Chương 41: Bãi Lau

Đêm hai mươi tháng Năm, trăng lên muộn.

Luân ra bãi lau từ đầu canh hai. Trời chưa có trăng, chỉ có sao, sao dày như ai vãi một nắm gạo lên tấm vải thâm. Gió nồm thổi từ sông lên, mát, tanh tanh mùi phù sa. Bãi lau ven đê năm nay lau mọc cao quá đầu người, lá lau cứa vào tay rát rạt, bông lau chưa trổ, chỉ có những thân lau xanh sẫm đứng san sát, gió lùa qua nghe rì rào như có ai đang thì thầm với ai.

Nó ngồi xuống một gốc lau đổ, chỗ hai năm trước bốn đứa nằm ngửa trên cỏ nghe sáo diều. Nó ngồi im. Cái lược nằm trong ngực áo, bọc trong mảnh vải điều, áp vào da nó, ấm như một vật có hơi người.

Ếch nhái kêu ồm ộp dưới ruộng. Dế kêu ri ri trong bụi. Xa xa, bên kia sông, có tiếng chó sủa mấy tiếng rồi thôi.

Rồi có tiếng nước.

Không phải tiếng sóng vỗ bờ. Tiếng nước bị cắt, đều, chậm, như có ai đang chống sào. Luân đứng dậy, rẽ lau đi ra mép nước.

Trên mặt sông đen thẫm có một con thuyền nan nhỏ đang đi sang. Thuyền nan chỉ vừa một người, mũi thuyền nhọn, không mui. Người đứng trên thuyền chống sào, chống thạo, chống không một tiếng động thừa, như người đã lớn lên trên sông nước. Tới gần bờ, người ấy rút sào lên, để con thuyền tự trôi vào, mũi thuyền chạm bãi bùn đánh sột một tiếng khẽ.

Là con bé.

Con bé không mặc áo tứ thân, không mặc yếm lụa. Con bé mặc bộ áo nâu của người làm, tóc quấn gọn trong cái khăn vuông đen, chân trần. Con bé bước xuống bùn, kéo con thuyền lên bãi, buộc dây vào một gốc lau, rồi mới đứng thẳng lên nhìn nó.

"Cậu tưởng tớ không biết chống thuyền à?" Con bé nói. "Con nhà buôn thuyền đấy."

Giọng con bé cười. Mặt con bé thì không.

Hai đứa ngồi trên gốc lau đổ.

Không đứa nào nói trước. Gió nồm vẫn thổi, lau vẫn rì rào. Một con cú kêu ở đâu đó phía bãi tha ma, ba tiếng, rồi im.

"U già ngủ say lắm." Con bé nói, cuối cùng. "Tớ bỏ ít lá vông vào nước chè của u. Lá vông của nhà ông lang, hồi bé cậu hái cho tớ, bảo uống vào thì ngủ ngon." Con bé ngừng một chút. "Tớ giữ đến giờ."

Luân không nói gì.

"Bố tớ bảo cậu là con hoang." Con bé nói. "Mẹ tớ bảo cậu là đồ đào mả. Tớ nghe hết. Tớ đứng sau cửa sổ." Con bé nhìn xuống bàn tay mình, hai bàn tay đặt trên đầu gối. "Tớ không ra được. Tớ xin lỗi."

"Cậu có làm gì đâu."

"Thì thế." Con bé nói. "Tớ có làm gì đâu. Tớ chẳng làm được gì cả."

Rồi con bé khóc.

Con bé khóc không thành tiếng. Hai vai con bé run lên, run lên, run như lá lau trong gió. Con bé cúi gằm mặt xuống, hai bàn tay bưng lấy mặt, nước mắt chảy qua kẽ ngón tay, nhỏ xuống vạt áo nâu.

