Chương 26: Vết Đứt Dưới Lòng Lạch

Mùi mùn cưa ngâm nước lũ từ bãi xưởng mộc ven sông bốc lên thứ mùi chua nồng, ngai ngái, quyện vào làn gió ẩm cuối chiều thổi thốc từ mép kè đá Bến Đông lên mặt đê. Mặt trời mùa đông khuất sau dải mây xám xịt phía bên kia sông, chỉ còn lại thứ ánh sáng nhờ nhờ, bàng bạc rọi xuống những khối gỗ tròn sũng nước nằm ngổn ngang dọc sườn dốc.

Trên khoảng sân đất nện trước xưởng, chiếc đồng hồ đo điện trở đất bốn cực của kỹ sư Bách vừa hoàn tất chu kỳ phát xung cuối cùng. Màn hình tinh thể lỏng hiển thị con số mười bốn phẩy hai ôm, vượt quá ngưỡng tiêu chuẩn của trạm biến áp hạ thế nhưng hoàn toàn bình thường đối với một xưởng gia công cơ mộc tư nhân chỉ sử dụng cọc tiếp địa thép góc cắm nông hơn một mét vào lớp đất cát tôn tạo mặt bằng.

Kỹ sư Trần Quang Lợi gạt chiếc kính bảo hộ lên trán, dùng bay cạo lớp bùn non bám chặt quanh đế giày, quay sang nhìn Khải:

"Bãi cát thứ hai của Hợp tác xã Sông Hồng và toàn bộ hệ thống đóng cắt của xưởng mộc này đều đã đo xong. Vỏ tủ điện, máy cưa đĩa và động cơ tời ở đây không có hiện tượng sụt áp chậm, không đọng sương và cũng không có dấu vết giòn gãy liên hạt trên các đầu cáp đồng. Cọc tiếp địa của họ cắm rất nông, nằm lọt thỏm trong tầng cát san nền khô ráo, hoàn toàn cách ly với lớp bùn sét sâu bên dưới."

Khải không vội thu dọn sơ đồ. Anh đứng ở mép bờ kè bê tông, mắt rà theo con lạch cạn chạy men theo chân hàng rào xưởng mộc dẫn thẳng ra bãi đất bồi phía hạ lưu. Dấu vết chiếc xe bán tải gắn biển số năm số sáu mà Đặng Hữu Sâm điều động rời bến đêm hai mươi tư tháng Chín năm ngoái vẫn còn là một vòng mở chưa có lời giải trên bàn làm việc của đội. Nhưng lúc này, điều anh cần không phải là sự phỏng đoán, mà là một lát cắt địa tầng thực tế đủ sức giải thích vì sao những điểm tử vong và sự cố rút nhiệt lại phân bố rải rác dọc theo dải đất bồi suốt hơn một năm qua.

"Chuẩn bị thiết bị radar quét sâu," Khải nói, giọng trầm và dứt khoát. "Chúng ta không thể tiếp tục phán đoán địa tầng dựa vào các bản vẽ mặt cắt hai chiều vẽ tay từ năm một chín chín tư nữa."

Chiếc xe đẩy chuyên dụng gắn bộ radar xuyên đất hai tần số được Lợi và Bách dỡ khỏi thùng xe bán tải. Khung xe bằng hợp kim nhôm định hình được lắp bốn bánh cao su đặc bản rộng để di chuyển trên nền bùn lầy, bên dưới gắn khối ăng-ten mảng phẳng hai trăm và bốn trăm mê-ga-héc, bọc kín trong lớp vỏ composite màu vàng cam. Cáp truyền dữ liệu quang học nối từ cụm đầu dò chạy thẳng vào chiếc máy tính dã chiến vỏ thép đặt trên giá đỡ phía trên tay đẩy.

Nam mở tấm bản đồ không ảnh chụp từ vệ tinh kết hợp sơ đồ phân lô bãi bồi, dùng kẹp bướm cố định bốn góc vào mặt bàn gập dã chiến.

