Chương 4: Kim Giây Dưới Rãnh Cáp

Mùi giấy photocopy còn ấm quyện với mùi mực in nhiệt phả ra ngột ngạt trong gian phòng làm việc của tổ điều tra số hai. Trên chiếc bàn họp ghép từ mấy tấm ván ép đã sứt mép, Lê Thành Nam dùng bốn cục nam châm đen chặn mép tấm sơ đồ lưới điện trung thế mười hai kilôvôn vừa in từ phòng điều độ về.

Khải đứng cạnh bậu cửa sổ khép hờ, ngón tay xoay nhẹ vành cốc trà nguội ngắt. Anh nhìn những vòng tròn mực dạ đỏ khoanh rải rác trên bản đồ dải đất công nghiệp cũ ven sông.

"Lọc được bao nhiêu trạm phụ tải?"

"Tổng cộng ba mươi mốt trạm biến áp tư nhân nằm trong bán kính ảnh hưởng của đợt sụt áp hai tuần trước," Nam đưa đầu bút chì gõ nhẹ vào điểm giao cắt giữa nhánh đường sắt chuyên dùng và con kênh thoát nước phía sau khu công nghiệp Cầu Sắt. "Phần lớn là các kho dệt may với bãi đóng bao bì đã dừng hoạt động từ đợt giải tỏa năm ngoái. Trên sổ theo dõi điện lực chỉ còn bốn cơ sở duy trì hợp đồng phụ tải."

Khải đặt cốc trà sang góc bàn, bước lại gần:

"Những cơ sở nào?"

Nam lật tập biểu đồ in nhiệt kẹp trong bìa nhựa, lướt ngón tay qua từng trang:

"Bên xưởng nghiền đá với xưởng đúc nhựa thì máy chạy suốt ca ngày, phụ tải dao động liên tục chứ không gãy sụp bốn giây thành đáy nhọn. Chỉ có kho lạnh Việt Hải với xưởng cơ khí Tân Quang là ăn chung một nhánh cáp ngầm ba pha đấu từ cột biến áp số bốn mươi mốt."

Khải cúi nhìn nét mực xanh đứt đoạn biểu thị tuyến cáp ngầm chôn dọc theo chân tường rào xưởng xi măng cũ:

"Nhật ký rơ le bảo vệ bên Tân Quang ghi nhận thế nào?"

"Đúng mười bảy giờ ba mươi lăm phút ngày mùng bốn," Nam mở màn hình máy tính bảng, kéo bản ghi sự cố kỹ thuật sang phía Khải. "Cách vụ ngõ mười một đúng mười bốn ngày. Rơ le so lệch dòng của trạm Tân Quang nhảy ngắt mạch bốn giây rồi tự đóng lại. Điện áp sụt thẳng đứng xuống ba mươi tám vôn, nhưng công tơ tổng không hề ghi nhận dòng ngắn mạch chạy qua cọc tiếp địa."

Khải chống tay xuống mặt bàn, mắt dừng lại ở vệt đồ thị tụt dốc:

"Nếu ngắn mạch chạm đất thì chì đường dây đã nổ văng ra rồi. Điện áp sập đột ngột thế này, bên điện lực trả lời sao?"

"Bên điện lực chưa tìm được dạng sự cố thông thường nào khớp với đồ thị này. Không có dấu ngắn mạch tương ứng, nhưng điện áp tụt trong khoảng bốn giây rồi tự phục hồi."

Khải đo thử khoảng cách thực tế giữa xưởng cơ khí Tân Quang và căn nhà số hai mươi bảy ngõ mười một. Gần bốn kilômét đường chim bay, ngăn cách bởi một nhánh sông cụt và khu đô thị mới đang san nền dở dang. Hai nơi không dùng chung tuyến trung thế, không lấy điện từ cùng một trạm biến áp nguồn, nhưng lại ghi nhận một khoảng sụt áp bốn giây vào đúng mười bảy giờ ba mươi lăm phút ở hai ngày cách nhau tròn hai tuần.

Tiếng gõ cửa vang lên hai nhịp gọn ghẽ. Đội trưởng Phạm Quốc Hùng bước vào, nách kẹp tập hồ sơ màu xanh đậm.

