rõ từng con chữ.

Lá thư đề ngày: Minh Khê, ngày 12 tháng 11 năm 2021.

Năm năm trước. Đúng vào cái năm bố tôi gửi chiếc chìa khóa tủ hồ sơ Công đoàn cho ông Minh.

[Anh Hân thân mến,]

Nét chữ mở đầu hơi run rẩy, dường như người viết đã phải dừng lại rất lâu trước khi đặt bút:

[Lá thư này tôi viết sau lần thứ hai bắt xe buýt lên ngã ba Phúc Hòa tìm anh. Tôi đã đứng ở chân con dốc đất đỏ nhìn lên nhà anh suốt gần một tiếng đồng hồ. Tôi thấy anh đang vác từng bó củi keo từ trên đồi xuống, thấy chị nhà đang lúi húi vo gạo bên bờ giếng. Tôi toan bước lên, nhưng chân tôi không nhấc nổi. Tôi nhận ra mình không có tư cách bước vào cánh cổng nhà anh.]

Gió lùa qua kẽ rào dâm bụt kêu xào xạc. Tôi đưa ngón tay miết nhẹ nếp gấp.

[Mười năm qua, chưa có một đêm nào tôi ngủ trọn giấc mà không giật mình nhớ lại buổi tối anh sang nhà tôi hỏi về việc ký giấy chuyển nhượng đất. Khi ấy, tôi đã nói với anh bằng cái giọng kẻ cả của một người tưởng mình biết nhiều chữ. Tôi bảo anh cứ tin tôi. Tôi vẽ ra trước mắt anh viễn cảnh con đường nhựa, ngôi trường mới, những đồng tiền đền bù sẽ giúp con cái anh đổi đời. Tôi đã nghĩ mình đang làm một việc thiện, đang giúp những người nông dân chất phác như anh bước ra khỏi vũng lầy của cái thị trấn nghèo khó này.]

[Nhưng tôi đã nhầm. Một sự nhầm lẫn mù quáng và kiêu ngạo đến độc ác.]

Bàn tay tôi cầm mép giấy khẽ run lên. Tôi chưa từng nghĩ người đàn ông kiệm lời và cứng nhắc ấy lại dùng những từ ngữ cay nghiệt đến thế này để tự kết án bản thân.

[Tôi có học thức, nhưng tôi chỉ biết chữ nghĩa trên giấy tờ. Tôi không hiểu được quy luật khắc nghiệt của đồng tiền, không lường trước được sự tráo trở của những kẻ đầu cơ và sự tàn nhẫn của những bản quy hoạch dang dở. Tôi đã đem sự bảo đảm của một ông giáo làng ra để đánh cược tương lai của cả gia đình anh, trong khi bản thân tôi chẳng có lấy một chút năng lực nào để chịu trách nhiệm cho ván cược ấy.]

[Ngày dự án vỡ đập, nước cuốn trôi con đường tạm, tôi đứng nhìn những thửa ruộng bị đất đá vùi lấp mà chết lặng. Đến ngày nghe tin anh phải bán tháo căn nhà cũ trong đêm để trốn nợ, tôi mới hiểu ra một sự thật cay đắng: Cái thứ danh dự hão huyền của tôi không nuôi nổi gia đình anh một bữa cơm, không cứu được thằng lớn nhà anh khỏi cạm bẫy cờ bạc khi nó đột ngột cầm trong tay một món tiền quá lớn mà không có định hướng.]

Trang thứ hai của lá thư có vài chỗ mực bị nhòe đi, tạo thành những vòng tròn mờ đục trên mặt giấy kẻ ngang. Có lẽ đó là những giọt nước mắt, hoặc chỉ là nước mưa rơi vào trang giấy trong cái ngày ông đứng dưới chân dốc nhìn lên.

[Tôi biết một lời xin lỗi lúc này là rẻ rúng và vô nghĩa. Một lời xin lỗi không làm cho mảnh đất bãi bồi của anh xanh lại, cũng không xóa đi được những năm tháng cơ cực mà gia đình anh phải nếm trải trên vùng đồi cằn cỗi này. Tôi không dám bước vào nhà anh vì tôi sợ lời xin lỗi của mình sẽ trở thành một sự xúc phạm đối với những nhọc nhằn mà anh chị đang phải gánh chịu.]

[Mười năm qua, tôi cố gắng làm nhiều việc ở cái thị trấn Minh Khê này. Tôi hỗ trợ người này một chút, đỡ đần người kia một tay. Nhưng càng làm, tôi càng nhận ra mình không thể chuộc lại được lỗi lầm cũ. Quá khứ đã vỡ nát thì không thể dán lại cho nguyên vẹn bằng bất cứ giá nào. Tôi chỉ là một kẻ bất lực cố gắng trốn chạy khỏi bản án lương tâm của chính mình.]

