Chương 15: Mầm

Buổi sáng Dĩnh Khảo Thúc gọi Nam Kha đến lán tướng. Nam Kha biết có chuyện vì ông không bao giờ gọi ai vào buổi sáng vì buổi sáng ông tập. Ông tập một mình ở sân phía sau lán, trường mâu quét ngang quét dọc trong không khí lạnh, kiểu người đã tập cả đời và sẽ tập cho đến khi cánh tay không nhấc nổi mâu nữa. Nếu ông bỏ tập để gọi ai đó thì nghĩa là ông đã nghĩ về chuyện này cả đêm và muốn nói ngay trước khi ngày bắt đầu.

Nam Kha ngồi xuống đối diện Dĩnh Khảo Thúc. Lán tướng đơn giản, chiếu cói, một bàn thấp, một bình nước, trường mâu dựng ở góc, giáp treo trên giá gỗ. Không hoa, không tranh, không gì thừa, vì Dĩnh Khảo Thúc sống đúng kiểu Dĩnh Khảo Thúc: thứ nào không cần thì không có.

Nghĩa chạy qua cửa lán và dừng lại, thò đầu vào:

"Cha, bà Cả hỏi sáng nay cha ăn cháo hay cơm."

Dĩnh Khảo Thúc không quay lại:

"Cháo."

Nghĩa gật đầu và chạy đi, chân đất nện trên đất nện. Nam Kha nghe tiếng chân ấy xa dần mà nghĩ rằng ở bất cứ thời đại nào, con hỏi cha ăn gì buổi sáng cũng nghe giống nhau.

"Ngươi đã qua trận."

Dĩnh Khảo Thúc nói. Không mở đầu, không hỏi han, vì ông không bao giờ mở đầu bằng chuyện nhỏ khi có chuyện lớn cần nói.

"Ngươi đã thấy triều đình. Ngươi biết nhiều hơn phần lớn lính của ta."

Nam Kha lắng nghe và chờ. Khi Khảo Thúc liệt kê những thứ anh có nghĩa là ông sắp nói thứ anh còn thiếu.

"Nhưng ngươi vẫn thiếu thứ quan trọng nhất."

"Thứ gì?"

Nam Kha hỏi dù anh đã biết, đã nghĩ ra từ đêm ngồi với Cao Cát, từ lúc anh nhìn nhóm bên lửa mà nghĩ "tất cả đều dựa trên Dĩnh Khảo Thúc". Nhưng anh muốn nghe ông nói, vì nghe ông nói khác với tự mình nghĩ. Nó nặng hơn, thật hơn, vì Dĩnh Khảo Thúc sống trong hệ thống này còn Nam Kha chỉ mới bước vào.

"Chỗ đứng."

Dĩnh Khảo Thúc nói. Hai chữ ấy rơi xuống giữa lán như hòn đá rơi xuống nước lặng.

"Nhóm ngươi không có danh, không có đất, không có tước. Ở Trịnh, không danh thì không ai nghe. Ngươi đánh giỏi ở Kinh, ta biết. Nhóm ngươi đổ máu, ta biết. Nhưng triều đình không biết. Quần thần không biết. Họ chỉ biết ngươi là đám người lạ theo Dĩnh Khảo Thúc và nếu ngày mai Dĩnh Khảo Thúc không còn thì ngươi không còn gì."

Nam Kha nghe câu "nếu ngày mai Khảo Thúc không còn" mà bụng lạnh, lạnh kiểu lạnh của người nghe ai đó vô tình nói đúng điều mình sợ nhất. Vì Dĩnh Khảo Thúc nói "nếu" nhưng Nam Kha biết nó không phải "nếu". Nó là "khi", là mười năm nữa ở trận Hứa, là mũi tên Tử Đô. Và ông sẽ không còn và nếu nhóm Việt lúc đó vẫn không có danh thì họ sẽ bị nuốt, bị quên, bị hai chữ "tổn thất" gói gọn trong sử sách mà không ai mở ra xem bên trong có gì.

"Ông nghĩ tôi phải làm gì?"

Anh hỏi, chọn từ cẩn thận, vì anh muốn nghe Dĩnh Khảo Thúc chỉ đường chứ không muốn khoe rằng anh đã nghĩ ra rồi. Bởi ở cạnh Dĩnh Khảo Thúc, khoe là ngu và ngu trước mặt ông là mất tín nhiệm mà tín nhiệm ở thời đại này quý hơn vàng.