"Bên pháp y chuyển bản ghi nhận ban đầu sang rồi," Hùng kéo ghế ngồi xuống đầu bàn, đẩy tập biên bản có chữ ký của Bác sĩ Trần Mãnh về phía Khải. "Mãnh xác nhận ông Thắng chết do suy tim cấp, cơ tim hoại tử đông vón diện rộng. Vùng mô đó bị rút nhiệt cục bộ, hoàn toàn không có vết cháy nám đặc trưng của dòng điện cao thế chạy qua người."

Khải lật ảnh chụp phóng đại đính kèm dưới biên bản. Những sợi cơ tim sẫm màu co cụm thành từng dải mạng nhện xơ xác, các mô liên kết xung quanh teo tóp như thể vừa trải qua một đợt mất nước cực độ.

"Còn xưởng cơ khí Tân Quang thì sao?" Hùng ngước nhìn sơ đồ lưới điện trải trên bàn.

"Tân Quang cũng ghi nhận một đợt sụt áp khoảng bốn giây vào mười bảy giờ ba mươi lăm phút, nhưng xảy ra trước vụ ngõ mười một đúng mười bốn ngày. Chiều nay tôi với Nam sẽ xuống thực địa kiểm tra nhánh cáp ngầm bên đó."

Hùng gõ đầu ngón tay trỏ xuống mép bàn:

"Xưởng đó dừng sản xuất từ đầu năm, chỉ còn bảo vệ với hai thợ kỹ thuật trông coi thiết bị chờ bàn giao mặt bằng. Xuống hiện trường phải đi cùng cán bộ an toàn điện lực, đo đạc trước mặt người có trách nhiệm. Tuyệt đối không tự ý đóng cắt cầu dao hay mở tủ phân phối khi chưa có biên bản an toàn."

"Tôi đã hẹn bên chi nhánh cử kỹ sư an toàn đi cùng tổ rồi," Khải gập tập hồ sơ lại.

"Đi sớm về sớm," Hùng dập mẩu thuốc lá đang cháy dở vào chiếc đĩa sứ. "Trời cuối chiều chuyển mưa đấy."

Đầu giờ chiều, chiếc xe chuyên dụng của đội rời trụ sở, chạy dọc theo tuyến đường gom dẫn vào khu công nghiệp Cầu Sắt. Bầu trời xám xịt như một tấm tôn lạnh đè nặng trên những mái nhà xưởng hoang tàn rỉ sét. Mưa bụi bắt đầu rắc những hạt li ti lên kính chắn gió, quét qua con đường bê tông nứt nẻ mọc đầy cỏ tranh cao ngang đầu người.

Cổng chính Công ty Cổ phần Thiết bị điện Tân Quang là cánh cổng sắt trượt sơn xanh đã bong tróc trơ khung kim loại ố vàng. Bên trong bốt gác, người bảo vệ trung niên tên Hoàng Đình Cảnh mặc bộ quần áo bảo hộ sờn mép đang ngồi cạo tàn thuốc lào bằng chiếc chìa khóa gỉ.

Khải xuất trình thẻ ngành cùng công văn phối hợp xác minh hiện trường. Cảnh xem qua giấy tờ rồi với chùm chìa khóa treo trên góc vách gỗ:

"Trạm biến áp nằm ở góc xưởng số ba, phía sau đống dầm thép phế liệu các anh ạ. Từ hôm sụt điện hai tuần trước, máy móc trong xưởng cứ dở chứng kỳ lạ. Cứ tầm xế chiều là dàn rơ le điều khiển lại kêu lách tách bên trong vỏ tôn."

Khải và Nam theo chân Cảnh băng qua khoảng sân xưởng sũng nước, ngổn ngang những khung dầm chữ I và các khối stator máy phát điện bám đầy váng dầu. Đi cùng tổ công tác là Đặng Văn Lương, kỹ sư an toàn của chi nhánh điện lực địa phương, tay xách máy đo điện trở cách điện và đồng hồ vạn năng công nghiệp.

Xưởng số ba là một gian nhà khung thép tiền chế cao hơn chục mét, mái lợp tôn fibro xi măng loang lổ những vệt nước dột đọng rêu phong xanh xám. Không khí bên trong ẩm lạnh, nồng nặc mùi dầu máy biến thế hòa với mùi mốc của đống giẻ lau vứt bừa bãi dưới chân cột sắt.

Ở góc cuối xưởng, trạm biến áp kiểu kín đặt trong lồng lưới thép mắt cáo có treo biển cảnh báo nguy hiểm điện áp cao. Cánh cửa lưới đã được mở sẵn một bên chốt.

