Chương 124: Phụ Chương 3: Đạo Chưa Bao Giờ Là Thứ Xa Vời

Người ta thường nhắc đến Đạo như một điều gì đó rất xa. Một chân lý nằm trên núi cao, trong kinh thư cổ, trong lời của những bậc đã nhìn thấu thế gian. Nghe đến Đạo, ta dễ nghĩ đến những điều lớn lao: vượt khỏi sinh tử, hiểu rõ thiên địa, buông bỏ thất tình lục dục, đạt đến một cảnh giới mà người bình thường không thể chạm tới. Cách nhìn ấy giống như việc một người đứng trước cơn mưa rào, chỉ mải mê ngước lên hỏi mây từ đâu đến, mà quên mất từng giọt nước kia đem đến gì cho đời.
Nhưng có lẽ Đạo chưa bao giờ ở xa đến thế.
Đạo đôi khi chỉ là con đường một người đã chọn, và người ấy có đủ kiên định để đi hết con đường đó hay không.
Có người dành cả đời để cứu người. Có người chỉ muốn giữ một mái nhà bình yên. Có người cầm kiếm trừ ác, có người cầm kim cứu bệnh, cũng có người lặng lẽ bảo vệ một lời hứa mà chẳng ai còn nhớ. Con đường của họ khác nhau, nhưng nếu trong lòng đã biết điều gì đáng làm, biết mình đang bước về đâu và không dễ dàng quay lưng với lựa chọn ấy, thì đó cũng đã là Đạo.
Đạo không nhất thiết phải được gọi tên.
Một người mẹ yêu thương dạy bảo con hết mực, đó là Đạo. Một người dù nghèo khó vẫn không lấy thứ không thuộc về, đó cũng là Đạo. Một kẻ bị tổn thương nhưng nhất quyết không đem nỗi đau ấy làm hại người khác, đó cũng chính là Đạo.
Bởi vậy, Đạo không nằm trong lời nói hay y phục. Nó không vì một người khoác đạo bào mà trở nên thanh cao, cũng không vì một sinh linh mang thân phận yêu vật mà trở nên thấp kém. Kẻ miệng đọc kinh nhưng lòng đầy tham dục chưa chắc đã gần Đạo. Người chưa từng học một câu kinh văn nhưng biết thương người, biết giữ nghĩa, biết dừng tay trước điều ác, dù chẳng gọi tên được nhưng đó chính là đạo của họ.
Đạo nằm ở lựa chọn.
Khi không ai nhìn thấy, ta chọn làm điều gì. Khi quyền lợi đặt trước mắt, ta có sẵn sàng bước qua người khác hay không. Khi bị dồn đến đường cùng, ta giữ lại được bao nhiêu phần của chính mình. Những thời khắc ấy mới thật sự cho thấy con đường một người đang đi.
Nghe qua thì rất dễ.
Ai cũng có thể nói mình muốn sống lương thiện, muốn bảo vệ người khác, muốn làm điều đúng. Nhưng một con đường chỉ thật sự trở thành Đạo khi nó đòi hỏi lòng kiên định.
Không ai biết lòng tốt của mình có bền hay không cho đến lúc phải đối mặt với sự hi sinh. Không ai biết lời hứa nặng bao nhiêu cho đến khi lời hứa được thực hiện trong mất mát. Không ai biết đạo tâm vững đến đâu cho đến khi trước mặt xuất hiện một con đường khác dễ dàng hơn nhưng nhiều cạm bẫy hơn.
Đạo không được chứng minh trong những ngày bình yên. Nó được nhìn thấy rõ nhất khi con người đứng giữa lựa chọn.
Có những lựa chọn không hề có kết quả trọn vẹn. Dù chọn bên nào cũng sẽ mất mát. Dù tiến hay lùi đều có người đau khổ. Khi đó, điều khó nhất không phải phân biệt thiện ác, mà là chấp nhận rằng đôi tay mình có thể không còn sạch sẽ sau khi làm điều cần phải làm.
Dừng tay vì không nỡ chưa chắc đã là lòng nhân từ. Nếu sự mềm lòng ấy khiến nhiều người khác phải chết, nó cũng có thể trở thành một dạng ích kỷ. Ta không muốn bản thân mang cảm giác tội lỗi, nên đẩy hậu quả sang cho người khác gánh chịu.
Ngược lại, ra tay không có nghĩa là vô tình.
Có người xuống tay rất dứt khoát nhưng trong lòng phải mang vết thương ấy suốt đời. Họ không lạnh lùng. Chỉ là họ hiểu có những việc dù đau vẫn phải làm, có những con đường dù biết phía trước đầy mất mát vẫn không thể quay đầu.
Đó cũng là Đạo.
Không phải thứ Đạo khiến người ta thoát khỏi cảm xúc, mà là thứ giúp họ không bị cảm xúc kéo rời khỏi điều mình tin là đúng.