Dĩnh Khảo Thúc gãi cằm, nhìn ra cửa lán, nơi nắng sáng đang dát vàng lên mặt sân tập. Rồi ông nói chậm, mỗi chữ đặt xuống như đặt quân cờ:

"Chiến trường cho ngươi công trạng. Nhưng công trạng mà không ai ghi thì bằng không. Ngươi cần người ghi công cho ngươi, cần triều đình biết ngươi, cần chúa công nhớ mặt ngươi không phải vì ngươi là người của ta mà vì ngươi là ngươi."

Nam Kha nhìn Dĩnh Khảo Thúc. Trong mắt ông, anh thấy một thứ mà anh mất một lúc mới nhận ra là lo. Dĩnh Khảo Thúc đang lo cho anh, lo cho nhóm Việt, lo bằng cách dạy anh đứng vững mà không cần ông. Vì ông biết, ông không nói ra nhưng ông biết, rằng ông không ở cạnh mãi được. Không phải vì ông biết Tử Đô sẽ bắn mà vì ông là tướng, tướng thì chết trận là chuyện bình thường. Ông đã chuẩn bị cho cái bình thường ấy từ rất lâu, chuẩn bị cho Nghĩa, chuẩn bị cho binh lính và bây giờ chuẩn bị cho Nam Kha.

"Tôi hiểu."

Anh nói.

Dĩnh Khảo Thúc gật đầu. Rồi ông nói thêm nhẹ hơn và phần này không phải bài học mà gần như tâm sự. Dù Dĩnh Khảo Thúc gọi nó là gì thì Nam Kha cũng biết đó là tâm sự vì giọng ông hạ xuống nửa tông:

"Ta không giỏi chính trị. Ta biết đánh, biết giữ đất, biết dạy binh lính. Nhưng cái đầu như ngươi, cái cách ngươi nhìn người, đọc người, cái đó ta không có."

Ông dừng lại gãi cằm.

"Ngươi giống Cao Cát chỗ ấy. Nhưng hơn Cao Cát ở chỗ ngươi biết khi nào nên im lặng."

Nam Kha suýt cười vì câu cuối, vì nó vừa là khen vừa là chê Cao Cát một cách rất Khảo Thúc, rất thẳng, rất thương. Anh nghĩ rằng đây là lần đầu tiên Dĩnh Khảo Thúc nhận xét anh bằng một câu dài hơn ba chữ. Cái dài ấy từ miệng một người mà mỗi chữ đều phải bóp ra, nặng hơn bất cứ bài diễn văn nào.

Tử Đô gặp Nam Kha buổi chiều, ở lối đi giữa hai lán doanh trại, nắng xiên qua mái tranh tạo những vệt sáng sọc trên mặt đất. Tiếng binh lính gõ giáo vào giá gỗ ở đâu đó phía sau, mùi cơm chiều bắt đầu bốc từ bếp bà Cả. Nam Kha hiểu ngay rằng Tử Đô chọn gặp ở chỗ đông vì hắn không muốn gặp lén lút. Hắn muốn gặp công khai, muốn mọi người thấy hắn nói chuyện thân thiện với Nam Kha. Vì ở triều đình, ai nói chuyện với ai cũng là một nước cờ và hắn đang đi một nước.

"Nghe nói nhóm ngươi đánh giỏi ở Kinh."

Tử Đô nói, miệng cười, răng trắng đẹp. Nam Kha nghĩ rằng hắn đẹp thật, đẹp kiểu người mà trời cho mọi thứ bên ngoài để bù cho thứ thiếu bên trong. Dù anh cũng tự nhắc mình rằng nghĩ vậy là không công bằng, vì hắn chưa làm gì sai.

"Khảo Thúc quý ngươi lắm."

Nam Kha cúi đầu lễ phép, đúng kiểu người dưới gặp người trên. Vì ở Trịnh, Tử Đô là tướng, có tước, có danh. Còn Nam Kha chỉ là "người của Dĩnh Khảo Thúc" nên cúi đầu là đúng, là an toàn.

"Đa tạ tướng quân khen ngợi."

Anh nói với giọng phẳng, không ấm không lạnh. Kiểu giọng mà anh đã học được sau bao tháng sống ở thời đại này rằng đừng cho ai biết mình nghĩ gì.