Luân ngồi im. Nó không biết phải làm gì. Nó đã thấy người ta khóc nhiều lắm. Mẹ anh Sáng khóc bò trên sân đình. Chị Mộc khóc chửi. Mẹ thằng Nhỡ khóc vuốt cái vai áo. Nó đã đào huyệt cho người ta khóc. Nhưng chưa bao giờ nó ngồi cạnh một người đang khóc mà nó muốn làm cho người ấy thôi khóc.

Nó đưa tay ra. Tay nó dừng lại giữa chừng, lơ lửng trong bóng tối, cách vai con bé một gang tay.

Rồi nó rụt tay lại.

"Người ta cưới tớ vào tháng Chín." Con bé nói, qua kẽ tay. "Nhà trai là quan Lễ Bộ trên kinh. Con trai thứ ba. Người ta bảo anh ấy hai mươi hai tuổi, đỗ hương cống, hiền lành, không rượu chè. Tớ chưa nhìn thấy mặt anh ấy bao giờ. Anh ấy cũng chưa nhìn thấy mặt tớ. Bà mệnh phụ nhìn thay."

Con bé bỏ tay khỏi mặt, ngẩng lên nhìn trời. Mắt con bé đỏ, ướt, sáng lên dưới ánh sao.

"Bà mệnh phụ bảo tớ may lắm." Con bé nói. "Bà bảo con gái nhà buôn mà được làm dâu nhà quan Lễ Bộ thì là phúc tổ tiên để lại. Bà bảo về nhà ấy thì ăn sung mặc sướng, ra đường có kiệu, có người hầu. Bà bảo chỉ cần giữ lấy mấy điều. Không được ra khỏi cổng khi không có chồng đi cùng. Không được nói chuyện với đàn ông ngoài họ. Không được đọc sách của đàn ông." Con bé cười, cái cười méo xệch. "Nhà ấy có cả một cái tàng thư, ba gian, sách chất tới nóc. Mà tớ không được đọc."

"Thế cậu đọc lén."

"Đọc lén thì người ta biết." Con bé nói. "Ở trường huyện, đọc lén thì bà giáo phạt quỳ ba buổi. Về nhà chồng, đọc lén thì mẹ chồng trả về nhà mẹ đẻ. Bị trả về thì nhà tớ nhục, bố tớ mất mối buôn với phủ Thượng Phụ, mấy chục người làm trên thuyền nhà tớ mất việc." Con bé nhìn nó. "Cậu hiểu không? Tớ đọc một quyển sách thì mấy chục nhà khác mất bát cơm."

Luân không trả lời được.

"Người ta có câu hát." Con bé nói, lát sau. Giọng con bé bình hơn, như đã khóc xong. "Thân em như tấm lụa đào, phất phơ giữa chợ biết vào tay ai."

Con bé hát khẽ, giọng nhỏ, run, lạc mất một nhịp ở chữ tay.

"Hồi bé tớ nghe mấy bà hàng chợ hát câu ấy, tớ cười." Con bé nói. "Tớ bảo tớ không phải tấm lụa. Tớ là người. Tớ đi học, tớ thi, tớ đỗ trạng nguyên, tớ tự chọn tay nào thì tớ vào. Thằng Quý hỏi con gái đi thi à, tớ bảo thế thì tớ học cho hơn cậu." Con bé ngừng. "Tớ học hơn nó thật. Tớ học hơn cả lớp. Tớ học giỏi nhất lớp con gái trên huyện. Học giỏi nhất, thì bà mệnh phụ chọn tớ trước nhất."

Con bé cười. Tiếng cười bật ra, rồi vỡ vụn thành tiếng nấc.

"Tớ học giỏi, thì người ta bán được giá hơn. Thế thôi. Học là để bán được giá hơn."

Gió nồm thổi qua bãi lau. Lau rạp xuống, rồi đứng lên, rì rào.

"Người ta còn một câu nữa." Con bé nói. "Thân em như hạt mưa sa, hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày. Người ta bảo tớ là hạt rơi vào đài các. Người ta bảo tớ may." Con bé quay sang nhìn Luân. "Mà hạt mưa thì có chọn được chỗ rơi đâu, Luân. Hạt vào đài các hay hạt ra ruộng cày, thì cũng là hạt mưa. Rơi rồi thì thôi."

