Chương 46: Thước Đo Ống Dốc

Khói thuốc lá khét lẹt từ mẩu đầu lọc sâu kẹp trên môi Lão Quản phả thành một dải mờ đục dưới quầng sáng vàng vọt của bóng đèn sợi đốt.

Lão thợ già cầm cụm van chia gió lên, lật qua lật lại trước ánh đèn. Ngón tay cụt của lão miết chậm rãi qua mép gioăng làm kín mới được cắt gọn, lắng nghe tiếng trượt êm ái của lõi kim loại bên trong. Đôi mắt lão sau tròng kính lúp nhíu lại, khóe miệng giật nhẹ một nhịp:

"Cục van này tao vừa xách ra đầu ngách chào hàng cho kíp lò ba. Bọn nó đang cuống cuồng tìm đồ thay thế để qua mặt đợt kiểm tra định ngạch của thanh tra tập đoàn vào đầu ca sáng mai. Bán trao tay được tám trăm rưỡi G-coin tiền tươi. Tao lấy một trăm tiền môi giới với công dắt mối, phần của mày bảy trăm rưỡi. Có muốn lấy tiền mặt không?"

"Đổi lấy đồ nghề với phôi linh kiện trong tiệm," Vương đáp ngay, giọng bình thản không chút do dự. "Tôi không cầm tiền mặt lúc này."

Lão Quản ngẩng đầu lên, nhả một luồng khói xám đặc quánh qua kẽ răng vàng ố:

"Mày khôn đấy. Cầm một cọc G-coin trong người đi lơ ngơ ngoài ngõ Chợ Xỉ lúc tan ca, chưa kịp bước chân ra tới trạm xe trượt thì đã có ba bốn thằng nghiện quặng đập vỡ gáo từ sau lưng. Ở cái đất này, tiền mặt trong tay kẻ yếu chỉ là lời mời gọi dao búa. Mày muốn đổi thứ gì?"

"Một cụm khung các-đăng hai trục bằng đồng thau, ổ trục đỡ có chân kính, và một bánh đà kim loại nặng chừng một lạng," Vương nói rõ từng chi tiết, bàn tay phải khẽ gõ ngón trỏ lên mặt bàn nguội. "Đồ tháo từ áp kế chân không hoặc thiết bị đo góc nghiêng buồng tời cũ của các giếng mỏ đời đầu."

Lão Quản rít một hơi thuốc dài, tàn đỏ rực lên sát tận kẽ ngón tay chai sạn rồi lụi dần thành một mẩu tro xám rơi xuống mặt bàn thép. Lão không trả lời ngay, chỉ nheo con mắt đục ngầu nhìn xoáy vào Vương chừng mười nhịp thở, như thể đang cân đo xem thằng nhãi trước mặt thực sự hiểu nghề đến đâu hay chỉ đang bốc phét.

"Đo góc nghiêng buồng tời à?" Lão Quản hừ một tiếng khô khốc. "Mày tính làm đồ chơi cho cánh chạy hàng ngầm thật đấy à?"

"Lão nói rồi đấy thôi," Vương kéo ghế đẩu ngồi vững lại, dồn trọng tâm sang đùi phải. "Cánh Runner không cần van chia gió lò than. Muốn mở miệng chúng nó để đổi lấy dung môi Solvent-D9, tôi phải có thứ chúng nó cần để giữ mạng."

Lão Quản không nói thêm lời nào. Lão quay người lầm lũi bước ra gian trước. Tiếng ủng cao su mòn gót lạo xạo trên nền xi măng ẩm ướt, hòa lẫn vào bản đồng ca rền rĩ, khô khốc của hàng trăm cỗ đồng hồ cơ đang tích tắc đếm thời gian trên vách gỗ.

Gần năm phút sau, lão quay trở lại gian buồng sau, ném mạnh lên mặt bàn nguội một chiếc hộp sắt tây han rỉ, mạng nhện và bụi xỉ bám thành một lớp dày cộp.

