Chương 19: Cuộc Đối Thoại Dưới Vòm Kính

Chiếc lán bán cầu thứ hai nằm chếch về phía đông khu nghiên cứu. Khác với lán lọc nước được phủ kín bằng vật liệu tối màu, nơi này có những mảng kính dày ghép thành vòm, bên ngoài gia cố bằng lưới thép. Ánh nắng buổi chiều xuyên qua lớp kính mờ, bị tán thành thứ ánh sáng nhợt nhạt phủ lên những luống đất bên dưới.

Kael bước qua cửa, lập tức ngửi thấy mùi đất ẩm lẫn với một thứ hăng nhẹ giống mùi khoáng chất vừa được nghiền vụn. Nền đất trong vòm không liền thành một mặt phẳng. Những thanh gỗ ép chia nó thành nhiều ô, mỗi ô chứa một loại đất hoặc bùn có màu khác nhau. Có nơi đỏ sẫm, có nơi xám lẫn những hạt ánh kim, một ô gần cuối dãy phủ thứ bùn tím đặc quánh, mặt bùn lấm tấm những bọt khí nhỏ.

Giữa các ô đất là những rãnh gạch hẹp. Chất lỏng từ một đường ống chạy dọc chân vòm chảy vào từng rãnh, rồi thấm dần xuống những lớp đất được phân chia riêng biệt.

Thực vật mọc trong đó không giống những bụi cỏ ngoài thung lũng. Thân chúng thấp và mọng nước, lá dày, mép lá hơi cong vào trong. Trên bề mặt phủ một lớp phấn xám nhạt. Một số cây đã ra hoa, nhưng cánh hoa nhỏ và không có màu sắc nổi bật. Dưới ánh sáng đục, cả khu vườn mang vẻ yên tĩnh kỳ lạ, như thể mọi thứ ở đây đều đang cố giữ mình khỏi một điều gì đó bên ngoài.

Quang Phạm đứng ở lối đi giữa hai dãy ô đất. Ông dùng một chiếc kéo nhỏ cắt bỏ phần lá úa ở một bụi cây, đặt mẩu lá lên tấm khay kim loại bên cạnh.

"Đừng chạm tay vào phần đất đỏ," ông nói mà không quay lại. "Dung dịch ở đó chưa ổn định."

Kael nhìn xuống đôi găng tay đã cũ của mình rồi rút tay khỏi mép khung gỗ. Cậu không hỏi vì sao. Mùi hăng bốc lên từ ô đất ấy đã đủ khiến cậu không muốn thử.

Quang dùng đầu kéo gạt nhẹ lớp đất quanh gốc cây. Một cụm rễ trắng đục lộ ra, đan thành những sợi nhỏ quanh các hạt khoáng li ti.

"Chúng không mọc được ngoài kia," Valen nói.

Anh đứng bên kia lối đi, nhìn qua lớp kính về phía sườn núi đá vôi trơ trụi. Những mảng đá sáng màu kéo dài đến tận chân trời, chỉ có vài bụi cây thấp bám vào khe nứt.

"Không phải trong điều kiện hiện tại." Quang đặt kéo xuống. "Nhưng chúng sống được ở đây. Một số còn phát triển tốt hơn dự kiến."

Ông chỉ vào một ô đất có những cây lá dày, thân mọng nước. Trên mép lá, các hạt tinh thể nhỏ bám thành một đường trắng mờ.

"Chúng hấp thụ một phần khoáng chất từ dung dịch dẫn vào rễ. Có loại giữ lại trong mô, có loại đẩy ra ngoài qua bề mặt lá. Tôi vẫn đang xác định giới hạn chịu đựng của từng nhóm."

"Vậy ông định đem chúng ra ngoài?" Kael hỏi.

"Nếu chúng vượt qua được những đợt thử nghiệm tiếp theo."

"Và chúng sẽ sống được bao lâu khi không còn đường ống này?"

