Chương 5: Dưới Gốc Cây

Nam Kha thấy Dĩnh Khảo Thúc từ xa, ngồi một mình dưới gốc cây cổ thụ ở rìa doanh trại, nơi ánh lửa từ các lều trại không còn chiếu tới, chỉ còn bóng tối và một vệt sáng mờ từ mảnh trăng khuyết vừa lên. Ông ta ngồi tựa lưng vào thân cây, một vò rượu nhỏ đặt cạnh, một chén gỗ trong tay. Ông không làm gì cả, không mài giáo, không xem sổ quân mà chỉ ngồi đó nhìn ra khoảng tối phía trước. Cái hình ảnh ấy, hình ảnh người đàn ông luôn bận luôn đi luôn có việc giờ ngồi yên bất động dưới gốc cây, khiến Nam Kha chậm bước lại vì anh biết mình đang nhìn một thứ mà ít người ở doanh trại được thấy.

Anh do dự nhưng rồi bước tới chậm. Khi đến gần đủ để Dĩnh Khảo Thúc nghe tiếng bước chân, ông không quay lại mà chỉ nói với giọng bình thường.

"Ngồi đi."

Nam Kha ngồi xuống cách ông một khoảng vừa đủ, lưng cũng tựa vào gốc cây và trong một lúc lâu không ai nói gì. Gió đêm thổi nhẹ qua bãi cỏ, mang theo hơi lạnh còn sót của đêm cuối xuân xuyên qua áo vải mỏng. Nam Kha cảm nhận cái lạnh ấy ngấm vào da từ từ, không đột ngột nhưng đều đặn, kiểu lạnh của mùa sắp chuyển mà cơ thể nhận ra trước khi đầu óc kịp nghĩ. Tiếng côn trùng rỉ rả từ khắp phía, xa xa tiếng lính gác đổi phiên vọng lại mơ hồ. Bầu trời phía trên bắt đầu hiện ra từng vì sao một, chậm rãi, như thể đêm đang từ từ mở một tấm màn mà ban ngày vẫn kéo kín.

Dĩnh Khảo Thúc rót rượu chậm, tiếng rượu chảy từ vò gốm vào chén gỗ nghe rõ trong cái tĩnh lặng của buổi tối. Rồi ông rót thêm một chén đưa cho Nam Kha. Anh nhận mà không hỏi gì và uống một ngụm nhỏ. Anh cảm nhận vị cay nồng lan xuống cổ họng, thô hơn và nặng hơn bất cứ thứ rượu nào anh từng uống ở thế kỷ hai mươi mốt, nhưng có một thứ ấm áp riêng nằm trong cái thô ấy, kiểu ấm của thứ được ủ bằng tay chứ không phải bằng máy.

Mùi cỏ ẩm và mùi rượu quyện vào nhau trong không khí. Nam Kha ngồi lắng nghe buổi đêm và chờ đợi, dù anh không biết chờ gì nhưng cảm thấy rằng nếu mình nói trước thì sẽ sai. Vì đây là khoảng tĩnh lặng của người khác và người khác phải là người quyết định khi nào phá vỡ nó.

"Thu năm nay đến sớm."

Dĩnh Khảo Thúc nói với giọng nhẹ, như nói với gió hơn là nói với Nam Kha. Ông nhìn xuống chén rượu và xoay một vòng trong tay.

"Cỏ ở sân tập đã bắt đầu vàng."

"Vâng."

Nam Kha đáp ngắn vì anh biết đây chưa phải câu chuyện mà chỉ là cánh cửa đang hé.

Họ ngồi thêm một lúc nữa, đủ lâu để Nam Kha nghe tiếng côn trùng đổi nhịp một lần. Đổi từ rỉ rả sang ngắt quãng, rồi lại rỉ rả. Vò rượu vơi thêm một chén nữa trước khi Dĩnh Khảo Thúc bắt đầu nói chậm, mắt vẫn nhìn ra bóng tối phía trước, không nhìn Nam Kha.

"Trận đầu tiên ta đánh năm ta mười bảy."

Nam Kha im lặng lắng nghe.

"Quân Vệ đánh vào biên giới phía đông. Ta cầm giáo lần đầu ra trận, đứng hàng thứ ba, sau hai lớp lính già hơn."

Ông ngừng lại, uống một ngụm rượu.

