Chương 56: Lời Khế Bến Đò

Gió bấc cuối giờ Mùi thổi dạt những đám mây xám xịt về phía hạ lưu, để lại một khoảng trời mờ đục lạnh buốt trên ngã ba sông Đáy.

Trong gian buồng xép của trạm dịch Cổ Am, mùi rượu thuốc rẻ tiền bốc lên nồng nặc quyện với mùi giấy mục.

Chu Bá Cửu run rẩy cầm chiếc kẹp sắt nhúng vào bát nước sôi bốc khói nghi ngút, cẩn thận gắp dải băng vải chàm đã bết máu đen và dịch mủ ra khỏi cẳng tay phải của Vương Quang. Khi mép vải kéo theo một mảng vảy da non dính chặt vào nẹp, toàn thân Vương Quang giật nảy lên một nhịp, nhưng hàm răng hắn vẫn cắn chặt mép khăn bông, không bật ra nửa tiếng rên.

Thanh nẹp đồng đen Chân Thư Bút tháo ra đặt trên bàn mộc, đốm gỉ xanh và vết trầy xước do va đập với thanh đòn gỗ nghiến trưa nay lộ rõ dưới ánh sáng le lói qua khe liếp. Cổ tay phải của hắn sưng vù, khớp ngón tay cứng đờ và tím tái. Hắn thử dồn lực co ngón trỏ, nhưng từ bả vai truyền xuống chỉ là một cơn tê dại buốt giá, các đầu ngón tay không còn phân biệt được nóng lạnh.

"Thầy Ký... gân tay bị dập rồi," Chu Bá Cửu quẹt mồ hôi trên trán, giọng run run: "Nếu không tìm được thầy lang nắn lại xương, bàn tay này e là... khó mà cầm bút lại như trước."

Vương Quang nhả chiếc khăn bông ra, khẽ lắc đầu. Hắn đưa bàn tay trái đón lấy cuộn băng vải sạch, tự mình quấn chặt dải vải quanh nẹp đồng, siết chặt nút buộc bằng răng và bàn tay còn lại:

"Trước giờ Dần ngày mai, giữ được cái đầu trên cổ quan trọng hơn giữ ngón tay."

Hắn quay sang chiếc bàn mộc giữa phòng.

Trên mặt bàn, ba món đồ đang được đặt ngay ngắn cạnh nhau:

Một là tập địa bạ cổ bọc lụa điều của họ Phan, mở sẵn ở trang vẽ khoảnh đất hình cánh quạt mang tên Thủy Khẩu Xứ cùng dòng chữ Bất khả khải.

Hai là tấm thẻ đồng thau xỉn màu gỉ xanh khắc bốn chữ Thủy Khẩu Thần Khế, mặt sau mang phù hiệu ba con sóng cuộn gối lên khối đá hình thang.

Ba là tờ giấy bản mỏng rách mép, ghi lại sáu dòng chữ Hán mà hắn đã dùng tay trái chép lại từ phiến đá đen sau bệ thờ miếu Thủy Khẩu.

Ba vật chứng nằm im lìm dưới ánh sáng ngọn đèn dầu, tạo thành một hiện trạng rời rạc. Chúng cho thấy có một khoảng trống bị bỏ quên, một ngôi miếu từng có chân ranh, và một thủ tục cổ xưa bị đứt đoạn. Nhưng không món nào tự mình giải thích được cỗ độc mộc dưới bùn kia rốt cuộc là thứ gì.

Cửa liếp nứa bỗng bị đẩy mạnh ra. Tào Hữu Đức bước vào, người vẫn nồng nặc mùi bùn tanh và mồ hôi lạnh.

Viên Đốc lại không còn vẻ hung hăng của buổi trưa. Bốn bao gạo tô bị chìm xuống bùn lạch như một tảng đá đè nặng lên cổ gã. Trên tay gã cầm một tờ biên bản phủ đường gấp làm ba, mép giấy dính vài vệt bùn chưa khô:

"Vương Ký lục, chiếc thuyền thứ hai đã được giằng lại mạn, nhưng bốn bao gạo thì chìm hẳn xuống hố nứt rồi, không cách nào lặn xuống vớt lên được."

Tào Hữu Đức đặt tờ giấy lên góc bàn, ngập ngừng nhìn cánh tay bó nẹp của Vương Quang:

"Ta phải làm tờ Tổn Thất Phiếu gửi hỏa tốc về ty Đốc Vận trước khi trời tối để giải trình số hộc thiếu hụt. Ngươi... ngươi có thể lấy danh nghĩa Hành Trình Ký Lục chứng nhận vào đây rằng đây là do sự cố bất khả kháng trong lúc gia cố hộ đê không?"