Quang nhìn cậu. Ông không trả lời ngay mà cúi xuống nhặt một chiếc lá rụng, bóp nhẹ giữa hai ngón tay. Phần thịt lá vỡ ra, để lại một lớp dịch trong suốt.

"Hiện tại, chưa đủ lâu để tôi có thể khẳng định." Ông đặt chiếc lá vào khay. "Những vi sinh vật cộng sinh quanh rễ vẫn cần một môi trường được kiểm soát. Đưa chúng thẳng ra đất hoang có thể khiến hệ rễ suy yếu. Tôi đã thử hai lần. Cả hai đều thất bại."

Valen nhìn ông.

"Vậy chúng chỉ sống được khi có người chăm sóc."

"Đó là cách nói của cậu."

"Còn cách nói của ông là gì?"

"Ổn định điều kiện sinh trưởng." Quang chỉnh lại cặp kính. "Cậu có thể gọi nó là chăm sóc, nuôi dưỡng hay phụ thuộc. Nhưng tên gọi không thay đổi được kết quả: những cây này vẫn sống trong thứ đất mà phần lớn thực vật ngoài kia không chịu nổi."

Valen không đáp. Anh quay lại nhìn những ô đất được ngăn cách cẩn thận. Một đường ống nhỏ rò ra vài giọt chất lỏng, rơi xuống rãnh gạch. Tiếng nước tí tách nghe rõ trong khoảng không kín.

Quang tiếp tục:

"Tự nhiên cần thời gian. Có khi vài chục năm, có khi lâu hơn. Một loài cây có thể phải trải qua nhiều thế hệ mới thích nghi được với một thay đổi trong đất. Nhưng nếu vết nứt địa tầng tiếp tục mở rộng, người sống quanh khu vực này không có vài chục năm để chờ."

Ông nhìn qua lớp kính. Ở phía xa, một vệt đất sạt chạy từ sườn núi xuống chân thung lũng.

"Tôi đang tìm cách rút ngắn quá trình đó. Chọn những giống có khả năng chịu áp lực thẩm thấu tốt hơn, thử nghiệm dung dịch đệm ở nhiều nồng độ, rồi điều chỉnh hệ vi sinh quanh rễ. Có những lứa cây chết sau vài tuần. Có những lứa sống được đến hiện tại. Tôi chưa gọi đó là thành công."

"Nhưng ông vẫn muốn đưa chúng ra ngoài," Kael nói.

"Tôi muốn chúng có thể sống ở đó mà không cần một người đứng bên cạnh điều chỉnh từng giọt nước."

Câu trả lời khiến Kael nhìn ông lâu hơn một chút. Quang không nói như thể đã đạt được điều mình muốn. Trên chiếc bàn gỗ gần cửa, cậu thấy vài khay cây non đã chết khô, rễ đen quắt lại. Những mẩu nhãn gỗ cắm bên cạnh ghi ngày tháng và ký hiệu bằng mực đen.

Valen cũng nhìn thấy chúng.

"Vậy những thứ kia là gì?"

"Những lần thất bại."

"Ông giữ chúng lại?"

"Để không lặp lại cùng một sai lầm."

Quang cầm chiếc khay lên, đặt những mẩu lá đã cắt vào một hộp đựng mẫu. Ông không có vẻ muốn che giấu số cây chết. Điều đó khiến Kael khó xác định hơn điều gì đang thực sự thúc đẩy ông: tham vọng chứng minh một phương pháp, hay nỗi sợ phải nhìn thấy thêm những vùng đất chết đi.

"Trạm Lõm của các cậu cũng dựa vào những thứ mình không tự sản xuất được," Quang nói. "Muối từ phía bắc, quặng từ Thành Lũy, thuốc men từ những đoàn buôn. Nếu một tuyến đường bị cắt, các cậu sẽ phải tìm cách thay thế. Đó cũng là một dạng phụ thuộc."

"Con người có thể đổi cách sống khi nguồn cung bị cắt," Valen đáp. "Có thể đi săn, chuyển chỗ ở, hoặc tìm một tuyến đường khác."

"Nếu còn đủ thời gian."