"Tuyến quét số một sẽ bắt đầu từ Trạm bơm phụ số ba, chạy dọc theo bờ kè đá qua bãi Hưng Thịnh, bến Sông Hồng, rồi kết thúc tại khu vực xưởng đúc cũ," Lợi vừa bấm nút khởi động khối phát xung radar vừa giải thích quy trình. "Tần số bốn trăm mê-ga-héc sẽ dựng lại lớp đất mặt dày hai mét, còn tần số hai trăm mê-ga-héc sẽ quét sâu xuống tầng địa chất sáu mét để tìm kiếm các mặt phản xạ kim loại ngầm."

Bánh xe cao su bắt đầu lăn chậm rãi trên mặt bùn sét dẻo quánh. Tiếng mô-tơ bước của đầu đo phát ra những tiếng tách, tách đều đặn sau mỗi nhịp quét mười phân.

Trên màn hình máy tính dã chiến, luồng dữ liệu thô bắt đầu được thuật toán dựng hình ba chiều tái hiện theo thời gian thực. Từng lớp địa tầng hiện ra dưới dạng các dải màu phân tầng rõ rệt: lớp cát bồi tích mặt sông màu vàng nhạt dày gần một mét; bên dưới là dải bùn sét dẻo xám đen uốn lượn theo lòng lạch cổ; và sâu hơn nữa là tầng cuội sỏi chịu lực của đáy sông nguyên thổ.

Nhưng khi xe quét đi qua ranh giới trạm bơm phụ số ba, hình ảnh hiển thị trên mặt cắt dọc khiến cả nhóm lập tức dừng bước.

"Nhìn vào vị trí mũi cọc tiếp địa của trạm bơm số ba," Bách trỏ ngón tay có quấn băng gạc vào điểm giao cắt trên màn hình. "Cọc tiếp địa bằng đồng phi mười lăm của trạm bơm số ba chỉ dài đúng ba mét mười phân. Mũi cọc dừng lại hoàn toàn bên trong lớp bùn sét dẻo của lòng lạch nhánh, cách tầng cuội sỏi bên dưới gần một mét."

Khải nhìn sát vào đường cắt địa tầng.

Tại trạm bơm số ba, nơi được xác lập làm điểm đối chứng âm từ đầu tuần, xung quanh mũi cọc tiếp địa chỉ có một quầng tán xạ đồng nhất của bùn sét ngậm nước mặn. Hoàn toàn không có bất kỳ cấu trúc kim loại nào tiếp xúc hay nằm gần mũi cọc. Đó là lý do thiết bị ở trạm số ba suốt một năm qua vận hành hoàn toàn ổn định, điện trở đất đạt hai phẩy một ôm và không hề xảy ra hiện tượng sụt nhiệt hay đứt giòn dây dẫn.

"Còn đây là bãi cát Hưng Thịnh và bến nạo vét Sông Hồng," Lợi đẩy chiếc xe radar tiến thêm năm mươi mét về phía hạ lưu, ngón tay thoăn thoắt bấm phím chuyển sang chế độ hiển thị mặt cắt nghiêng ba chiều.

Một vệt phản xạ sóng vô tuyến cực mạnh, sáng rực lên thành một dải màu đỏ thẫm kéo dài, đột ngột cắt ngang qua màn hình ở độ sâu ba mét tám mươi phân.

Dải phản xạ màu đỏ thẫm đó không phải là một cọc tiếp địa đơn lẻ hay đường ống dẫn nước tròn. Đó là một mặt phẳng thẳng đứng liên tục, uốn lượn theo hình sóng sin zíc-zắc, chạy chéo từ chân bờ kè đá phía đông nam, cắt ngang qua lòng lạch bùn cổ rồi đâm thẳng ra giữa luồng sông Bến Đông.

"Cừ thép Larsen chống xói ngầm," Khải nói chậm rãi, ánh mắt dừng lại ở sống thép phản xạ tín hiệu mạnh mẽ trên màn hình. "Toàn bộ cọc tiếp địa của xưởng Tân Quang, bãi cát Hưng Thịnh, trạm bơm đúc cũ và chiếc xà lan Sông Hồng đều cắm sâu qua lớp bùn mặt và đâm trúng vào tuyến cừ thép này."