"Gian điều khiển kỹ thuật nằm ngay sau máy biến áp ngâm dầu này," Lương chỉ tay vào khối kim loại xám tro đặt trên bệ bê tông đúc cao nửa mét. "Công suất một nghìn kilôvôn-ampe, cấp nguồn cho dàn máy tiện hạng nặng và máy cắt tia lửa điện."

Khải tiến lại gần bệ máy, mở cuốn sổ tay ghi nhận mốc thời gian: mười bốn giờ bốn mươi phút. Anh bật đèn pin, rọi luồng sáng trắng vào vỏ máy biến áp. Dọc theo các cánh tản nhiệt bằng thép lá, lớp dầu màu vàng nhạt rỉ ra từ gioăng cao su đã đông đặc lại thành từng vệt quánh dẻo như sáp nến, mất hẳn độ nhớt lỏng của dầu công nghiệp thông thường.

"Anh Lương, đo thử nhiệt độ vỏ máy xem."

Lương bấm đầu súng đo nhiệt hồng ngoại vào vách kim loại của thùng dầu. Màn hình kỹ thuật số nhấp nháy rồi dừng ở mức mười lăm phẩy hai độ C. Lương nhíu mày, bấm lại vào vách đối diện:

"Lạ thật. Máy này đã ngắt phụ tải từ sáng sớm, nhiệt độ không khí trong xưởng đang là hai mươi sáu độ. Đáng lẽ kim loại phải cân bằng nhiệt với môi trường xung quanh, sao chỗ này lại lạnh như để trong ngăn mát thế này?"

Khải nhìn con số mười lăm phẩy hai độ C thêm một nhịp rồi ghi vào sổ tay. Anh không bình luận thêm, vòng qua thân máy biến áp và bước đến cánh cửa thép dẫn vào buồng điều khiển kỹ thuật phía sau. Tay gạt ổ khóa kêu cọt kẹt khô khốc khi anh vặn chốt đẩy cửa vào trong.

Buồng điều khiển rộng chừng hai mươi mét vuông. Ánh sáng từ ô cửa chớp trên cao hắt xuống những dãy tủ bảng điện sơn tĩnh điện màu kem. Bụi xám bám thành lớp dày trên mặt kính các đồng hồ đo phụ tải.

Khải cúi xuống soi đèn vào chân tủ phân phối số hai. Anh rút đầu dò nhiệt kế tiếp xúc của tổ khám nghiệm, áp trực tiếp vào thanh đồng tiếp địa bắt dọc chân tường buồng máy. Màn hình điện tử tụt số rất nhanh từ hai mươi mốt độ xuống mười bảy, rồi dừng lại ở đúng mười lăm độ C.

Khải ghi nhận mức nhiệt mười lăm độ C vào trang sổ rồi đứng thẳng dậy, quay nhìn người bảo vệ đang đứng ngập ngừng ngoài ngưỡng cửa:

"Anh Cảnh, chiều ngày mùng bốn lúc sụt áp, trong xưởng có những ai làm việc?"

Cảnh bối rối chùi hai bàn tay vào vạt áo bảo hộ:

"Hôm đó chỉ có tôi với cậu thợ tiện Đỗ Duy Hùng ở lại làm nốt lô trục cán thép. Tầm hơn năm giờ chiều, tôi đang ngồi trong phòng gác thì nghe tiếng nổ bép một cái khô khốc trong buồng máy này. Chạy vào thì thấy mất điện hoàn toàn, nhưng đúng bốn giây sau bóng đèn lại tự sáng lại."

Khải bước ra gian xưởng chính, đứng cạnh người bảo vệ:

"Lúc anh chạy vào thì Hùng đang ở vị trí nào?"

"Cậu ấy đứng ngay cạnh máy tiện số ba đằng kia," Cảnh chỉ tay ra khoảng tối giữa gian xưởng. "Người cứ đờ ra, phản ứng chậm hẳn. Tôi gọi mấy câu mới giật mình, bảo tự nhiên thấy lạnh buốt sống lưng, rồi chiếc đồng hồ đeo tay cứ kêu lách tách liên hồi."

Khải rảo bước về phía máy tiện số ba. Chiếc máy tiện cơ khí hạng nặng dài hơn bốn mét nằm im lìm dưới lớp bụi bặm công nghiệp. Trên mâm cặp, một thanh thép tròn phi sáu mươi đang tiện dở dang nửa chừng thân trục.