Valen im lặng.

Quang đặt hộp mẫu xuống bàn.

"Cậu nghĩ tôi không biết sự khác biệt giữa một hệ thống có thể thay thế và một hệ thống không thể rời bỏ sao? Tôi biết. Đó là lý do tôi đang cố tìm cách để những sinh vật này sống sót lâu hơn, không phải để chúng mãi mãi nằm trong những chiếc vòm kính."

"Nhưng ông đang khiến chúng cần đến ông trước khi chúng có thể sống bên ngoài," Kael nói.

Quang quay sang cậu.

"Và cậu muốn tôi làm gì? Thả chúng ra ngoài, nhìn chúng chết, rồi tự an ủi rằng ít nhất chúng đã được tự do?"

"Không." Kael nhìn qua lớp kính. "Tôi muốn biết ông có đang tạo ra một con đường để chúng bước ra ngoài hay chỉ tạo ra một cái chuồng mà chúng không thể rời đi."

Lần này Quang không trả lời ngay.

Ông đặt bàn tay lên mép bàn, ngón tay gõ nhẹ vào mặt gỗ. Một nhịp, rồi dừng lại.

"Chúng ta đang nói về những sinh vật có thể chết vì một thay đổi nhỏ trong thành phần đất," ông nói. "Cậu gọi việc duy trì điều kiện sống của chúng là cái chuồng. Tôi gọi đó là trách nhiệm."

Kael không đáp. Cậu nhìn xuống cánh tay trái được quấn vải thô. Bên dưới lớp băng, những mảng vảy xám vẫn nằm im, nhưng mỗi khi cậu cử động vai, một cơn đau âm ỉ lại kéo dọc xuống sườn.

Quang cũng nhìn thấy động tác ấy. Ánh mắt ông dừng ở phần vai hơi lệch của Kael.

"Chúng ta đã nói về sự thích nghi trong phòng thí nghiệm," ông nói. "Nhưng cậu đã nhìn thấy nó ngoài kia. Cậu sống sót sau cuộc chạm trán với con Giáp Ngạc nhờ lớp vảy đó. Một thay đổi mà cơ thể cậu không chủ động lựa chọn."

Kael ngẩng lên.

"Ông muốn nói gì?"

"Tôi muốn hỏi cậu có còn tin rằng tự nhiên luôn để mỗi sinh vật tự tìm được cách thích nghi hay không."

Quang bước chậm dọc lối đi. Ông không nhìn những cây trong các ô đất nữa.

"Tôi đã xem những mẫu nước lấy từ khu vực suối Cạn. Tôi cũng nhận được báo cáo về vụ sụt đất. Một người thợ già tên Harl đã chết khi cố giữ phần chắn dòng nước khỏi bị cuốn đi. Tôi không có mặt ở đó, nên không thể nói mình biết chính xác chuyện gì đã xảy ra. Nhưng những gì còn lại trong mẫu bùn cho thấy ông ấy đã rơi vào vùng dịch khoáng nóng có tính ăn mòn rất mạnh."

Ông dừng lại cách Kael vài bước.

"Cơ thể con người không có lớp mô bảo vệ như sinh vật tôi đang nghiên cứu. Nếu tiếp xúc trực tiếp với thứ dịch đó, hậu quả rất khó tránh. Đó là điều tôi có thể nói từ những mẫu đã phân tích."

Valen siết tay quanh cán kiếm. Cơ mặt anh căng lên khi nghe nhắc đến Harl.

Quang không bỏ qua phản ứng ấy.

"Nếu có một phương pháp giúp con người chịu được môi trường đó tốt hơn, cậu có phản đối không?"

"Ông đang nói đến việc cấy mô của sinh vật dị biến vào người?" Kael hỏi.

"Tôi đang nói đến một hướng nghiên cứu. Chưa có cơ sở để khẳng định mô của chúng tương thích với cơ thể người, càng không thể nói một người được cấy ghép sẽ sống sót khi rơi vào bùn địa nhiệt. Nhưng nếu không nghiên cứu, chúng ta sẽ không bao giờ biết giới hạn nằm ở đâu."