"Bản đồ mặt cắt địa chất cũ năm một chín chín tư đã làm chúng ta hiểu sai," Lợi tháo găng tay cao su, kéo tập hồ sơ khoan thăm dò móng cũ ra đối chiếu. "Hồi đó họ chỉ vẽ các mặt cắt ngang vuông góc với thân đê, thể hiện các cọc tiếp địa cắm xuống lớp sét rồi ghi chú là triệt tiêu dòng rò vào lòng đất. Nhưng thực tế khi thi công kè chống sạt khẩn cấp năm chín tư, đội công trình đã ép một tuyến tường cừ thép Larsen dài hàng trăm mét chạy chéo ngầm dưới đáy lạch để ngăn dòng xói ngầm. Tuyến cừ này nằm sâu dưới lớp bùn lắng suốt ba mươi năm, vô tình trở thành một trục dẫn kim loại khổng lồ liên kết tất cả các cơ sở ven sông lại với nhau."

Trạm bơm phụ số ba sở dĩ không bao giờ phát sinh sự cố là vì mũi cọc của nó cắm nông, nằm ngoài phạm vi chạm tới tuyến cừ ngầm. Trong khi đó, bất kỳ cơ sở nào đóng cọc sâu hoặc thả neo sắt chạm vào dải cừ Larsen đều bị nối vào cùng một mạch dẫn khép kín.

Xe đo tiếp tục lăn bánh chầm chậm qua bãi đất trũng sình lầy hướng về phía bến tập kết của Công ty Gia Phúc.

Đột nhiên, đường tín hiệu phản xạ màu đỏ thẫm của tuyến cừ trên màn hình radar bỗng nhiên co giật mạnh.

Một xung sóng điện từ không rõ nguồn gốc dội ngược vào khối thu tín hiệu. Dải màu đỏ trên màn hình máy tính dã chiến co rút lại theo phương ngang, uốn lượn giật cục thành từng đợt sóng ngắn, nhấp nhô với biên độ tăng giảm bất thường.

Tách. Tách. Tách.

Tiếng rơ-le ngắt mạch bảo vệ quá áp bên trong khối điều khiển radar kêu lách tách liên hồi.

Khải đưa mắt nhìn xuống chiếc xe đẩy đo đạc.

Dưới làn sương chiều ẩm ướt, mười hai chiếc bu-lông bằng thép mạ kẽm bắt chặt khung ăng-ten vào giá đỡ kim loại bỗng nhiên phát ra tiếng rít kim loại ken két rất nhỏ. Bề mặt các đầu bu-lông sẫm màu lại trong tích tắc, rồi từ chân ren kim loại, một lớp bột trắng mịn li ti như muối kết tinh bắt đầu rịn ra, phủ kín từng vòng xoắn thép.

Mỗi khi dải tín hiệu cừ thép trên màn hình radar giật nảy lên một nhịp, lớp bột trắng trên các đầu bu-lông lại dày thêm một lớp mỏng.

"Chu kỳ xung nhịp này," Nam ghé sát vào màn hình ghi sự kiện, ngón tay bấm đồng hồ đo tần số quét. "Bốn giây một lần. Nó khớp chính xác với chu kỳ sụt áp bốn phẩy không hai giây ở trạm Ba Vì và khoảng lặng trên thiết bị ghi âm của anh Dũng."

Lợi lập tức với lấy chiếc sào phíp cách điện móc vào chốt ngắt cáp quang, giật phắt đầu cáp ra khỏi bộ phát xung radar để bảo vệ thiết bị. Khi nguồn tín hiệu vô tuyến bị ngắt, dải màu đỏ biến mất khỏi màn hình, tiếng rơ-le trong khối điều khiển im bặt. Nhưng lớp bột trắng bám trên các đầu bu-lông xe đo vẫn không tan, tỏa ra một luồng khí buốt sắc nhọn làm ngưng kết những giọt sương li ti bám quanh khung xe.

Khải nhìn lớp bột trắng đang từ từ thăng hoa vào không khí ẩm mà không hề để lại vệt nước hay cặn bám, rồi ra hiệu cho Lợi khởi động lại máy tính để kiểm tra đoạn dữ liệu vừa quét được trước thời điểm ngắt kết nối.

Tệp quét ba chiều của toàn bộ khu vực bến nạo vét Gia Phúc được tải lên lại.