Tử Đô nghiêng đầu, hạ giọng. Mắt hắn nheo lại một chút, kiểu người sắp nói thứ gì đó mà hắn muốn người nghe ghi nhớ:

"Nhưng ở Trịnh, được một người quý chưa đủ. Phải được nhiều người biết."

Câu đó bay vào tai Nam Kha bằng hai lớp nghĩa cùng lúc. Anh nghe cả hai rõ như nghe hai nhạc cụ chơi cùng bản: lớp nổi là lời khuyên tốt, thật sự tốt, đúng y thứ mà Dĩnh Khảo Thúc vừa nói buổi sáng, rằng Nam Kha cần được triều đình biết, cần danh phận riêng. Lớp chìm là Tử Đô đang tách, đang lôi kéo, đang nói với Nam Kha rằng "đừng chỉ dựa vào Dĩnh Khảo Thúc, hãy tìm chỗ dựa khác". Cái "chỗ dựa khác" ấy, nếu Nam Kha chịu, có thể là chính Tử Đô. Nếu Nam Kha theo thì Dĩnh Khảo Thúc bớt một đồng minh và cán cân mà Tử Đô đang cân sẽ nghiêng thêm một chút về phía hắn.

Nam Kha gật đầu nhẹ lễ phép, mặt không đổi, nhưng trong đầu anh chạy rất nhanh. Tử Đô và Dĩnh Khảo Thúc nói cùng một thứ nhưng vì hai lý do khác nhau. Dĩnh Khảo Thúc nói vì muốn Nam Kha đứng vững, Tử Đô nói vì muốn Nam Kha đứng xa Dĩnh Khảo Thúc ra. Cái đáng sợ không phải hai người nói khác nhau mà hai người nói giống nhau. Khi kẻ ghen tỵ và người thương nói cùng một lời khuyên thì người nghe phải tự phân biệt bằng mắt, bằng tai, bằng bụng và nếu phân biệt sai thì chết.

"Tại hạ ghi nhớ lời tướng quân."

Anh nói rồi cúi đầu, lùi đi đúng lễ, đúng khoảng cách. Tử Đô nhìn theo, miệng vẫn cười, mắt vẫn sáng. Nam Kha đi mà cảm nhận cái nhìn ấy trên lưng, nhẹ nhưng rõ, kiểu nhẹ của sợi tơ mà nếu quấn đủ nhiều vòng thì thành dây và dây thì trói được người.

Chiều muộn, Nam Kha kể lại cho Cao Cát nghe nguyên văn, không thêm bớt, vì Cao Cát là người duy nhất anh tin tưởng để phân tích những thứ này mà không bị nhiễu bởi cảm xúc.

Cao Cát nghe xong thì im lặng một lúc, rồi ông nói với giọng khô:

"Hắn giỏi."

"Tôi biết."

"Không. Ngươi chưa biết hắn giỏi đến mức nào."

Cao Cát xoay cành cây trong tay, thói quen khi ông đang sắp xếp ý trong đầu.

"Hắn nói đúng thứ ngươi cần nghe. Khảo Thúc cũng nói đúng thứ ngươi cần nghe. Hai người nói cùng một câu. Nhưng hắn nói sau Khảo Thúc, nghĩa là hắn biết Khảo Thúc sẽ nói gì, biết ngươi đang nghĩ gì và hắn đến đúng lúc ngươi đang mở lòng nhất."

Nam Kha nhíu mày.

"Ông nghĩ hắn biết Khảo Thúc nói với tôi buổi sáng?"

"Không cần biết."

Cao Cát nói.

"Hắn đoán được. Hắn hiểu Khảo Thúc. Hiểu vì ghen, vì ghen nên nhìn kỹ và nhìn kỹ thì hiểu, và hiểu thì biết đi nước gì."

Ông dừng lại nhìn Nam Kha.

"Ghen mà ngu thì chỉ biết giết. Ghen mà giỏi thì tách trước, cô lập trước rồi mới giết. Hắn đang tách."

Nam Kha im lặng. Anh nghĩ đến câu Cao Cát nói tối qua:

"Kẻ ghen ghét mà có tài thì nguy hiểm hơn kẻ ghen ghét mà ngu ngốc."

Bây giờ câu ấy không còn là nhận xét chung mà là mô tả chính xác Tử Đô từng nét, từng hành động, từng nước cờ.

"Vậy tôi nên làm gì?"

Anh hỏi.