Con người thường cho rằng tu hành càng cao thì càng phải vô tình. Nhưng nếu cuối cùng tu đến mức không còn biết đau trước nỗi đau của người khác, không còn biết tiếc thương một sinh mạng, con đường ấy thật sự đã gần Đạo hơn hay chỉ khiến người ta biến thành một tảng đá?
Đạo không yêu cầu con người phải vứt bỏ tình cảm.
Có khi chính vì còn yêu thương, người ta mới muốn trở nên mạnh mẽ. Chính vì còn nhớ một lời hứa, họ mới vượt qua những năm tháng tưởng như không thể chịu đựng. Chính vì trong lòng còn một người không thể buông, họ mới tìm thấy lý do để tiếp tục bước đi.
Tình cảm có thể trở thành chấp niệm, nhưng cũng có thể trở thành Đạo.
Khác biệt nằm ở việc ta giữ lấy nó theo cách nào.
Nếu vì yêu mà muốn chiếm hữu, vì mất đi mà oán hận cả thế gian, tình cảm ấy sẽ dần biến thành xiềng xích. Người ta cứ nghĩ mình đang trung thành với một đoạn nhân duyên, nhưng thật ra chỉ đang dùng quá khứ để biện minh cho việc gây tổn thương ở hiện tại.
Còn nếu một tình cảm khiến ta biết trân trọng hơn, biết bảo vệ hơn, biết mình muốn trở thành người thế nào, nó có thể dẫn ta đến một con đường mà dù phải trải qua nhiều năm tháng, ta vẫn không hối tiếc.
Có những người tu hành để vượt khỏi Tam Giới, thoát khỏi sinh tử luân hồi. Nhưng cũng có người chứng Đạo chỉ để nhận ra giữa thế gian rộng lớn này vẫn còn một điều đáng để mình ở lại.
Một người như thế có thể không muốn thành thần, không cần thiên hạ thừa nhận, cũng chẳng quan tâm mình đứng cao đến đâu. Đạo của họ chỉ đơn giản là tìm lại một người, giữ lấy một lời hẹn, hoặc bảo vệ một đoạn nhân duyên đã đi qua nhiều lần sinh tử.
Nghe thì có vẻ không hợp lý.
Nhưng với một người, đôi khi một điều nhỏ bé đã đủ trở thành cả thế gian.
Không phải con đường nào cũng cần dẫn tới nơi cao nhất. Có con đường chỉ cần dẫn tới nơi lòng mình không còn hối tiếc.
Bởi vậy, Đại Đạo có thể có ba ngàn, nhưng không có con đường nào hoàn toàn giống con đường nào. Người khác có thể nhìn ra sự việc nhưng họ không thể đi thay ta được. Đến một đoạn nào đó, mỗi người đều phải tự bước bằng đôi chân của mình.
Đó là lý do bắt chước người khác không thể giúp ta chứng được Đạo của chính mình.
Ta có thể học cách sống của một người mình kính trọng, học pháp môn, học kiếm thuật, học cách họ đối diện với khó khăn. Nhưng nếu chỉ lặp lại từng bước mà không hiểu mình thật sự muốn gì, con đường ấy cuối cùng vẫn là của người khác.
Đạo không phải một bộ quần áo có thể mặc vào.
Nó phải mọc ra từ chính những gì ta đã trải qua, những sai lầm ta từng phạm, những người ta từng gặp và những điều ta quyết định không từ bỏ.
Có người tìm được Đạo sau một lần mất mát. Có người đi nửa đời vẫn không biết mình muốn gì. Có người tưởng đã hiểu rất rõ, đến khi gặp một biến cố mới phát hiện mọi điều mình tin trước đó chỉ là lớp vỏ mong manh.
Nhưng lạc đường cũng là một phần của con đường.
Không phải cứ bước sai một lần là vĩnh viễn mất Đạo. Điều đáng sợ không phải đi nhầm, mà là biết mình đã sai nhưng vẫn cố chấp đi tiếp chỉ vì không muốn thừa nhận. Có người vì đã bỏ ra quá nhiều năm tháng nên không dám quay đầu. Họ sợ rằng nếu thừa nhận con đường ấy sai, toàn bộ cố gắng trước kia sẽ trở nên vô nghĩa.
Thế nhưng thời gian đã bỏ ra không thể biến một con đường sai thành đúng.
Đi một ngàn năm về phía vực sâu vẫn chỉ là đến gần vực sâu hơn.
Đạo không được đo bằng việc một người đã kiên trì bao lâu, mà còn bằng việc họ có đủ tỉnh táo để biết thứ mình kiên trì có đáng hay không. Cố chấp và kiên định nhìn qua rất giống nhau. Cả hai đều không chịu buông bỏ. Nhưng kiên định được giữ bởi sự sáng suốt, còn cố chấp thường được nuôi bằng lòng tự ái và nỗi sợ phải thừa nhận thất bại.