Bên trong hộp không có gỉ sắt vụn vặt, mà là xác của một chiếc la bàn quán tính tời mỏ đời cũ — thứ thiết bị cơ học thuần túy từng được lắp đặt trên các giếng trục đứng của Sector-01 từ ba mươi năm trước, thời điểm mà hệ thống điện tử của TCcorp còn chưa phủ kín các tầng hầm. Vỏ ngoài bằng nhôm đúc đã bị bẹp dúm do va đập cơ học nặng nề trong một vụ sập hầm lò nào đó trong quá khứ, mặt kính bảo vệ vỡ vụn thành những mảnh sắc nhọn găm chặt vào bên trong. Nhưng qua khe hở méo mó, cụm khung lồng các-đăng bằng đồng thau vẫn còn giữ được khung sườn cơ bản.

"Đồ tháo trộm từ kho phế liệu kỹ thuật số 3 hồi tao còn làm thợ tiện ở xưởng turbine," Lão Quản cộc lốc nói, gạt đống mạng nhện sang bên. "Bánh đà bằng đồng đỏ đúc áp lực cao, có ba vít chêm đối trọng để cân bằng động. Khung lồng xoay hai chiều độc lập, hai đầu ngõng trục cắm vào ổ đá sapphire tổng hợp. Nhưng nó nằm dưới đáy hòm sắt này gần hai chục năm rồi. Dầu mỡ bảo quản khô cứng lại như keo dán sắt, cả cụm khung lồng bên ngoài bị va đập méo lệch tâm chừng nửa ly. Mày có nắn lại được cho nó quay êm hay không thì tùy vào hoa tay của mày."

Vương đưa bàn tay phải cẩn thận nhấc cụm cơ khí ra khỏi chiếc hộp sắt mục nát.

Khối kim loại nặng trịch, bám đầy bụi dầu đen sì nằm gọn trong lòng bàn tay anh. Khi anh lắc nhẹ cổ tay, bánh đà bên trong không hề nhúc nhích dù chỉ nửa milimét; lớp mỡ bò bảo quản từ thế kỷ trước đã bị oxy hóa hoàn toàn, đông cứng lại thành một lớp sáp màu cánh gián dán chặt mọi khớp xoay thành một khối đặc quánh.

"Tôi lấy cụm này," Vương ngước lên nhìn Lão Quản. "Thêm một chiếc vỏ đồng hồ quả quýt cũ bằng thép có nắp gập, một mặt kính mica dày, và vài mẩu lò xo lá."

"Trừ sạch bảy trăm rưỡi G-coin tiền bán van," Lão Quản xua bàn tay cụt hai ngón một cách dứt khoát. "Coi như tao với mày sòng phẳng ca này. Bàn nguội của mày đấy, dầu rửa với mạt sắt làm xong thì tự dọn cho sạch."

Lão thợ già kẹp cụm van chia gió vào nách, quay lưng bước ra ngoài và khép chặt cánh cửa ván ép lại. Tiếng then cài bên ngoài sập xuống đánh cạch một tiếng lạnh lùng.

Gian phòng sau chìm vào sự yên tĩnh tuyệt đối, chỉ còn tiếng quạt thông gió rền rĩ trên trần và mùi hăng nồng của dầu máy lưu cữu.

Vương ngồi thẳng lưng trên chiếc ghế đẩu, tháo bộ nẹp kim loại ở chân trái ra đặt sang mép bàn. Khớp gối hơi sưng tấy sau nửa ngày đi lại liên tục trên nền đất mấp mô; các thớ cơ quanh xương bánh chè căng tức như bị dây kẽm thắt chặt. Anh dùng lòng bàn tay phải xoa bóp chậm rãi từ bắp đùi xuống khớp gối, kiên nhẫn làm nóng các mạch máu đang tắc nghẽn để xua bớt cơn tê rần.

Cánh tay trái vẫn là một trở ngại thực tế không thể lờ đi. Sau chấn thương thần kinh phản xạ từ Mùa 1, vùng bả vai trái đã bớt nóng rát nhờ lớp màng gel, nhưng các bó cơ cẳng tay vẫn co cứng cục bộ. Năm ngón tay trái của anh chỉ có thể co cụm lại như một chiếc móc sắt thụ động, không thể cầm nắm hay xoay vặn những chi tiết cơ khí tinh vi.