"Trước khi trống lệnh nổi, ta sợ đến mức chân run, và ta..."

Ông cười khẽ, tiếng cười ngắn, không vui không buồn, kiểu người kể lại chuyện cũ đã kể với chính mình quá nhiều lần đến mức nó không còn khiến ông xấu hổ nữa.

"Ta đái ra quần. Không ai thấy, vì ai cũng đang nhìn về phía địch, nhưng ta biết."

"Rồi sao?"

Nam Kha hỏi nhẹ.

"Trống nổi. Hàng đầu xông lên. Ta cũng xông, không phải vì hết sợ, mà vì..."

Ông dừng lại tìm từ ngữ. Nam Kha nhận ra đây không phải kiểu dừng của người không biết nói gì mà là kiểu dừng của người có quá nhiều thứ muốn nói nhưng chỉ cho phép mình nói một.

"Vì lính sau ta còn sợ hơn ta. Nếu ta chạy, bọn chúng sẽ chạy. Bọn chúng chạy thì hàng ngũ vỡ. Hàng ngũ vỡ thì dân sau lưng chết."

Nam Kha im lặng. Gió lại thổi qua lạnh hơn một chút so với lúc nãy. Nam Kha nghe tiếng lá cây xào xạc phía trên đầu, tiếng vải áo Dĩnh Khảo Thúc hơi phần phật khi gió luồn vào. Ở đâu đó rất xa, tiếng một con chim đêm kêu lẻ loi rồi im.

"Trận đó ta không giết ai."

Dĩnh Khảo Thúc nói tiếp, giọng vẫn đều.

"Ta đứng hàng ba, đến khi xông tới thì đối phương đã lui. Ta chỉ xông lên, chỉ hét, chỉ sợ, rồi trận chiến xong."

Ông rót thêm rượu uống và im lặng một lúc lâu, lâu đến mức Nam Kha tưởng ông đã dừng kể. Nhưng rồi ông nói tiếp, giọng đổi khác, thấp hơn, chậm hơn, như đang lục lại một thứ nằm sâu hơn cái ký ức trận đầu đó.

"Lần đầu tiên ta giết người là trận sau đó. Hai tháng sau."

Ông ngừng lại, nhìn xuống chén rượu. Nam Kha thấy ngón tay ông siết nhẹ quanh thành chén. "Quân Vệ lại đánh, lần này ta đứng hàng đầu. Ta xông vào giáp lá cà và ta thấy hắn."

Ông ngừng lại thêm một nhịp thở.

"Một tên lính Vệ trẻ hơn ta. Mặt hắn..."

Ông hít vào, thở ra.

"Hắn nhìn ta. Mắt sợ hãi và giáo ta đã xuyên qua rồi, trước khi ta kịp nghĩ có nên dừng không."

Nam Kha ngồi im, không dám thở mạnh vì anh cảm thấy mỗi chữ Dĩnh Khảo Thúc vừa nói đều nặng như đá. Nếu anh phản ứng sai, dù chỉ bằng một hơi thở không đúng nhịp, cánh cửa vừa mở sẽ đóng lại ngay lập tức.

"Hai mươi mấy năm rồi."

Dĩnh Khảo Thúc nói với giọng phẳng.

"Ta vẫn nhớ mặt hắn."

Ông uống hết chén rượu rồi đặt chén xuống đất, tiếng gỗ chạm đất nghe nhẹ và khô trong đêm tĩnh. Im lặng lại kéo đến, dài hơn lần trước và Nam Kha ngồi trong cái im ấy, cảm nhận hơi lạnh từ mặt đất ngấm lên qua vải quần, cảm nhận mùi rượu từ vò gốm thoang thoảng mỗi khi gió đổi hướng. Anh nhìn gương mặt Dĩnh Khảo Thúc trong ánh sao mờ, khuôn mặt bình thản, không đau đớn rõ ràng nhưng cũng không hề nhẹ nhõm, kiểu mặt của người đã sống chung với một vết thương đủ lâu để nó trở thành một phần của cơ thể.

"Ấp Dĩnh."

Ông nói và đổi giọng nhẹ hơn, gần như mỉm cười khi nói.

"Ngươi biết chợ nhỏ ở giữa ấp không?"

"Biết."