Cao Cát nhìn anh. Lần đầu tiên Nam Kha thấy trong mắt ông có một thứ gì đó gần như thoải mái, kiểu thoải mái của người vừa tìm thấy đối tác biết hỏi đúng câu.

"Nhận lời hắn."

Cao Cát nói và Nam Kha giật mình.

"Không nhận bằng miệng, nhận bằng cách làm đúng thứ hắn nói: đi ra ngoài khỏi Dĩnh Khảo Thúc, gặp nhiều người, có danh riêng. Nhưng không về phe hắn, không về phe ai. Đứng giữa, đứng riêng, đứng bằng chân mình."

Nam Kha nhìn Cao Cát và anh hiểu rằng Cao Cát đang dạy anh chơi cờ. Không phải cờ của Trang Công, không phải cờ của Tử Đô mà cờ riêng, cờ của nhóm Việt. Bàn cờ ấy nhỏ hơn nhiều nhưng khó hơn không kém, vì quân cờ ít, sai một nước là mất hết.

"Bước đầu?"

Nam Kha hỏi.

Cao Cát cười khô và ngắn, góc miệng nhếch lên nhưng mắt không cười, kiểu cười của Cao Cát:

"Chờ. Cơ hội sẽ đến. Ở triều đình, cơ hội luôn đến, vì vua luôn cần người và người mới luôn rẻ hơn người cũ."

Buổi tối, Lý Trực đến. Ông đến nhanh hơn bình thường, bước chân không nhanh mà dài, kiểu người muốn đến sớm mà không muốn ai thấy mình vội. Khi ông ngồi xuống cạnh Nam Kha ở góc lán, mắt ông sáng hơn bình thường, cái sáng của người mang tin mà tin ấy lớn hơn mọi tin trước đó.

"Tin từ phía bắc."

Lý Trực nói với giọng thấp.

"Thiên tử Chu Bình Vương bất mãn với Trang Công. Nghe nói thiên tử đang tính chia quyền khanh sĩ, bớt quyền Trang Công, cho Quắc Công giữ phân nửa."

"Bất mãn vì sao?"

Nam Kha hỏi dù anh đã biết, biết vì đã đọc, biết vì sử chép rõ là mâu thuẫn Chu với Trịnh sẽ kéo dài nhiều năm. Bình Vương sẽ mất, Hoàn Vương trẻ tuổi nóng tính sẽ lên kế vị, sẽ muốn tước quyền Trang Công, Trang Công sẽ đánh lại, quân Trịnh sẽ bắn trúng vai Thiên tử. Rồi cả thiên hạ sẽ chấn động, vì chư hầu đánh thiên tử là trời sụp, là hệ thống Tây Chu tan vỡ, là bắt đầu của cái thời đại mà sau này sử gọi là Xuân Thu thật sự. Thời đại mà không ai nghe ai, mạnh được yếu thua và lễ nghĩa chỉ còn là cái vỏ ngoài.

"Bất mãn vì Trang Công mạnh quá."

Lý Trực đáp.

"Thiên tử muốn bớt quyền, nhưng quyền thiên tử bây giờ chỉ còn trên giấy và Trang Công biết điều đó rõ hơn ai hết."

Nam Kha im lặng. Trong đầu anh, hai dòng suy nghĩ chạy song song. Một dòng là tin Lý Trực vừa mang tới, dòng kia là sách giáo khoa, hình minh họa chiến xa Trịnh đâm thẳng vào đội hình quân Chu. Bên dưới hình là chú thích: "Năm 707 TCN, trận Nhu Cát, Chúc Đam bắn trúng vai Thiên tử Chu Hoàn Vương, đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của quyền uy nhà Chu."

Sự kiện đó sẽ xảy ra trong mười lăm năm nữa, qua bao nhiêu thứ mà anh chưa hình dung nổi. Và Dĩnh Khảo Thúc sẽ không ở đó, vì Khảo Thúc sẽ chết trước, chết ở trận Hứa năm 712, mũi tên từ sau lưng, năm năm trước khi Trịnh đánh Chu. Cái biết ấy, biết rằng ông sẽ không sống đủ lâu để thấy cả hệ thống sụp đổ, nó không nhẹ hơn mà nặng hơn. Vì nó nghĩa là ông sẽ chết trong một thế giới mà ông vẫn tin là có trật tự, vẫn tin thiên tử là thiên tử, vẫn tin nghĩa khí có chỗ đứng. Ông sẽ không bao giờ biết rằng tất cả những thứ ấy sẽ sụp chỉ vài năm sau khi ông nằm xuống.