Muốn gia công một cỗ máy chính xác bằng một bàn tay đơn độc, anh phải biến chiếc ê-tô và mặt bàn nguội thành điểm tựa tuyệt đối.

Vương dùng chiếc kìm chết kẹp chặt phần tai đế của chiếc vỏ nhôm méo mó, gá chặt nó vào hai má kẹp của chiếc ê-tô gang xám. Anh dùng đầu mũi dũa tam giác nhẹ nhàng cạy từng mảnh kính vỡ ra ngoài, giải phóng khoảng trống quanh khung lồng.

Công đoạn đầu tiên là làm tan lớp sáp bảo quản chết ngàm.

Anh không thể đổ xăng hay dung môi tẩy rửa vào ngâm ngay lập tức, vì lớp cặn bẩn lâu năm khi gặp dung môi lạnh sẽ tan ra thành những hạt sạn mịn lọt sâu vào rãnh ổ ngọc sapphire, làm trầy xước bề mặt đá quý nhân tạo.

Vương cắm điện cho chiếc mỏ hàn xung nhiệt ba mươi sáu vôn. Khi đầu đồng đỏ rực lên, anh giữ khoảng cách đầu mỏ hàn cách ổ trục bánh đà chừng năm milimét, dùng nhiệt bức xạ sấy nóng gián tiếp toàn bộ khối kim loại. Hơi nóng lan dần từ vỏ đồng sang trục thép; lớp sáp bảo quản cổ xưa bắt đầu mềm nhũn, sôi lăn tăn và bốc lên mùi ngai ngái như mỡ động vật cháy dở.

Lúc này, anh mới nhỏ từng giọt dầu tẩy rỉ vào các khớp xoay. Dầu nóng chảy loãng ra, len lỏi vào từng kẽ hở ren ốc, cuốn trôi lớp muội đen ra ngoài.

Vương dùng đầu panh nhọn gạt nhẹ vào vành bánh đà.

Rè... rè...

Khối kim loại bằng đồng đỏ khẽ rùng mình, rồi bắt đầu quay những vòng chầm chậm đầu tiên. Tiếng cọ xát rột rẹt ban đầu dần chuyển sang tiếng rít kim loại nhẹ hơn khi dầu tẩy rửa đẩy cặn bẩn ra khỏi hai đầu ngõng trục.

Anh kiên nhẫn tháo rời từng bộ phận: hai vòng khung lồng các-đăng bằng đồng thau, bánh đà trung tâm, bốn vít định vị bằng thép và hai viên đá sapphire tí hon làm ổ cắm trục.

Dưới ánh sáng tập trung của ngọn đèn dây tóc, tình trạng hư hỏng thực tế của cỗ máy hiện rõ trước mắt Vương, chứng minh nhận định ban đầu của Lão Quản chỉ đúng một nửa.

Lão thợ già nhìn bên ngoài thấy toàn bộ cụm khung lồng bị lệch tâm khoảng nửa milimét; nhưng khi tháo rời từng chi tiết, Vương phát hiện độ lệch nửa milimét đó là do hai vòng khung đồng bên ngoài bị móp méo sau cú va đập. Nguy hiểm hơn gấp bội là lỗi nằm ở bên trong: ngõng trục quay của bánh đà đã bị cong lệch riêng một góc khoảng hai phần mười milimét (0,2 mm).

Một góc lệch hai phần mười milimét đối với một chiếc xe bò hay cánh cổng sắt thì chẳng là gì; nhưng đối với một bánh đà quán tính cần quay ở tốc độ cao, độ đảo tâm này sẽ tạo ra lực ly tâm phá hủy, làm vỡ vụn hai viên đá sapphire đỡ trục chỉ sau vài chục giây vận hành.

Không có máy tiện mini, không có đồng hồ so điện tử để đo từng vạch micron, Vương phải tự thiết lập một hệ thống kiểm tra cơ học thô sơ ngay trên bàn nguội.

Anh kẹp chặt một chiếc dũa dẹp vào má ê-tô, rồi dùng một mũi kim thép nhọn hoắt gá vuông góc vào thân dũa bằng một chiếc ốc siết tạm. Đầu nhọn của mũi kim được điều chỉnh tiến sát vào vành bánh đà, chỉ chừa lại một khe hở mỏng như sợi tóc — đóng vai trò như một đầu dò cơ học cố định.