Trên khung lưới không gian ba chiều xoay quanh tọa độ bến neo đậu cũ, dải phản xạ cừ thép Larsen đỏ thẫm đang chạy thẳng tắp bỗng nhiên bị đứt gãy hoàn toàn.

Một khoảng trống dài ba mươi lăm mét nằm lọt thỏm giữa hai mỏm cừ thép bị uốn cong queo, nham nhở. Tại vị trí đứt gãy đó, lớp cuội sỏi đáy sông không còn giữ nguyên cao trình tự nhiên mà bị khoét sâu xuống thành một hố trũng hình phễu khổng lồ, ăn sâu vào lòng lạch cổ.

Nam mở tập hồ sơ nghiệm thu thanh toán khối lượng nạo vét bùn bồi luồng lạch của Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Cơ giới Gia Phúc lập vào quý ba năm ngoái:

"Giấy phép của Sở Giao thông vận tải cấp cho Gia Phúc chỉ cho phép nạo vét lớp bùn bồi lắng phù sa bề mặt với độ sâu tối đa một mét rưỡi tính từ đáy sông để phục vụ xà lan năm trăm tấn ra vào. Nhưng trong bảng xác nhận khối lượng hoàn thành và nhật ký ca máy nạo vét đêm lưu kèm theo biên bản thanh toán nội bộ, máy xúc gầu ngoạm số không lăm của họ đã nạo vét tới cao trình âm ba mét bốn mươi."

"Đào sâu hơn giấy phép gần hai mét," Khải nhìn vào các con số đo đạc trắc đạc hiển thị trên màn hình. "Họ không chỉ nạo vét bùn luồng lạch. Họ đã cố tình khoét sâu xuống tầng đáy để khai thác lớp cát đen hạt thô lót đáy lạch cổ đem bán cho các trạm trộn bê tông thương phẩm."

Chính việc đào sâu vượt thẩm quyền gần hai mét đó đã khiến chiếc gầu ngoạm công suất lớn của Gia Phúc móc trúng vào tuyến cừ thép Larsen ngầm thi công năm một chín chín tư. Với lực kéo hàng chục tấn của tời cáp cơ giới, chiếc máy xúc đã giằng đứt, bẻ gãy và múc trọn ba mươi lăm mét cừ thép bảo vệ đáy lạch mang đi tẩu tán, tạo ra một vết đứt gãy hở miệng nằm sâu dưới bùn ngập mặn suốt từ tháng Tám năm ngoái đến nay.

Tuyến cừ thép chống xói vốn đóng vai trò như một mạch liên kết đẳng thế ngầm chôn vùi dưới đáy lạch suốt ba mươi năm. Khi tuyến cừ này bị giằng đứt làm đôi, hai đầu mút kim loại bị xé toạc nằm ngâm trong lớp bùn sét nhiễm mặn đã tạo thành một khe hở xung lực cục bộ, kích hoạt toàn bộ chuỗi hiện tượng sụt nhiệt, sụt áp chậm và các ca tử vong bỏng lạnh rải rác mỗi khi con nước triều dâng ngập bờ bãi.

Gió lạnh từ luồng sông Bến Đông thốc mạnh lên đỉnh kè, mang theo tiếng sóng vỗ ì oạp vào các cọc cừ gỗ mục bên dưới mép nước.

Khải gấp tập hồ sơ bản đồ lại, cẩn thận cài chốt cặp da nghiệp vụ:

"Dữ liệu radar ba chiều và hồ sơ nạo vét vượt phép của Gia Phúc đã đủ để xác lập căn cứ trách nhiệm pháp lý. Nam, lập biên bản niêm phong toàn bộ tệp quét hiện trường chiều nay."

Anh bước lên bậc thềm đá dẫn lên mặt đê, quay đầu lại nhìn người cộng sự trẻ:

"Gọi điện về đơn vị, yêu cầu Đội trực ban phát lệnh triệu tập chính thức đối với Giám đốc Đặng Hữu Sâm và cố vấn kỹ thuật Phạm Gia Thành. Sáng mai, họ sẽ phải ngồi đối chất tại phòng hỏi cung của Đội Cảnh sát hình sự về đoạn cừ thép ba mươi lăm mét bị giằng đứt dưới đáy sông Bến Đông."