Nam Kha nhìn Lý Trực và nói:

"Ông báo cho Cao Cát chưa?"

"Chưa. Báo ngươi trước."

Nam Kha gật đầu rồi nói nhẹ:

"Xin ông báo Cao Cát. Rồi ba người mình ngồi lại."

Lý Trực nhìn Nam Kha. Rồi ông gật đầu, không hỏi tại sao, vì ông đã quen với cái cách Nam Kha ra quyết định. Anh luôn nhanh gọn và luôn kéo Cao Cát vào trước khi làm bất cứ gì. Vì Nam Kha biết mình nhìn xa nhưng Cao Cát tính kỹ và hai thứ ấy cộng lại mới đủ.

Lý Trực rời đi và Na, Kha ngồi lại một mình, nhìn ra sân tập tối. Anh nghĩ rằng ván cờ sắp lớn hơn. Không còn là Trang Công với Đoạn, không còn là Trịnh với Trịnh. Sắp tới là Trịnh với Chu, là chư hầu với thiên tử. Và nhóm Việt với mười mấy người, không danh, không đất, không tước, đang đứng giữa những lực lượng lớn hơn họ gấp ngàn lần. Nếu họ không tìm được chỗ đứng thì họ sẽ bị nghiền nát giữa các bánh xe, không phải vì ai ghét họ mà vì không ai biết họ ở đó.

Dĩnh Khảo Thúc nói đúng veề chỗ đứng. Tử Đô nói đúng về nhiều người biết. Cao Cát nói đúng về đứng bằng chân mình.

Ba người nói ba câu, ba lý do khác nhau, nhưng đáp án giống nhau. Nam Kha hiểu rằng bài tiếp theo không phải chiến trường, không phải Hoàng Tuyền, không phải triều đình Trịnh. Bài tiếp theo là thiên tử Chu, là thiên hạ, là hệ thống đang sụp đổ. Trong cái sụp đổ ấy, kẻ nhanh chân sẽ đứng lên, kẻ chậm chân sẽ nằm xuống.

Gió đêm thổi qua doanh trại, mang theo mùi cỏ khô và mùi đất ẩm từ hầm Hoàng Tuyền chưa lấp. Nam Kha ngồi đó ở ấp Dĩnh, ở nước Trịnh, ở năm 722 trước Công nguyên. Anh biết rằng mầm đã gieo, mầm nghĩa khí Dĩnh Khảo Thúc dạy, mầm mưu kế Cao Cát chỉ, mầm ghen ghét Tử Đô trồng, mầm chỗ đứng mà anh phải tự xây. Tất cả đã gieo và từ bây giờ, mỗi mầm sẽ lớn, sẽ đâm rễ, sẽ ra quả. Quả nào ngọt quả nào đắng thì chỉ thời gian mới trả lời. Anh chỉ biết là bát cơm Dĩnh Khảo Thúc xới cho anh ở miệng hầm Hoàng Tuyền vẫn ấm trong ký ức, bông lúa khô A Sơn vẫn giắt trong giáp Lĩnh mỗi sáng. Hai thứ ấy, một ấm một đau, là tất cả những gì anh mang theo khi bước vào ván cờ tiếp theo, ván cờ lớn hơn nước Trịnh rất nhiều.

Ở phía bắc, Thiên tử Chu Bình Vương đã già, đã mệt. Ông ta đang nhìn về phía nam, nhìn về Trịnh, nhìn bằng mắt của kẻ biết quyền lực của mình đang tuột mà không chịu buông.

Ở phía đông doanh trại, Tử Đô nằm trong lán, mắt mở nhìn trần. Hắn đang suy nghĩ, đang tính toán, đang trồng một cách kiên nhẫn. Vì hắn biết mầm cần thời gian và hắn có thời gian.

Ở lán tướng, Dĩnh Khảo Thúc đã ngủ, thở đều, trường mâu dựng ở góc. Trong giấc ngủ ông không mơ, vì Dĩnh Khảo Thúc là kiểu người không mơ. Ông chỉ ngủ rồi dậy, rồi đánh tiếp.

Và Nam Kha ngồi giữa tất cả, giữa những mầm ấy. Anh biết tên từng mầm, biết quả từng mầm, nhưng không biết mình có thể tỉa được mầm nào, giữ được mầm nào trước khi mùa gặt đến.