Bằng bàn tay phải, Vương xoay nhẹ bánh đà trên hai ổ đỡ tạm.

Xoẹt...

Một tiếng chạm kim loại cực khẽ vang lên khi vành bánh đà đảo qua đầu mũi kim. Vị trí chạm kim loại chính là điểm lồi nhất của đường cong ngõng trục.

Vương dừng tay, lấy mẩu than củi nhỏ đánh dấu chính xác vị trí tiếp xúc trên vành đồng.

Anh nhấc bánh đà ra, đặt đoạn ngõng trục bị cong lên một mẩu gỗ cứng kê trên đe thép, dùng chiếc búa gõ xỉ nhỏ gõ nhẹ từng nhát vào điểm đối diện với vết than.

Cộc... cộc...

Lực rơi của búa được kiểm soát tuyệt đối bằng sự thả lỏng của cổ tay phải, hoàn toàn không dùng lực giật của cánh tay. Mỗi nhát búa chỉ làm kim loại xê dịch một phần trăm milimét. Cứ sau hai nhát gõ, anh lại lắp bánh đà vào ổ gá tạm, xoay tròn trước mũi kim dò để lắng nghe tiếng quẹt.

Một lần, ba lần, rồi mười lăm lần.

Mồ hôi túa ra trên trán Vương, chảy dài xuống sống mũi rồi nhỏ giọt xuống mặt bàn nguội lạnh ngắt. Cánh tay trái tê cứng ép chặt vào mạn sườn làm điểm tựa thăng bằng cho cả thân trên. Từng thớ cơ ở năm đầu ngón tay phải căng rát vì phải liên tục giữ chặt những chi tiết kim loại trơn tuột dính đầy dầu máy. Nhưng mắt anh không hề chớp; tai anh căng ra để đón bắt từng rung động âm thanh nhỏ nhất giữa đầu kim và vành đồng.

Đến lần thử thứ mười sáu, khi anh xoay tít bánh đà bằng ngón tay trỏ, không còn một tiếng cọ xát nào phát ra.

Khe hở giữa vành đồng và mũi kim thép giữ nguyên một khoảng cách đều đặn trong suốt một vòng quay trọn vẹn. Vương hiểu rằng trong điều kiện dụng cụ thô sơ này, trục vẫn còn một độ đảo tế vi khoảng vài phần trăm milimét mà mắt thường không thể thấy, nhưng độ đảo đó đã nằm trong ngưỡng dung sai an toàn mà ổ ngọc sapphire có thể tự bôi trơn và bù trừ mà không bị kẹt chết.

Nhưng sửa xong bánh đà mới chỉ là giải quyết được một nửa bài toán.

Vấn đề cốt lõi mà một người thợ phục chế am hiểu vật lý phải đối mặt chính là: Nguyên lý hoạt động của một chiếc thước đo độ nghiêng ống dốc.

Một con quay hồi chuyển hai trục thông thường chỉ có một đặc tính duy nhất: bảo toàn mômen động lượng, tức là nó sẽ cố gắng giữ nguyên hướng của trục quay trong không gian quán tính bất kể vỏ ngoài bị nghiêng ngả ra sao. Nhưng không gian quán tính không đồng nghĩa với phương thẳng đứng của Trái Đất. Nếu một Runner cầm một con quay tự do leo lên một đường ống dốc đứng ngoằn ngoèo, sau vài lần rẽ góc và rung lắc cơ học, trục con quay sẽ bị trôi dạt (gyro drift) và hoàn toàn mất đi phương dây dọi trọng trường. Nó sẽ biến thành một chiếc kim chỉ phương mù quáng, dẫn người ta lao thẳng vào họng xả tro nóng.

Để biến cỗ máy này thành một thước đo góc nghiêng thực thụ, nó bắt buộc phải có một tham chiếu trọng lực tuyệt đối.

Vương nhìn sang đống phôi kim loại trên bàn.