"Và Harl sẽ là người đầu tiên thử nghiệm?"

"Tôi chưa từng nói vậy."

"Nhưng ông đang dùng cái chết của ông ấy để chứng minh rằng phương pháp của ông là cần thiết."

Quang nhìn Kael. Vẻ bình thản trên mặt ông không biến mất, nhưng ánh mắt đã bớt đi sự xa cách của một người đang giảng giải.

"Tôi dùng cái chết ấy để nhắc cậu rằng không phải mọi thứ đều có thể được giải quyết bằng ý chí. Harl đã lựa chọn cứu nguồn nước cho những người khác. Tôi không phủ nhận điều đó. Nhưng lựa chọn của ông ấy không khiến lớp bùn kia bớt nguy hiểm, cũng không khiến người tiếp theo có thể sống sót nếu rơi xuống đó."

"Ông ấy biết mình có thể chết," Kael nói. "Ông ấy vẫn nhảy xuống."

"Và cậu cho rằng điều đó đủ để biến cái chết ấy thành một điều có ý nghĩa?"

Kael im lặng trong thoáng chốc.

Cậu nhớ lại khúc gỗ bị dòng bùn đẩy trượt đi, phần đất dưới chân Harl sụp xuống, rồi bóng người già biến mất giữa làn hơi nóng. Cậu không có mặt ở đó khi Harl đưa ra lựa chọn cuối cùng, nhưng cậu biết vì sao người đàn ông ấy đã ở bên bờ chắn.

"Harl không nhảy xuống vì ông ấy nghĩ mình có thể sống sót," Kael nói. "Ông ấy nhảy xuống vì nếu khúc gỗ trôi đi, nguồn nước của cả trạm sẽ bị phá hỏng. Ông ấy biết mình đang đánh đổi điều gì."

"Đó là lựa chọn của ông ấy," Quang đáp. "Nhưng nếu có cách để ông ấy không phải đánh đổi mạng sống thì sao?"

"Vậy thì hãy tìm cách đó." Kael nhìn thẳng vào ông. "Nhưng đừng lấy một phương pháp chưa được chứng minh để nói rằng ông có thể cứu được ông ấy. Và đừng coi việc một sinh vật không thể rời khỏi hệ thống của ông là bằng chứng rằng nó đã thích nghi thành công."

Valen nhìn Kael, rồi quay sang Quang. Anh không còn vẻ muốn phản bác ngay lập tức như lúc đầu. Có lẽ anh cũng hiểu điều Quang nói không hoàn toàn vô nghĩa. Nếu có thứ gì đó giúp Trạm Lõm tránh được một thảm họa như ở suối Cạn, chẳng ai ở đó có thể dễ dàng từ chối.

"Chúng tôi cần nước sạch," Valen nói. "Nếu ông có thể xử lý nguồn nước ở suối Cạn, người trong trạm sẽ muốn nhận nó. Nhưng nếu phải quay lại đây mỗi lần cần một thùng dung dịch, thì đó không phải là giải pháp lâu dài."

Quang gật đầu, như thể đã chờ câu hỏi ấy.

"Tôi không hứa sẽ giải quyết mọi vấn đề trong một lần. Nhưng tôi có thể cung cấp phương pháp xử lý, vật liệu và hướng dẫn để các cậu tự vận hành một phần hệ thống. Điều đó phụ thuộc vào việc nguồn nước có thể được xử lý đến mức nào và các cậu có duy trì được quy trình hay không."

"Ông chưa thể bảo đảm nước đó uống được?" Kael hỏi.

"Chưa. Tôi đã nói với cậu điều đó hôm qua." Quang đáp. "Loại bỏ phần lớn cặn và một số thành phần phản ứng không đồng nghĩa với việc nước đã an toàn. Cần thêm thử nghiệm."

Kael khẽ gật đầu. Ít nhất lần này Quang không tìm cách biến một kết quả chưa hoàn tất thành lời hứa.