Khải cúi sát vào đầu dao tiện hợp kim. Phoi tiện kim loại ở điểm tiếp xúc không xoăn thành từng dải ánh xanh tím do nhiệt ma sát thông thường, mà gãy vụn thành những mẩu ngắn màu xám xỉn bám quanh rãnh trượt.

Khải đeo găng tay cao su, nhặt một mẩu phoi thép lên. Mẩu kim loại truyền cảm giác lạnh ngắt qua lớp cao su mỏng. Khi anh dùng hai đầu ngón tay bóp nhẹ, mẩu phoi thép lập tức vỡ vụn thành từng mảnh nhỏ rơi lả tả xuống nền xi măng, giòn và xốp như một mẩu than xỉ khô.

Khải nhìn đám vụn kim loại dưới chân, ghi vào sổ tay: Phoi thép lạnh, giòn bất thường; mẫu thử bằng tay vỡ vụn dưới lực bóp nhẹ.

Tiếng Nam gọi từ trong buồng điều khiển vọng ra:

"Anh Khải! Vào đây xem cái này!"

Khải quay lại buồng máy. Nam đang quỳ cạnh rãnh cáp ngầm dưới chân tủ số hai, tấm đan bê tông đậy nắp rãnh đã được nhấc dựng sang một bên mép tường.

Dưới đáy rãnh sâu nửa mét, ba sợi cáp đồng bọc cách điện nằm trên giá đỡ sắt. Ở đoạn cáp chạy xuyên qua lỗ mở trên bức tường ngăn với bãi đất trống phía sau, lớp vỏ nhựa màu đen không hề có dấu vết cháy sùi do chập điện. Nó đóng cứng lại, phủ một lớp bụi mốc trắng mỏng dính như sương muối.

Kẹt giữa hai sợi cáp ba pha trên mặt khối vỏ cáp là một chiếc đồng hồ bấm giờ cơ học vỏ kim loại cũ. Mặt kính đồng hồ đã nứt một đường chéo.

Khải ghé sát đèn pin vào mặt kính nứt, cẩn thận quan sát mà không chạm tay vào hiện vật.

Kim phút của chiếc đồng hồ dừng ở vạch số ba mươi lăm. Kim giây nhỏ ở góc dưới mặt số không quay liên tục. Cứ cách vài giây, nó lại giật ngược một nấc rồi khựng lại.

Tiếng kim loại va đập lách tách nhỏ xíu vang lên ngắt quãng giữa buồng máy ẩm lạnh.

Khải lùi lại một bước, chỉ tay vào rãnh cáp rồi quay sang Nam:

"Chụp ảnh toàn cảnh và cận cảnh vị trí chiếc đồng hồ, giữ nguyên hiện trạng. Lập biên bản niêm phong buồng máy số hai với khu vực máy tiện số ba. Nhờ anh Lương làm thủ tục cắt điện cô lập hoàn toàn nhánh cáp rẽ từ cột số bốn mươi mốt."

Nam gõ biên bản trên máy tính bảng:

"Còn thợ tiện Đỗ Duy Hùng thì sao anh?"

"Hỏi anh Cảnh địa chỉ nhà Hùng. Chúng ta cần lấy lời khai của cậu ta trước năm giờ chiều, trước mốc mười bảy giờ ba mươi lăm."

Khải bước ra khỏi gian xưởng số ba. Ngoài trời, mưa bắt đầu nặng hạt, gõ ràn rạt trên mái tôn rỉ sét. Gió lạnh từ con kênh thổi thốc vào khoảng sân bê tông hoang tàn, cuốn những đám lá khô bay rạt qua vũng nước xám đục.

Khải rút điện thoại xem giờ: mười lăm giờ mười lăm phút. Màn hình hiện tin nhắn Minh Phương gửi lúc trưa, chụp tập chứng từ tài chính quý ba xếp ngay ngắn trên bàn làm việc cùng dòng chữ ngắn: "Tối nay em phải đối soát kho ngoại ô đến muộn. Anh nhớ ăn cơm đúng giờ."

Khải bấm phím gửi lại dòng tin ngắn xác nhận rồi cất máy vào túi áo bạt. Anh đứng dưới mái hiên xưởng, mắt nhìn về phía trạm biến áp sụt áp hai tuần trước, nơi những sợi dây trung thế đang đung đưa khe khẽ trong màn mưa lạnh.