Anh chọn một mẩu chì niêm phong hình bán nguyệt nặng chừng hai mươi gam, dùng dũa gọt phẳng rồi dùng hai ốc nhỏ bắt chặt nó vào phần đáy dưới của khung lồng các-đăng bên trong. Khối chì này đóng vai trò như một quả nặng con lắc lệch tâm (pendulous mass).

Bằng cách này, trọng lực của Trái Đất sẽ liên tục kéo quả nặng chúc thẳng xuống tâm đất, biến toàn bộ khung lồng thành một con lắc dây dọi. Nhưng một con lắc bình thường khi người chạy leo trèo, nhảy qua các gờ ống sẽ bị văng lắc điên cuồng, kim chỉ thị sẽ đập loạn xạ không thể đọc số.

Đó là lúc bánh đà con quay phát huy giá trị sống còn của nó: Khi bánh đà quay ở tốc độ cao, mômen quán tính cực lớn của nó sẽ triệt tiêu toàn bộ các rung lắc giật cục, các xung lực va đập ngắn khi Runner di chuyển, giữ cho con lắc dây dọi chỉ phản ứng với sự thay đổi góc nghiêng thực tế của địa hình.

Để triệt tiêu nốt những dao động tự do còn sót lại, Vương nhỏ một giọt dầu máy có độ nhớt cao vào chén hứng bằng đồng ở đáy vỏ. Lớp dầu nhớt hoạt động như một bộ giảm chấn thủy lực (viscous damper), dập tắt mọi dao động lắc lư của con lắc chỉ sau hai nhịp chuyển động.

Cơ cấu đo lường đã hoàn tất. Bước cuối cùng là cơ cấu cấp năng lượng.

Một thiết bị cơ học hoạt động trong các đường ống cấm sóng không thể dùng pin điện tử — từ trường cực mạnh rò rỉ từ các tuyến cáp ngầm cao thế chạy dọc ống dốc sẽ làm đoản mạch hoặc gây nổ pin lithium trong chớp mắt.

Vương tận dụng chiếc vỏ đồng hồ quả quýt bằng thép. Anh khoét một khe hẹp bên hông vỏ, luồn vào một thanh răng cưa bằng đồng nhỏ nối với một lò xo lá hồi vị. Bên ngoài vỏ, thanh răng nối với một cần gạt kéo tay có khấc hãm. Khi người sử dụng dùng ngón tay cái gạt mạnh cần gạt hai lần, thanh răng sẽ ăn khớp vào bánh cóc gắn trên trục bánh đà, truyền động gia tốc bánh đà lên tốc độ vài ngàn vòng một phút chỉ trong vòng ba giây, trước khi bánh cóc tự động nhả ngàm để bánh đà quay tự do trong ổ ngọc.

Vương lắp nắp kính mica dày vào mặt trước của chiếc đồng hồ.

Bên dưới mặt kính, một chiếc kim bằng thép mạ đồng được gắn vuông góc với khung lồng con lắc. Trên mặt số, anh dùng mũi đột thép khắc các vạch chia độ thô sơ: vạch số 0 ở chính giữa biểu thị mặt phẳng nằm ngang, các vạch âm và dương cách nhau mười lăm độ kéo dài đến góc chín mươi độ — góc dựng đứng của các giếng tời kỹ thuật.

Vương cầm cỗ máy lên, ngón tay cái gạt mạnh cần nạp đà hai nhát dứt khoát.

Rẹt... Rẹt...!

Tiếng cơ cấu bánh cóc ăn khớp vang lên đanh gọn. Bên trong lớp vỏ thép, bánh đà bằng đồng đỏ lập tức rít lên một âm thanh xé gió êm ru, rung nhẹ một nhịp đầm chắc trong lòng bàn tay anh.

Vương nghiêng bàn tay sang trái ba mươi độ: chiếc kim chỉ thị khẽ rùng mình rồi giữ nguyên vị trí thẳng đứng. Anh hất mạnh cổ tay mô phỏng một cú trượt chân: con lắc bên trong chao đảo nhẹ rồi nhờ lực cản của giọt dầu nhớt và mômen quán tính của bánh đà, kim chỉ thị lập tức ổn định lại sau chưa đầy hai giây, chỉ chính xác góc nghiêng bốn mươi lăm độ của mặt bàn nguội.