Đấy là lần đầu tiên con bé gọi tên nó. Không gọi thằng kia, không gọi cậu. Gọi Luân.

"Tớ muốn học." Con bé nói. Nước mắt lại chảy, mà con bé không lau. "Tớ muốn đi thi. Tớ muốn đỗ trạng nguyên, muốn thằng Bống làm biển vinh quy cho tớ, muốn ngồi võng đi qua làng. Tớ muốn một lần thôi, một lần thôi, người ta nhìn tớ mà không hỏi tớ là con gái nhà ai, vợ nhà ai, mẹ đứa nào." Con bé nói nhanh, dồn dập, như sợ không nói kịp. "Mà trường thi không có cửa cho con gái. Không có. Chưa bao giờ có. Tớ biết từ hồi chín tuổi. Tớ biết mà tớ vẫn cứ học. Tớ ngu thế đấy."

"Cậu không ngu."

"Thế thì tớ là cái gì?"

Luân nhìn con bé. Nó nghĩ mãi. Nó nghĩ tới cái bảng gỗ chìa ra ngoài cửa sổ, chữ nhân, là người đấy. Nghĩ tới chữ ái viết đủ tâm vào mặt trong cái tráp. Nghĩ tới đứa con gái đứng trên mạn thuyền nhìn lên cái diều.

"Cậu là người học giỏi nhất tớ biết." Nó nói.

Con bé nhìn nó rất lâu.

Trăng lên.

Trăng hai mươi, khuyết một bên, vàng úa, nhô lên từ sau rặng tre bên kia sông. Ánh trăng rải lên mặt nước thành một vệt dài, lấp lánh, gãy vụn theo sóng. Rải lên bãi lau, lên ngọn lau, lên mặt con bé.

Luân lấy trong ngực áo ra cái bọc vải điều.

Nó không nói gì. Nó chỉ đặt cái bọc vào lòng bàn tay con bé.

Con bé mở ra. Cái lược gỗ thị nằm trong lòng bàn tay con bé, vàng như mật ong dưới trăng. Hai mươi tám cái răng lược đều tăm tắp. Trên sống lược, vầng mặt trời mười bốn tia.

Con bé đưa ngón tay cái miết lên sống lược. Miết theo từng tia. Chậm. Từng tia một. Tới tia thứ chín thì ngón tay con bé dừng lại. Rồi đi tiếp.

"Thẳng." Con bé nói.

"Ừ."

"Cái hồi bé méo."

"Ừ."

"Bố tớ ném xuống sông rồi." Con bé nói. "Tớ đứng trên bến nhìn nó chìm. Nó không chìm ngay đâu. Gỗ mít nhẹ, nó nổi, nó trôi, trôi mãi. Tới khúc sông quành thì tớ không nhìn thấy nữa." Con bé ngẩng lên. "Có khi nó trôi ra biển rồi. Có khi có người vớt được. Người ta nhặt được một mẩu gỗ có mặt trời méo một tia, chắc người ta chẳng hiểu gì."

Rồi con bé làm một việc Luân không ngờ.

Con bé tháo cái khăn vuông đen trên đầu xuống. Tóc con bé xổ ra, đen nhánh, dài tới thắt lưng. Con bé cầm cái lược, chải một đường từ đỉnh đầu xuống, chậm, dài. Răng lược đi qua tóc, không vướng, không giật. Rồi con bé vấn tóc lại, búi lên, và cài cái lược vào sau búi, chỗ khuất nhất.

"Ngày cưới người ta vấn khăn lên đầu tớ." Con bé nói. "Khăn dày lắm. Không ai thấy."

Luân nhìn cái búi tóc. Trăng rọi lên, chỉ thấy lấp ló một vệt vàng nhạt sau những lọn tóc đen.