Ông quay lại chiếc bàn gỗ ở lối đi trung tâm, mở một ngăn kéo rồi lấy ra một hộp kim loại dài chừng một gang tay. Bên trong có ba ống thủy tinh được bọc riêng bằng lớp đệm vải. Chất lỏng trong mỗi ống có màu vàng nhạt, gần như trong suốt.

"Mẫu số 07 vẫn ở ngoài vành đai," Quang nói. "Dấu vết gần nhất cho thấy nó đã chuyển khỏi khu vực đá sa thạch. Nó không còn chỉ nghiền đá như trước. Có những mảng khoáng bị cào xới, kèm theo dấu dịch tiết mà tôi cho là có liên quan đến tình trạng thiếu dung dịch đệm."

"Ông biết nó đang thiếu?" Valen hỏi.

"Không thể biết chính xác lượng còn lại trong cơ thể nó nếu không kiểm tra trực tiếp. Nhưng dựa trên thời gian nó đã ở ngoài và những dấu vết mới tìm được, tôi cho rằng lượng đệm dự trữ đang giảm nhanh. Có thể nó đã cạn từ tối qua. Đó là suy đoán có cơ sở, không phải kết quả đo."

Quang đặt hộp lên bàn rồi mở nắp. Mùi hăng nhẹ lập tức thoát ra, khác với mùi lưu huỳnh quanh khu vực đá vôi. Kael nhận ra mùi ấy khá giống thứ dung dịch Quang từng dùng trong phòng thí nghiệm.

"Ba ống này chứa tinh chất đệm kiềm đậm đặc. Khi bôi lên đá hoặc đất khô, chúng sẽ phát tán mùi trong một khoảng thời gian. Tôi đã quan sát thấy các cá thể trong khu nuôi phản ứng với nó. Nếu Mẫu số 07 vẫn đang tìm nguồn khoáng để bù lại phần mô bị thiếu ổn định, mùi này có thể kéo nó đến một vị trí được chọn trước."

"Có thể," Kael nhắc lại.

"Đúng. Không có gì bảo đảm nó sẽ đi theo mùi."

"Và ông muốn chúng tôi đặt thứ này ở đâu?"

"Một bãi đá trũng phía tây nam, cách hàng rào Trạm Lõm đủ xa. Địa hình ở đó dễ quan sát và có nhiều đường rút lui. Nếu nó bị thu hút, các cậu có thể dẫn nó tránh xa khu dân cư."

Valen nhìn ba ống thủy tinh.

"Ông muốn chúng tôi bắt sống nó?"

"Tôi muốn nó còn sống khi được đưa về đây." Quang không né tránh. "Tôi cần biết mô của nó đã thay đổi đến mức nào sau thời gian thiếu dung dịch đệm. Nếu có thể hiểu được quá trình đó, tôi sẽ biết liệu phương pháp hỗ trợ hiện tại có đang khiến chúng phụ thuộc quá mức hay không."

"Ông vừa nói muốn chúng sống sót," Kael nói. "Nhưng điều ông cần vẫn là quan sát."

"Cả hai không loại trừ nhau."

"Với ông thì có lẽ không."

Quang khép nắp hộp, đẩy nó về phía Kael.

"Đổi lại, tôi sẽ cung cấp cho Trạm Lõm dung dịch xử lý nước và hướng dẫn kỹ thuật cần thiết. Tôi không thể hứa rằng mọi nguồn nước đều có thể được làm sạch bằng phương pháp hiện tại, nhưng tôi sẽ ưu tiên xử lý khu vực suối Cạn."

Kael nhìn chiếc hộp. Cậu nhớ đến bể thử nghiệm trong lán lọc nước, thứ chất lỏng đã được xử lý nhưng vẫn chưa thể uống. Quang có thể giúp họ, ít nhất là ở một mức độ nào đó. Từ chối mọi sự hỗ trợ chỉ vì sợ lệ thuộc cũng chẳng khác gì tự đẩy Trạm Lõm vào thế khó hơn.