"Có một bà già bán rau ở góc đường, ngồi đó từ khi ta còn nhỏ. Rau bà trồng không đẹp, nhưng bà không lấy đắt ai bao giờ. Có mấy đứa trẻ hay chạy chơi quanh giếng nước, ngày nào cũng cãi nhau chuyện ai chạy nhanh hơn."

Ông ngừng lại và trong bóng tối, Nam Kha thấy khóe miệng ông hơi cong lên.

"Ta không nhớ hết tên bọn chúng nhưng ta nhớ mặt."

"Ông nhớ mặt bọn trẻ mà không nhớ tên."

Nam Kha nói nhẹ. Anh không định nói câu đó ra nhưng nó tự trượt khỏi miệng. Vì trong đầu anh, câu "ta nhớ mặt hắn" của tên lính Vệ hai mươi mấy năm trước và "ta nhớ mặt" bọn trẻ ngoài giếng nước chạm vào nhau thành một sợi dây mà anh không thể không thấy. Dĩnh Khảo Thúc nhớ mặt cả người ông giết lẫn người ông bảo vệ. Hai thứ ký ức ấy sống chung trong đầu ông, không tách rời, không phân biệt, vì cả hai đều là cái giá của việc đứng hàng đầu.

Dĩnh Khảo Thúc im lặng nhìn Nam Kha. Ánh mắt ông trong bóng tối khó đọc nhưng Nam Kha cảm nhận được ông đang cân nhắc một thứ gì đó. Rồi ông gật đầu chậm.

"Nhớ mặt là đủ."

Ông nói.

"Tên thì quên được. Mặt thì không."

Ông rót thêm rượu cho cả hai. Trong lúc rót, tay ông vững như mọi khi, không run, không chậm. Nam Kha nghĩ rằng đôi tay ấy đã giết không biết bao nhiêu người trong hai mươi mấy năm cầm giáo, nhưng cũng chính đôi tay ấy xới cơm cho con mỗi bữa, vỗ vai anh mỗi tối và nắm cán giáo chặt đến trắng ngón tay mỗi khi Nghĩa bị đánh ngã trên sân tập.

"Con ta."

Dĩnh Khảo Thúc nói. Nam Kha hơi giật mình vì ông hiếm khi nhắc đến Nghĩa bằng hai chữ ấy, thường chỉ nói "thằng nhỏ" hoặc gọi tên.

"Nó tập mỗi ngày. Ta biết."

Ông im lặng và uống một ngụm dài, rồi nói tiếp, giọng không đổi nhưng có gì đó khác, nhẹ hơn, mỏng hơn. Kiểu chỉ lộ ra khi người nói đã uống vừa đủ để lỏng cái khóa trên ngực mà chưa đủ để mất kiểm soát.

"Nó không mạnh bằng thằng Đăng nhà ngươi. Nhưng nó không bỏ cuộc."

Ba chữ cuối cùng "không bỏ cuộc" vang lên nhẹ và lặng lẽ tắt đi trong tiếng côn trùng. Nam Kha nghe ra trong hai chữ ấy tiếng vọng của chính câu chuyện Khảo Thúc vừa kể. Năm mười bảy tuổi, sợ đái ra quần nhưng không bỏ, vì lính phía sau sợ hơn, vì dân phía sau sẽ chết. Cha và con, hai con người khác nhau về sức mạnh nhưng giống nhau ở chỗ sâu nhất: không phải tài năng mà là ý chí, không phải giỏi mà là không bỏ cuộc. Nam Kha hiểu rằng đó chính là thứ Khảo Thúc coi trọng nhất ở con mình cũng như ở bất cứ ai, vì ông đã sống đủ lâu để biết rằng tài năng thì trời cho, nhưng cái đứng dậy sau mỗi lần ngã thì chỉ có mình cho mình.

"Ông đánh vì họ."

Nam Kha nói sau một lúc lâu, không phải câu hỏi.

"Vì bà già bán rau. Vì bọn trẻ. Vì Nghĩa."

Dĩnh Khảo Thúc gật đầu chậm.

"Chúa công ngồi trên bệ cao ban lệnh, nhận công. Ta cầm giáo xông trận, đổ máu. Đó là việc của ta."

Ông ngừng rồi nói tiếp, giọng vẫn bình thản như đang kể chuyện thời tiết.

"Chúa công biết ta trung. Ta cũng biết chúa công biết."