Gà gáy canh tư ở bên kia sông.

Con bé đứng dậy. Con bé cởi dây buộc thuyền, đẩy con thuyền nan xuống nước. Rồi con bé đứng ở mép bùn, quay lại nhìn Luân.

"Cậu còn muốn vào Phong Sương Vệ không?"

"Còn."

"Thế thì nhớ đứng hàng đầu." Con bé nói. Giọng con bé nhẹ, như cái hôm bốn năm trước, lúc cả bọn ngồi bàn chuyện mai kia lên kinh. "Cho tớ ngồi kiệu đi qua còn nhìn thấy."

Rồi con bé ngừng một chút.

"Mà lúc ấy thì tớ ngồi kiệu nhà người ta rồi."

Con bé bước lên thuyền. Chống sào. Con thuyền nan rẽ nước đi ra giữa sông, chậm, không một tiếng động thừa. Trăng rọi xuống cái lưng áo nâu, cái búi tóc đen, cái vệt vàng nhạt khuất sau búi tóc.

Con bé không ngoái lại.

Luân đứng ở mép bãi lau cho tới lúc con thuyền nan tan vào sương sông.

Rằm tháng Chín, người ta cưới con bé.

Luân không sang sông. Nó đứng trên đê bên này, cùng với cả làng Lò Trấu, xem đám rước dâu bên kia sông. Người làng kéo ra kín mặt đê. Có người bảo đám cưới to nhất vùng mấy chục năm nay. Có người bảo nhà trai là quan trên kinh, thuyền đón dâu về từ ba hôm trước, thuyền ba tầng, mui sơn son thếp vàng.

Luân đứng hàng đầu.

Không ai để ý. Người ta chen lấn, xô đẩy, kiễng chân lên mà nhìn. Nó đứng yên, sát mép đê, chỗ đất sụt xuống mặt nước. Người đằng sau đẩy nó mấy lần. Nó không lùi.

Bên kia sông, cổng nhà buôn thuyền mở rộng. Pháo nổ đì đùng, khói bay mù mịt, xác pháo đỏ rải kín mặt sân như hoa gạo rụng. Tiếng trống, tiếng kèn, tiếng thanh la. Một cái kiệu hoa sơn đỏ, bốn người khiêng, rèm lụa đỏ buông kín bốn mặt, từ trong sân đi ra, đi xuống bến, đi dọc cái cầu ván dẫn xuống con thuyền ba tầng.

Luân nhìn cái kiệu.

Rèm lụa đỏ kín mít. Nó không thấy gì bên trong.

Cái kiệu đi tới giữa cầu ván thì một cơn gió sông thổi tới. Gió thổi tung một góc rèm lụa, chỉ một góc thôi, chỉ một nhịp thở thôi.

Trong kiệu có một người ngồi thẳng lưng. Mặc áo mớ ba đỏ thắm, đội khăn vấn đỏ, mặt trát phấn trắng, môi thắm son. Hai tay đặt trên đùi. Mắt nhìn thẳng ra phía trước, không nhìn đi đâu.

Người ấy không nhìn sang bên này sông. Người ấy không biết có một góc rèm vừa bị gió thổi tung.

Rồi rèm rơi xuống.

Cái kiệu đi hết cầu ván, lên thuyền. Pháo lại nổ. Con thuyền ba tầng nhổ neo, ba cánh buồm căng gió bấc, rẽ nước đi xuôi, về phía Nam, về phía kinh. Đi ngang qua chỗ Luân đứng, gần tới mức nó nghe được tiếng kèn trên thuyền, nghe được tiếng cười nói của người nhà trai.

Nó đứng hàng đầu.

Nó đứng tới lúc con thuyền khuất sau khúc sông quành, cái khúc sông mà một mẩu gỗ mít có mặt trời méo một tia đã trôi qua, trôi mãi, không ai biết trôi về đâu.

Rồi nó mới quay lưng, đi xuống đê.

Thân em như hạt mưa sa,