Nhưng nhận lời mà không đặt giới hạn cũng không phải lựa chọn.

"Chúng tôi sẽ tìm Mẫu số 07 và cố dẫn nó khỏi khu dân cư," Kael nói. "Nếu có thể đưa nó về đây mà không gây nguy hiểm cho người khác, chúng tôi sẽ làm. Nhưng nếu nó lao vào hàng rào hoặc đe dọa Trạm Lõm, tôi sẽ giết nó."

Quang nhìn cậu một lúc.

"Ngay cả khi điều đó khiến tôi mất đi mẫu nghiên cứu?"

"Tôi không nhận nhiệm vụ bảo vệ mẫu nghiên cứu của ông."

"Vậy cậu nhận nhiệm vụ gì?"

"Giữ cho người ở Trạm Lõm được sống."

Kael đưa tay phải nhận lấy chiếc hộp. Cử động khiến mạn sườn trái nhói lên, nhưng cậu không để lộ phản ứng. Valen bước đến nhận một ống thủy tinh, kiểm tra lớp đệm vải quanh nó rồi cất vào túi riêng.

Quang nhìn hai người chuẩn bị rời đi.

"Cậu vẫn nghĩ tôi đang xây một cái chuồng," ông nói.

"Tôi chưa thấy ông mở cổng cho chúng."

"Và cậu chưa thấy tôi muốn giữ chúng ở đây mãi mãi."

Kael dừng lại ở cửa.

"Vậy hãy chứng minh điều đó."

Quang không trả lời. Ông chỉ đứng bên chiếc bàn, giữa những khay mẫu và các ghi chép chưa hoàn tất. Ánh sáng xuyên qua vòm kính rơi lên vai áo xám của ông, khiến bóng người in dài trên lối đi.

Kael và Valen bước ra khỏi vòm thực nghiệm, đi theo con đường hẹp dẫn về cổng phụ. Bên ngoài, gió thung lũng thổi qua những tấm lưới thép, tạo thành tiếng rung khe khẽ.

Họ chưa đi được bao xa thì một âm thanh nặng nề vọng đến từ góc xa nhất của khu trại.

Một tiếng va đập.

Rồi tiếng thứ hai, mạnh hơn, khiến cả khung vòm bên cạnh rung lên. Âm thanh phát ra từ chiếc lán bán cầu thứ ba, nơi những tấm thép được ghép kín quanh khung cửa. Một vật gì đó bên trong đang liên tục đâm vào vách ngăn.

Valen lập tức dừng bước, tay đặt lên chuôi kiếm.

"Đó là gì?"

Kael không trả lời. Cậu nhìn về phía chiếc lán.

Một tiếng rít cao và đột ngột xuyên qua khoảng sân. Nó ngắn hơn tiếng kim loại va đập, nhưng khiến Kael có cảm giác như có thứ gì đó vừa kéo một sợi dây căng ngang bên trong hộp sọ. Cánh tay trái của cậu co giật dưới lớp vải. Cơn đau buốt chạy dọc những mảng vảy xám, nhanh đến mức Kael phải nghiến chặt răng mới không bật thành tiếng.

Cậu nhìn xuống cánh tay. Lớp vải vẫn nguyên vẹn. Không có vết thương mới, cũng không có dấu hiệu nào cho biết điều gì vừa xảy ra.

Tiếng va đập lại vang lên.

Trên cánh cửa thép của lán thứ ba có một tấm biển kim loại sơn đỏ, mép biển đã trầy xước:

KHU CÁCH LY CẤP CAO — MẪU SỐ 09.

Valen nhìn tấm biển, rồi nhìn Quang Phạm đang đứng ở cửa vòm kính phía sau họ.

Ông không chạy đến kiểm tra. Cũng không gọi người canh gác. Hai tay ông vẫn đặt sau lưng, ánh mắt hướng về chiếc lán thứ ba.

Trong khoảnh khắc, vẻ điềm tĩnh trên gương mặt Quang không thay đổi.

Chỉ có bàn tay phải của ông khẽ siết lại.