Nam Kha nghe câu ấy. Một cơn lạnh bỗng chạy dọc sống lưng anh, không phải vì gió mà vì cái cách nó được nói ra nhẹ nhàng, không oán, không giận, như một sự thật đã được chấp nhận từ rất lâu, chấp nhận đến mức nó đã hóa thành một phần trong cách ông thở.

"Ông không giận sao?"

Không kìm được, Nam Kha hỏi.

Dĩnh Khảo Thúc không trả lời ngay. Ông nhìn lên bầu trời, nơi sao đã dày đặc hơn so với lúc nãy, dải sáng mờ kéo ngang trời như một vệt sương phát quang. Rồi ông nhìn xuống chén rượu, xoay một vòng chậm. Khi ông nói, từng chữ rơi ra như đang đặt từng viên đá xuống một con đường mà ông đã đi qua không biết bao nhiêu lần trong đầu.

"Nghĩa khí không cần người xứng đáng dùng nó."

Ông ngừng lại và để câu ấy đứng một mình trong không khí, giữa tiếng côn trùng và tiếng gió. Nam Kha cảm nhận sức nặng của nó đè xuống ngực mình như một tảng đá vừa được đặt lên mà không ai báo trước.

"Nếu nghĩa khí chỉ dành cho minh quân thì nó không phải nghĩa khí."

Dĩnh Khảo Thúc nói tiếp, giọng không đổi.

"Nó là thương vụ."

Nam Kha im lặng và không ai nói gì. Tiếng côn trùng vẫn rỉ rả, gió vẫn thổi, nhưng cái im lặng sau câu đó khác hẳn mọi khoảng im trước đó trong đêm, nặng hơn, đặc hơn. Nam Kha nhìn xuống chén rượu trong tay mình, thấy mặt rượu rung nhẹ vì tay anh đang run mà anh không nhận ra. Rồi anh ngồi trong cái im ấy để nó ngấm vào. Anh không cố hiểu ngay, chỉ để câu nói vừa rồi nằm yên trong ngực một lúc trước khi đầu bắt đầu chạy. Sau đó anh hiểu rằng người đàn ông ngồi cạnh mình không hề ngây thơ, ông không phải kiểu người trung thành mù quáng vì chưa từng nghĩ đến việc mình bị lợi dụng. Ông đã nghĩ, đã nghĩ rất kỹ, đã nhìn thẳng vào sự thật rằng mình là công cụ trong tay một người khác. Nhưng cuối cùng ông vẫn chọn, vẫn cầm giáo, vẫn xông lên mỗi khi trống lệnh nổi, không phải vì ông không biết, mà vì cái ông bảo vệ lớn hơn cái ông mất.

Trong đầu Nam Kha, một dòng chảy khác bắt đầu lặng lẽ, không mời mà đến.

Ông sẽ chết.

Không phải vì kẻ thù trước mặt mà vì một mũi tên bắn lén từ phía sau, từ chính hàng ngũ mình, từ một kẻ mà lòng ghen ghét đã lớn hơn cả lý trí. Và cái nghĩa khí ông vừa nói, cái thứ ông tin đến tận xương, chính là thứ sẽ giết ông, vì nó khiến kẻ đứng cạnh cảm thấy mình nhỏ bé mỗi ngày. Dĩ nhiên người nhỏ bé mà mang cung tên thì nguy hiểm hơn bất cứ kẻ thù nào ngoài biên giới.

Ông sẽ chết vì chính câu ông vừa nói.

Nam Kha nuốt nước bọt, cổ họng nghẹn lại, mắt nóng lên. Anh nhìn Dĩnh Khảo Thúc uống thêm một ngụm rượu dưới ánh sao, gương mặt bình thản. Ông không biết, không thể biết và cái không biết ấy đau hơn bất cứ thứ gì Nam Kha từng đọc trong bất cứ cuốn sách sử nào.

Dĩnh Khảo Thúc liếc sang, thấy mặt Nam Kha khác đi thì cau mày nhẹ.

"Sao mặt ngươi lại thế?"

Ông hỏi, giọng có chút ngạc nhiên thật sự.

"Ta kể chuyện vui mà."

Nam Kha cố nặn ra một nụ cười, không chắc nó có ra hình dạng gì không và lắc đầu.

"Không có gì, tại rượu mạnh."