Một đề nghị trao đổi trách nhiệm quen thuộc chốn công môn.

Nếu Vương Quang không ký nhận hiện trường, bốn bao gạo thất thoát sẽ bị quy thành tội sơ suất áp tải của Tào Hữu Đức, nhẹ thì phạt trượng giáng chức, nặng thì tịch thu gia sản bồi thường cho kho công.

Vương Quang ngước con mắt trái nhìn viên Đốc lại:

"Tôi có thể ghi rõ vào biên bản quan trắc: Lòng lạch bất ngờ nứt sụt làm chao đảo mạn thuyền, dẫn đến việc trượt mất bốn bao gạo tô theo sổ áp tải của Hộ Bộ trong lúc các bên phối hợp néo giữ cọc gỗ để bảo toàn bờ kè. Nhưng đổi lại, Tào Đốc Lại phải dùng thẩm quyền của ty Đốc Vận làm cho tôi một việc."

Tào Hữu Đức mừng rỡ ra mặt: "Việc gì? Miễn không trái quân pháp, ta làm ngay!"

"Tạm thời cấm thuyền bè cập, rời bến tại khu vực cọc gỗ và đoạn bờ kè sụt lún từ giờ Thân đến hết giờ Dần sáng mai," Vương Quang lạnh lùng nói: "Đồng thời, bố trí lính tuần đinh canh giữ xung quanh trạm dịch, không để ai mang hòm xiểng hay sổ sách rời bến trước khi việc kiểm tra hiện trường hoàn tất."

Một mệnh lệnh khoanh vùng rủi ro, hoàn toàn nằm trong khuôn khổ phòng ngừa sự cố đường thủy của ty Đốc Vận.

Tào Hữu Đức ngẩn người, liếc nhìn sang Phan Khắc Tố đang ngồi thu lu ở góc chõng tre. Viên Đốc lại vốn lăn lộn bến bãi nhiều năm, lập tức hiểu Vương Quang đang muốn khóa cứng mọi biến số trên mặt đất:

"Được. Ta lập tức sức cho tuần đinh cắm cọc tiêu cấm luồng quanh bãi bồi. Nhưng Vương Ký lục... ngươi đang tính làm gì với đống hồ sơ này?"

"Gom lại những phần việc chưa ai nhận," Vương Quang đáp ngắn gọn.

Hắn dùng bàn tay trái vụng về cầm bút chấm mực, ký tên xác nhận vào góc tờ Tổn Thất Phiếu. Tào Hữu Đức nhận giấy, gật đầu rồi vội vã lui ra ngoài, tiếng quát tháo cắm cọc tiêu cấm luồng vang lên dồn dập khắp mặt kè đá.

Căn phòng chỉ còn lại ba người. Tiếng gió rít qua khe nứa càng lúc càng thêm khô khốc.

Vương Quang kéo chiếc ghế đẩu lại gần chõng tre, ngồi xuống đối diện với Phan Khắc Tố. Hắn dùng ngón tay trỏ tay trái gõ nhẹ lên tờ giấy bản chép bia đá:

"Phan Chủ bạ, bốn bao gạo trưa nay rơi xuống hố sụt, Tào Hữu Đức phải chịu một tờ Tổn Thất Phiếu. Còn ba họ các người... một trăm năm mươi năm trước đã để xảy ra chuyện gì dưới bãi bồi này, đến nỗi bia đá phải khắc lệnh cấm đào sâu xuống tầng sỏi cũ?"

Phan Khắc Tố co rúm người lại, hai bàn tay già nua bấu chặt vào mép áo chấn thủ sờn chỉ:

"Thầy Ký... chuyện năm Khai Tự thứ bẩy... người trong họ đều chết cả rồi, ta chỉ là kẻ sinh sau đẻ muộn giữ sổ..."

"Ông giữ sổ, nên ông biết rõ dòng chữ nào bị sửa, dòng chữ nào bị giấu," Vương Quang cất giọng ráo hoác, từng chữ buông xuống phẳng lặng: "Bia đá chép rõ: Muốn mở dải đất ngã ba sông, phải đủ ba bên đối chiếu: Người giữ địa bạ, người giữ miếu, người giữ lời khế.