Có khi quay đầu cũng là Đạo.
Có khi một người phải mất cả đời mới hiểu điều mình theo đuổi chưa từng là thứ mình thật sự muốn. Đến lúc ấy, dù chỉ còn một đoạn đường rất ngắn, việc lựa chọn đi theo hướng khác vẫn không hề muộn. Giá trị của sự tỉnh ngộ không nằm ở việc nó đến sớm hay trễ, mà ở chỗ sau khi nhìn thấy, ta có dám thay đổi hay không.
Đạo cũng không phải một bản án bắt người ta phải sống mãi với lựa chọn ban đầu.
Con người sẽ thay đổi. Điều từng quan trọng có thể trở nên xa lạ. Người từng muốn tranh thắng với cả thiên hạ, sau nhiều năm chỉ mong có một nơi để quay về. Người từng xem tình cảm là vướng bận, đến cuối cùng mới biết chính một đoạn nhân duyên đã giữ mình không rơi vào vực sâu.
Thay đổi không nhất thiết là phản bội đạo tâm.
Đôi khi đó là lúc ta hiểu đạo tâm của mình rõ hơn.
Ta từng nghĩ mình muốn trở nên mạnh nhất, nhưng thật ra chỉ muốn đủ sức bảo vệ người bên cạnh. Ta từng nghĩ mình muốn được thế gian công nhận, nhưng thật ra chỉ sợ bị bỏ lại. Ta từng nghĩ mình hận một người, nhưng điều không thể buông chỉ là câu hỏi tại sao người ấy đã rời đi.
Khi nhìn xuyên qua những ham muốn bên ngoài, con người mới dần biết con đường thật sự của mình nằm ở đâu.
Và khi ấy, Đạo không còn là điều cần phải nói lớn.
Nó xuất hiện trong cách một người sống.
Người thực sự có đạo tâm không cần mỗi ngày nhắc mình cao thượng. Họ vẫn có thể tham ăn, nóng tính, thích tiền, nói những lời chẳng đứng đắn. Họ có thể sợ hãi, do dự, đau buồn và đôi lúc muốn bỏ cuộc. Những khuyết điểm đó không khiến Đạo biến mất.
Điều quan trọng là vào lúc cần lựa chọn, họ vẫn biết điều gì không thể đánh mất.
Một người có thể bình thường trong chín phần đời mình, nhưng chỉ cần ở thời khắc quyết định vẫn đủ dũng khí đối diện, phần Đạo ấy đã đủ sáng hơn vô số lời răn dạy.
Đạo không làm con người trở nên hoàn hảo.
Nó chỉ giúp họ giữa những điều hỗn loạn vẫn nhận ra hướng mình cần bước.
Có lẽ đến cuối cùng, chứng Đạo không phải là nhìn thấu tất cả bí mật của trời đất. Con người quá nhỏ bé để hiểu trọn tạo hóa, mà tạo hóa cũng chưa từng có nghĩa vụ giải thích mọi bất công. Sẽ luôn có những cuộc gặp không rõ nguyên do, những mất mát không tìm được lời đáp, những nhân duyên vừa xuất hiện đã phải chia lìa.
Ta không thể hiểu hết.
Nhưng ta vẫn có thể lựa chọn cách sống giữa những điều không thể hiểu ấy.
Có thể Đạo chính là như vậy.
Không phải biết chắc phía cuối con đường có gì, mà vẫn bước đi vì tin rằng hướng mình chọn đáng để tiếp tục. Không phải chưa từng nghi ngờ, mà sau mỗi lần nghi ngờ vẫn tìm được lý do để đứng lên. Không phải không sợ mất mát, mà biết có những điều dù mất mát vẫn không thể phản bội.
Đến cuối đời, có lẽ chẳng ai thật sự biết mình đã đi đúng hoàn toàn hay chưa. Điều duy nhất có thể hỏi bản thân chỉ là:
Ta đã sống theo điều mình tin hay chưa?
Ta có vì sợ hãi mà trở thành người mình từng khinh ghét không?
Ta có dùng nỗi đau của mình để làm đau người khác không?
Ta có giữ được điều từng khiến mình muốn bước lên con đường này không?
Và nếu được quay lại từ đầu, dù biết phía trước có khổ đau, mất mát và chia lìa, ta có vẫn lựa chọn bước đi hay không?
Câu trả lời tự nằm ở bản thân mỗi người.
Đạo không nhất thiết đưa ta vượt khỏi luân hồi.
Đôi khi, Đạo chỉ giúp ta đi qua một đời người mà đến lúc ngoảnh lại, trong lòng còn có thể bình thản nói rằng:
Con đường này do ta tự chọn, và ta không hối tiếc.