Dĩnh Khảo Thúc nhìn anh thêm một lúc, mắt hơi nheo lại, kiểu người không hoàn toàn tin nhưng quyết định không đào sâu. Rồi ông ngửa đầu ra sau, nhìn lên bầu trời. Lần đầu tiên kể từ khi bắt đầu nói chuyện, vai ông thả xuống hẳn, thoải mái thật sự, như thể việc đặt xuống vài thứ nặng đã khiến cơ thể ông nhẹ đi một chút.

"Trước trận đầu tiên."

Ông nói với giọng nhẹ hơn, gần như đùa.

"Ta nghĩ nếu sống sót thì về nhà trồng cây. Hai mươi mấy năm rồi, vẫn chưa trồng được cây nào."

Ông cười khẽ. Tiếng cười ấy trong bóng tối nghe ấm và buồn cùng lúc.

Nam Kha cũng ngẩng lên nhìn trời. Sao đã đầy trên nền trời tối, dải sáng mờ kéo ngang vòng cung lớn, giống hệt cái đêm đầu tiên anh nằm dưới mái lều rách của Lý Trực, nhìn lên mà không tin vào mắt mình. Giống hệt cái đêm anh biết mình không còn một mình nữa, giống hệt cái đêm ngồi cạnh Lý Trực nghe ông kể về mẹ mình bằng giọng run rất nhẹ. Mỗi lần nhìn lên bầu trời ấy, bên cạnh anh lại có thêm một người. Bầu trời thì không đổi, vẫn những vì sao ấy, vẫn cái vòng cung sáng mờ ấy, chỉ có người ngồi cạnh là đổi.

Họ ngồi im một lúc lâu, không ai nói gì, chỉ có tiếng côn trùng, tiếng gió, tiếng rượu còn lại trong vò khẽ sóng sánh mỗi khi Khảo Thúc với tay lấy thêm. Cái lạnh đêm thu tiếp tục ngấm vào da qua vải áo mỏng nhưng không ai đứng dậy. Vì có những đêm mà cái lạnh bên ngoài dễ chịu hơn nhiều so với cái ấm giả tạo trong lều và đêm nay là một đêm như vậy.

Rồi Dĩnh Khảo Thúc đứng dậy, phủi bụi trên vạt áo và vươn tay vỗ vai Nam Kha một cái mạnh như mọi khi. Nó gần như một cú đánh hơn là một cử chỉ thân mật nhưng Nam Kha đã quen với cái mạnh ấy đủ để hiểu nó mang ý gì.

"Nghe nói Cộng Thúc Đoạn mộ thêm binh ở phía đông."

Ông nói, giọng trở lại bình thường, nhẹ nhàng như đang nói về thời tiết sắp trở lạnh.

"Sắp có việc rồi."

Ông quay người bước về phía doanh trại, dáng đi thẳng và vững vàng. Bóng ông in trên bãi cỏ dưới ánh trăng khuyết rồi nhỏ dần và khuất vào bóng tối giữa hai dãy lều.

Nam Kha ngồi lại một mình. Dĩnh Khảo Thúc vừa kể chuyện trận đầu tiên bằng giọng cười và kể về lần đầu giết người bằng giọng phẳng. Kể về bà già bán rau và bọn trẻ ngoài giếng bằng giọng gần như dịu dàng. Kể về con trai bằng hai chữ "không bỏ". Nói về Trang Công bằng một câu mà cả triều đình không ai dám nói. Và rồi ông đứng dậy phủi bụi, nói về chiến tranh sắp đến bằng giọng nói thời tiết.

Anh ngẩng lên nhìn bầu trời lần nữa. Sao vẫn dày đặc, vẫn sáng, vẫn lạnh lùng và đẹp đẽ theo cách chúng đã luôn như vậy suốt hàng triệu năm, không quan tâm ai đang ngồi bên dưới, không quan tâm ai sẽ còn, ai sẽ mất.

Anh ngồi đó rất lâu, đến khi hơi lạnh ngấm sâu vào xương, đến khi vò rượu Khảo Thúc để lại đã cạn, đến khi tiếng côn trùng đã đổi nhịp thêm hai lần nữa. Trong đầu anh chỉ còn lại một câu ngắn và nặng, không chịu rời đi.

Nghĩa khí không cần người xứng đáng dùng nó.