Ông giữ địa bạ họ Phan, chứng minh ranh giới chia đất trần gian. Tấm thẻ đồng miếu Thủy Khẩu chứng minh nơi đây từng có một điểm thờ được thừa nhận. Còn người giữ lời khế... Trong sổ đinh cũ của huyện nha, họ Phan giữ ruộng bãi, họ Quách giữ thợ đá mỏ trên. Vậy người họ Lê năm xưa làm gì ở khúc sông này?"

Hắn ghé sát người về phía trước, con mắt trái nhìn chăm chú vào từng nếp nhăn trên mặt viên Chủ bạ:

"Tại sao trong địa bạ cũ, tên của một số người họ Lê lại bị gạch đỏ, bên cạnh chỉ đề bốn chữ: Lưu trệ hà sa?"

Cụm từ Lưu trệ hà sa — mắc kẹt dưới cát sông — vừa thốt ra, toàn thân Phan Khắc Tố bỗng run bần bật. Mặt lão trắng bệch ra như tờ giấy dó ngâm nước.

Lão đưa mắt nhìn tấm thẻ bài đồng thau trên bàn, khóe môi mấp máy:

"Thầy... thầy đã lật đến trang đinh tịch ấy rồi sao?"

"Tôi đã thấy," Vương Quang đáp. Trong tập sổ cũ lưu dưới đáy tráp, những dòng tên họ Lê không có ngày tháng mãn phần, không ghi nơi chôn cất, chỉ có bốn chữ ấy cùng một vết mực lem nhem.

Rắc... Ùm...

Từ ngoài bờ lạch, một tiếng gỗ cọc va đập vào đá ngầm dưới sức kéo của dây cáp vọng vào buốt lạnh. Ngọn đèn dầu lạc trên bàn mộc chao nghiêng, tàn bấc đỏ rực khẽ nổ lách tách rồi bốc lên một sợi khói khét.

Chu Bá Cửu vội vàng bước lại gần, dùng chiếc que tre khêu nhẹ bấc đèn, rót thêm nửa muỗng dầu thông vào đĩa sành. Cánh tay trái của Vương Quang co giật nhẹ một nhịp vì cơn sốt dội ngược từ khớp xương, nhưng hắn vẫn ngồi bất động, ánh mắt không hề rời khỏi khuôn mặt đang xám xịt của viên Chủ bạ già.

Phan Khắc Tố ôm lấy đầu, hai bả vai già nua run lên từng chặp. Một hồi lâu sau, lão mới chầm chậm ngẩng lên, giọng khàn đặc:

"Ta không tận mắt chứng kiến chuyện năm Khai Tự thứ bẩy... Những gì ta biết, chỉ là lời truyền miệng của các cụ đời trước rỉ tai nhau khi giao lại chiếc tráp gỗ lim."

Lão run rẩy chỉ tay ra phía dòng sông Đáy:

"Người họ Phan truyền rằng, năm ấy quan phủ cho người phá núi lấy đá ở Thạch Tuyền. Không rõ đào phải mạch nào mà luồng nước sông Cốc bỗng dưng đổi dòng, nước đỏ tràn xuống bãi bồi Cổ Am làm lở sập chân kè. Trong lúc đào vét bờ lạch, người ta phát hiện một cỗ độc mộc có hình dáng giống quan tài đã nằm vùi sẵn dưới tầng sỏi đáy lạch từ thuở nào."

Phan Khắc Tố nuốt khan một ngụm nước bọt:

"Phủ đường thời ấy sợ sạt lở lan rộng làm hỏng đường vận tải, bèn phái người của Khâm Thiên Giám đem mười tám cây cọc lim nẹp đồng xuống cắm quanh bãi bồi. Họ Quách nhận việc đẽo cọc lim, nẹp đồng. Người trong họ nói đó là để giữ bãi, nhưng giữ bằng cách nào thì ta không biết. Chỉ biết rằng sau khi cọc đóng xuống, sương mù từ đáy sông bốc lên mịt mùng, đất bãi bồi cứ nứt toác ra từng mảng."

"Rồi sau đó thì sao?" Vương Quang gặng hỏi.

"Sau đó... hình như có một cuộc dàn xếp," giọng Phan Khắc Tố nhỏ dần: "Quan phủ, người giữ miếu cũ và người trông coi đò giang phải ngồi lại với nhau. Họ Phan chúng ta nhận việc sửa địa bạ, khoanh vùng bãi bồi thành Thủy Khẩu Xứ, coi như khoảnh đất hoang phế không người thừa nhận, không nộp thuế đinh, mục đích là để người đời sau không bén mảng đào xới xuống tầng sỏi ấy nữa.