Ông Hân ngồi đối diện tôi, tay mân mê điếu cày nứa, ánh mắt nhìn đăm đắm vào đốm lửa muỗi vừa được đốt lên ở góc sân. Khói rơm un xua muỗi bay là là mang theo mùi khét nồng ấm áp của làng quê. Ông không hỏi tôi trong thư viết gì, dường như chính ông cũng đã đoán được phần nào nỗi lòng của người bạn già quá cố.

Tôi lật sang trang thứ ba. Trang giấy này chỉ có vài dòng ngắn ngủi ở phần trên:

[Tôi gửi lại anh bức thư này qua một người quen, không phải để cầu xin anh tha thứ. Tôi chỉ muốn để lại một lời thú nhận trước khi sức khỏe của tôi không còn cho phép tôi đi xa được nữa.]

Dòng chữ cuối cùng của bức thư được viết cách biệt hẳn xuống phía dưới, mực đậm hơn, từng nét gằn sâu vào mặt giấy như một lời trăn trối muộn màng:

“Tôi không thể thay đổi những gì đã xảy ra. Tôi chỉ mong sau này mọi người được tự quyết định bằng đủ thông tin.”

Bên dưới là chữ ký quen thuộc: Nguyễn Văn Thành.

Tôi ngồi lặng đi giữa mái hiên tranh tối tranh sáng.

Từng chữ đanh lại dưới quầng sáng vàng vọt của ngọn đèn quả nhót.

Hóa ra mười lăm năm cặm cụi ghi chép từng mảnh đời, từng việc dở dang... không phải để chuộc một món nợ không bao giờ trả hết. Bố chỉ muốn để lại cho những người ở lại một sự thật đầy đủ nhất, để họ không bao giờ phải mù quáng bước vào một vết xe đổ thứ hai.

"Bố cháu viết gì thế?" Ông Hân cất tiếng hỏi, giọng khàn đặc phá tan sự im lặng.

Tôi hít một hơi sâu, cẩn thận gấp ba tờ giấy lại theo nếp cũ, nhét vào trong chiếc phong bì xi măng rồi đưa hai tay trao lại cho ông lão:

"Bố cháu xin lỗi bác," tôi nói, giọng nghẹn lại nhưng bình thản. "Và bố cháu bảo... bố cháu hối hận vì ngày xưa đã khuyên bác bán đất."

Ông Hân nhìn chiếc phong bì trên tay tôi mất vài giây, rồi khẽ lắc đầu, đẩy ngược chiếc phong bì về phía tôi:

"Bác tha thứ cho ông ấy từ lâu rồi, Khang à. Người ta sống với nhau ở cái tình, chứ ai nỡ ôm hận thù xuống lỗ. Bức thư này, cháu cứ giữ lấy đi. Giữ lấy mà làm bài học cho mình. Cháu là người trẻ, sau này ra đời làm ăn lớn, có chữ nghĩa trong đầu thì nhớ lấy lời bố cháu."

Tôi nhìn người nông dân già rồi khẽ gật đầu, cẩn thận cất chiếc phong bì vào túi ngực áo. Lớp giấy bìa cứng cộm lên qua lần vải sơ mi mỏng, nặng trịch.

Đồng hồ trên điện thoại điểm gần sáu giờ tối. Chuyến xe buýt cuối cùng từ Tân Yên về thị trấn Minh Khê sẽ chạy qua đầu dốc lúc sáu rưỡi.

Tôi đứng dậy chào ông Hân để ra về. Ông lão tiễn tôi ra tận bờ rào dâm bụt, dúi vào tay tôi một bọc củ sắn luộc còn nóng hổi được bọc trong lớp lá chuối tươi, dặn tôi đi đường cẩn thận.

Tôi bước nhanh xuống con dốc đất đỏ trơn trượt.

Bầu trời vùng trung du sụp tối rất nhanh. Gió đêm thốc ngược từ thung lũng lên lạnh buốt, nhưng hơi ấm từ bọc sắn luộc ủ trong lá chuối phả qua lớp vải áo vẫn ấm ran nơi lồng ngực. Tảng đá đè nặng suốt bao năm dường như đã rơi lại phía sau triền đồi.

Chiếc xe buýt tuyến 04 xịch đỗ ở ngã ba đường tỉnh lộ, ánh đèn pha quét qua màn sương mù bảng lảng.

Tôi bước lên xe, ngồi vào dãy ghế sát cửa sổ. Xe chuyển bánh, lao đi trong đêm đen, hướng thẳng về phía thị trấn Minh Khê.

Trong túi quần tôi, chiếc điện thoại cũ của bố vẫn im lìm, không rung lên, không có thông báo nhiệm vụ mới.

Quá khứ mười lăm năm trước coi như đã có một lời hồi đáp trọn vẹn.

Và ở Minh Khê lúc này, một cơn sóng mới đang cuộn trào dưới lòng đất cũ. Một dự án mới đang chuẩn bị thành hình, sẵn sàng cuốn phăng những mái nhà ngói rêu phong của khu phố Tân Minh thêm một lần nữa.