Anh đặt cỗ máy xuống bàn, lấy chiếc đồng hồ bấm giờ cơ học của xưởng ra theo dõi.

Bánh đà duy trì tốc độ quay ổn định trong ba phút rưỡi. Đến phút thứ tư, tốc độ chậm dần và kim bắt đầu có độ trễ khi nghiêng vỏ. Đến phút thứ năm, bánh đà dừng hẳn.

Ba phút rưỡi.

Đó không phải là một cỗ máy vĩnh cửu. Nhưng ba phút rưỡi là khoảng thời gian quá đủ để một người chạy hàng dừng lại thở dốc trong bóng tối mù mịt của đường ống, gạt cần nạp đà, nhìn vào mặt số để biết mình đang bò ngược lên trạm trung chuyển hay đang cắm đầu trượt xuống một họng xả tro của buồng đốt.

Vương dùng vạt áo khoác lau sạch những vệt dầu mỡ cuối cùng bám trên vỏ thép. Chiếc đồng hồ đo góc dốc nằm gọn gàng trong túi áo ngực của anh, nặng trịch và đầm chắc.

TÍNH...

Một tiếng chuông điện tử trong trẻo bất ngờ vang lên bên trong màng nhĩ Vương, cắt đứt sự tĩnh lặng của gian buồng sau.

Khung ảo trợ lý cá nhân vốn bị anh tắt thông báo suốt từ chiều bỗng bừng sáng một chấm đỏ nhấp nháy liên hồi ở góc tầm nhìn:

"Thông báo Mục Cộng Đồng: Hộp thư đệm cá nhân có một tin nhắn mới từ người dùng Runner-09."

Lồng ngực Vương khẽ thắt lại.

Dòng tin nhắn được gửi qua giao thức nội bộ của mạng lưới người tham gia thử thách, nghĩa là Hà My vừa hoàn tất một phiên kết nối vào cổng dữ liệu của Sector-08. Anh hít một hơi thật sâu, dồn trọng lượng đứng thẳng dậy trên chiếc chân nẹp rồi nháy mắt mở tin nhắn.

Một dòng chữ thô sơ hiện ra trên nền xanh lơ, không có lời chào hỏi thừa thãi, ngắn gọn và sắc lạnh đúng phong cách của một kẻ chuyên sống sót bằng nghề chạy hàng ngầm:

"Can dầu ở Chợ Xỉ không trả nợ được đâu. Ba mươi phút nữa, trạm lọc nước ngầm số 04, ngách xả bọt Sector-08. Đi một mình."

Vương nhìn chằm chằm vào dòng chữ.

Cô gái đã nhận được tín hiệu của anh từ cống xả số 9. Câu nhắc về "can dầu" là mật mã xác nhận hai người từng đối mặt ở Hốc Trụ Cụt; nhưng việc cô định vị được anh đang quanh quẩn ở ngõ Chợ Xỉ chứng minh mạng lưới tai mắt của cánh Runner ở phân khu dân sự này nhạy bén hơn anh tưởng rất nhiều.

Trạm lọc nước ngầm số 04 — ngách xả bọt. Đó là một khu vực nằm sát đáy phân khu, nơi nước thải kỹ thuật sủi bọt trắng xóa và tiếng ầm ĩ của máy bơm đối lưu sẽ nuốt chửng mọi tiếng súng hay tiếng la hét. Một nơi hoàn hảo để giao dịch, hoặc để thủ tiêu một kẻ biết quá nhiều.

Vương với tay lấy chiếc nẹp kim loại, cẩn thận gá lại vào khớp gối trái, siết chặt các đai khóa cơ học. Anh nhét chiếc đồng hồ đo góc dốc sâu vào túi áo ngực, kéo khóa áo khoác kín cổ.

Khối BIO-SYNC vẫn nằm an toàn dưới hộc chì của Lão Quản; và trong túi anh lúc này là chiếc chìa khóa duy nhất để mở miệng một Runner.

Anh đẩy cánh cửa ván ép bước ra gian ngoài, hòa mình vào bóng tối ẩm ướt của ngõ Chợ Xỉ. Cuộc chơi với những kẻ giấu mặt phía sau cỗ máy Bụt chính thức bắt đầu.