Họ Quách thì nhận việc chở đá gia cố bờ.

Còn họ Lê... họ Lê vốn nắm việc bến bãi đò giang từ thuở lập làng. Người xưa bảo người đứng đầu phường đò năm ấy là cụ Lê Bá Chiêu đã đứng ra nhận một lời khế ước gì đó để yên lòng luồng lạch. Nhưng khế ước ấy viết gì, ký với ai, bản gốc cất ở đâu... trong chiếc tráp này hoàn toàn không có một chữ!"

Phan Khắc Tố run rẩy nắm lấy mép bàn:

"Chỉ biết sau sự việc năm Khai Tự thứ bẩy, cụ Lê Bá Chiêu ngã xuống sông mất tích, không tìm thấy xác. Vài năm sau, lại có thêm những người chèo đò họ Lê gặp nạn trên khúc nước này. Những lần người họ Lê chết đuối hoặc mất tích mà không tìm thấy xác, trên sổ đinh bộ thường xuất hiện một vệt mực đỏ, kèm theo bốn chữ Lưu trệ hà sa. Dần dà, người họ Lê sợ hãi bỏ bến đi tha phương cầu thực, phường đò tan tác..."

Lão già ngước nhìn Vương Quang, ánh mắt đầy vẻ ngờ vực xen lẫn sợ hãi:

"Cái tên Lê Toàn mà thầy Ký nhắc đến đêm hôm trước... Ta không biết có phải người ấy hay không. Ta chỉ nhớ trong gia phả truyền khẩu, con cháu cụ Lê Bá Chiêu có người tên Toàn, từng làm sai dịch coi bến rồi cũng mất tích dưới lạch sông Đáy sau một chuyến đò đêm. Nhưng hắn mất tích từ mấy chục năm trước rồi... làm sao có thể là viên chức cầm xích sắt mà thầy gặp dưới bùn được?"

Vương Quang im lặng.

Hắn nhìn ngọn đèn dầu vừa được khêu bấc.

Lời kể của Phan Khắc Tố không mang lại một bức tranh toàn cảnh thần bí. Nó chỉ là mẩu vụn của ký ức gia tộc: một sự cố khai thác đá ở thượng nguồn, một cỗ độc mộc lộ ra dưới bãi sỏi, một công trình cắm cọc lim dở dang, một bản thỏa hiệp hành chính nhằm bưng bít hiện trường, và một dòng họ chèo đò phải gánh chịu những cái chết không có nấm mồ.

Lê Toàn dưới đáy bùn đêm mười sáu... rốt cuộc có liên hệ huyết thống với dòng họ chèo đò năm xưa, hay chỉ là một viên chức được Câu Hồn Ty phái đến để thanh lý một hồ sơ tồn đọng mang tên bến Cổ Am?

Vương Quang chưa có đủ căn cứ để chọn lấy một câu trả lời.

Nhưng hắn biết chắc một điều: dòng chữ Bất khả khải trên địa bạ họ Phan, tấm thẻ đồng của ngôi miếu hoang phế, và những cái tên bị ghi chú Lưu trệ hà sa đang cùng trỏ về một khoảng trống trách nhiệm bị bỏ dở suốt một trăm năm mươi năm qua.

Hắn không có đủ chứng cứ để kết luận bất kỳ bên nào đang nắm giữ toàn bộ sự thật. Nhưng hắn có đủ cơ sở để buộc các bên phải ngồi vào một bàn đối chiếu.

Vương Quang thò bàn tay trái vào túi da trâu, rút ra một tờ giấy bản trắng tinh của Khâm Thiên Giám, trải rộng lên mặt bàn.

"Thầy... Thầy định làm gì?" Chu Bá Cửu ngập ngừng hỏi.

Vương Quang kẹp chặt cán chiếc bút lông ngỗng cùn vào giữa ngón cái và ngón trỏ tay trái, nhúng mạnh vào nghiên mực tàu:

"Lập biên bản phúc tra hiện trường tạm thời."

Ngón tay trái của hắn vụng về và run rẩy vì chưa quen cầm bút, nhưng từng nét mực đen hạ xuống mặt giấy thô ráp vẫn giữ nguyên phong thái cẩn trọng, gãy gọn của một Ký lục công môn:

“Ty Khảo Sát, Khâm Thiên Giám.

Phụng Lệnh Hành Trình khảo sát luồng lạch sông Đáy.

Biên bản phúc tra hiện trường tạm thời — Lập tại trạm dịch Cổ Am, giờ Thân ngày mười tám tháng Chạp.

I. Hiện trạng đã kiểm chứng tại thực địa:

1. Lòng lạch bãi bồi Cổ Am xuất hiện hiện tượng nứt sụt và tụt nước không đều, làm trôi dạt bốn bao gạo tô theo sổ áp tải của Hộ Bộ.

2. Cọc gỗ lim nẹp đồng số ba bị nghiêng lệch; cỗ độc mộc dưới chân cọc có dấu hiệu xê dịch theo bùn sụt.

3. Địa bạ họ Phan bỏ trống khu vực Thủy Khẩu Xứ, có ghi chú cổ 'Bất khả khải'.

4. Miếu Thủy Khẩu lưu giữ một tấm thẻ đồng khắc chữ 'Thủy Khẩu Thần Khế' và văn bia Khai Tự thứ bẩy có nhắc đến địa bạ, người giữ miếu, người giữ lời khế cùng một thủ tục đối chiếu ba bên.

5. Đinh tịch cũ ghi nhận nhiều trường hợp mất tích thuộc diện 'Lưu trệ hà sa' liên quan đến bến đò họ Lê.

II. Những điểm chưa đủ căn cứ xác định:

1. Chưa đủ tài liệu chứng minh niên đại, lai lịch và bản chất bên trong của cỗ độc mộc.

2. Chưa xác định được kết cấu và chức năng nguyên thủy của mười tám cọc lim nẹp đồng.

3. Chưa rõ người lập và người đang nắm giữ bản gốc văn khế bến đò năm Khai Tự thứ bẩy.

4. Chưa xác định được mối quan hệ pháp lý giữa chức danh Khảo Khế Đề Lại Lê Toàn và hồ sơ đinh dịch họ Lê trần gian.

III. Yêu cầu phối thuộc và xử lý hiện trường:

1. Giữ nguyên hiện trạng dây cáp và đòn bẩy tạm thời; tuyệt đối không tự ý khai quật, đục đẽo cọc lim hoặc cậy mở cỗ độc mộc.

2. Yêu cầu Phan Khắc Tố, Chủ bạ họ Phan, tiếp tục bảo quản tập địa bạ và có mặt khi tiến hành đối chiếu.

3. Xuất trình tấm thẻ đồng khắc chữ 'Thủy Khẩu Thần Khế' làm vật chứng đối chiếu.

4. Đề nghị Khảo Khế Đề Lại Lê Toàn tiếp nhận bản ghi nhận này, đối chiếu phần hồ sơ thuộc Câu Hồn Ty và thông báo căn cứ xử lý trước khi tiến hành biện pháp cưỡng chế tại hiện trường, có xét đến nội dung đối chiếu ba bên được ghi trên bia đá Khai Tự.”

Nét mực cuối cùng hạ xuống.

Tờ giấy không phải là một bản phán quyết, càng không phải một lời giải đáp thần thông. Nó không tước bỏ quyền của bất kỳ bên nào. Nó chỉ khiến mọi hành động tiếp theo phải để lại dấu vết trên giấy.

Vương Quang thổi nhẹ cho mực mau khô.

Hắn cuộn tờ biên bản lại, nhét cẩn thận vào ống tre bịt sáp giắt bên hông trái, ngay sát thanh Thiết Xích Khảo Sát.

Cơn sốt trong người hắn vẫn âm ỉ, cánh tay phải bó chặt bằng nẹp Chân Thư Bút buốt nhức từng hồi. Nhưng con mắt trái của hắn sáng rõ và bình thản.

Hắn ngước nhìn ra ngoài cửa liếp:

Hoàng hôn ngày mười tám tháng Chạp đã hoàn toàn tắt ngấm. Màn đêm buốt giá của khúc sông Đáy ập xuống bãi bồi Cổ Am, mang theo hơi nước lạnh ngắt như băng tuyết.

Chỉ còn đúng bảy canh giờ nữa.

Bản biên bản viết tay trái này sẽ là thứ duy nhất hắn có thể đưa ra trước tiếng xích sắt của Lê Toàn khi giờ Dần điểm canh. Hắn không biết Lê Toàn có chấp nhận tờ giấy ấy hay không. Nhưng ít nhất, lần này hắn sẽ không để bãi bồi Cổ Am bị xử lý mà không để lại một dòng chữ.