Chương 133: Cọc Tiêu Thứ Nhất

Gỗ thị già không giống gỗ dâu hay gỗ xoan.

Nó đanh, thớ xoắn bện vào nhau như gân bò luộc, để khô qua hai mùa đông thì lưỡi thép chém vào chỉ bật ra tiếng chanh chách khô khốc mà không ăn nổi nửa phân dăm. Dân làm nghề mộc khảo sát rất ngại vót cọc thị bằng dao cùn, bởi chỉ cần một nhịp ấn lệch góc, lưỡi thép trượt trên mặt thớ xoắn sẽ phạt thẳng vào cữ kê bên dưới.

Sang ngày thứ tư của đợt nghỉ việc ngoài bãi, gian phòng vách đất của Vương Quang ngập ngụa mùi dăm gỗ và mùi đá mài ướt.

Sương muối ngoài sân Bắc Doanh vẫn chưa tan hẳn. Trên chiếc bàn con kê cạnh giường, mảnh giấy bản tập viết được gạt sang một góc, nhường chỗ cho chiếc chậu sành chứa nước ngâm phèn và một phiến đá mài bùn màu xám xanh mòn vẹt ở giữa.

Vương Quang ngồi trên chiếc ghế đẩu thấp.

Cánh tay phải của hắn được quấn một dải vải gai tẩm cao dược mỏng, nép gọn bên mạng sườn. Sau mấy ngày liền kiên trì ngâm nước quế chi và đắp thuốc tán hàn, khối cơ cẳng tay phải đã bớt căng cứng, khớp ngón tay bắt đầu có lại cảm giác ấm nóng nhưng vẫn còn nhức buốt mỗi khi gập duỗi. Thầy thuốc ở phòng Dược liệu đã dặn rõ: uế khí sông nước ngấm vào vết sẹo cũ cần ít nhất nửa tháng tịnh dưỡng mới tan hết, nóng vội dồn lực sớm chỉ tổ làm tổn hại kinh lạc.

Hắn hiểu điều đó, nên không gượng ép cánh tay phải vào những việc nặng. Nhưng công việc của một ký lục trắc địa không thể dừng lại để đợi một cánh tay lành lặn. Hắn luyện tay trái không phải vì từ bỏ tay phải, mà để trong những ngày chờ gân cốt hồi phục, hắn không bị biến thành một kẻ vô dụng ngồi không trong doanh trại.

Mu bàn tay trái của hắn đã tấy đỏ sau mấy ngày cầm dao cầm thước, chỗ da giữa ngón cái và ngón trỏ hơi rát vì cọ xát liên tục vào cán dao gỗ lim.

Hắn dùng mũi giày đạp giữ một đầu khúc gỗ thị tì chặt vào thanh giằng chân bàn. Tay trái cầm con dao gọt cán bút, lưỡi dao đặt nằm nghiêng một góc ép sát vào thớ gỗ.

Hắn không vội ấn dao xuống.

Vương Quang hít một hơi sâu qua đường mũi, lồng ngực mở rộng rồi từ từ nén nhịp thở xuống bụng dưới để giữ thân mình không chao đảo. Hắn giữ nhịp thở đều đặn, khóa cứng khớp vai trái, hơi nghiêng hông để lấy sức nặng của nửa thân người dồn vào cánh tay, rồi mới từ từ thở ra.

Đúng lúc nhịp thở thả lỏng, lưỡi dao trượt tới.

Xoẹt...

Một dải dăm gỗ thị mỏng uốn cong lại rồi rơi xuống đống dăm dưới sàn.

Mặt gỗ lộ ra dưới nhát cắt phẳng phiu, vàng sẫm và mịn màng.

Chu Bá Cửu ngồi xổm bên cạnh chậu sành, hai tay giữ phiến đá mài, ngước mắt nhìn lên:

"Nhát này ngọt rồi đấy thầy! Bốn mặt phẳng tương đối đều, chỉ còn vót nhọn đầu cọc nữa thôi."

"Lấy thước góc kiểm tra," Vương Quang nói, giọng khàn khàn.

Chu Bá Cửu rút từ trong bao da chiếc thước vuông bằng đồng thau — loại thước chữ L chuyên dùng để kiểm tra góc vuông chín mươi độ. Thằng bé áp cạnh ngắn của thước đồng vào mặt cạnh thứ nhất của khúc gỗ, rồi ngắm qua khe hở tiếp giáp.

Nét mặt thằng bé thoáng chững lại.

"Sao?" Vương Quang hỏi.

Chu Bá Cửu ngập ngừng:

"Hai mặt bên thì vuông góc... nhưng cạnh đáy dưới chân cọc hình như hơi vát lẹm vào trong một chút thầy ạ. Đặt đứng trên mặt bàn gỗ thì nó hơi bập bênh."

Vương Quang buông dao xuống bàn. Tiếng thép va vào gỗ phát ra một tiếng cạch khô khốc.

Hắn đón lấy chiếc thước vuông bằng đồng, tự mình áp vào bốn góc chân cọc.

Quả nhiên có một vết lẹm nhỏ. Đáy cọc không hoàn toàn phẳng, khiến khúc gỗ khi dựng đứng bị kênh nhẹ sang một bên.

Một khuyết điểm nhỏ như vậy ở chân cọc tiêu khi cắm xuống đất thực địa sẽ khiến thân cọc bị nghiêng trục, dẫn đến việc căn đường ngắm qua khe thước bị lệch hướng.

Vương Quang nhìn vết lẹm, ngón tay cái bên trái miết nhẹ lên thớ gỗ. Hắn hiểu nguyên do: vì tay phải đang dưỡng thương nên trọng tâm nửa thân trên của hắn có xu hướng dồn lệch sang bên tả. Cánh tay trái khi đưa dao xuống đoạn cuối thanh gỗ thường bị vai kéo giật vào trong mà hắn không tự nhận ra.

"Đưa đá mài đây," hắn nói.

"Thầy... tay trái thầy đang phồng rộp thế kia," Chu Bá Cửu lo lắng: "Để con mài lại lưỡi dao cho, con biết giữ cữ mà."

"Ngươi mài theo cữ tay của ngươi, lát nữa góc vát của lưỡi dao không ăn với góc tay trái của ta."

Vương Quang kéo chậu sành lại gần chân ghế.

Hắn dùng gót chân đạp giữ mép phiến đá mài bùn tì vào gờ chậu sành để cố định. Bàn tay trái cầm chuôi dao, các đầu ngón tay ấn chặt sống dao xuống mặt đá ướt đẫm bột phèn.

Rột... rột... xoạt...

Tiếng thép miết trên đá mài bùn vang lên từng hồi đều đặn.

Vương Quang không mài bằng lực cổ tay. Hắn giữ cổ tay trái ổn định, dùng cả cẳng tay và khớp vai chuyển động theo một đường thẳng tắp. Nước bùn xám từ phiến đá bắn lấm tấm lên vạt áo bông trần của hắn, bốc lên mùi ngai ngái của khoáng thạch.

Hắn mài đều đặn cho đến khi mép lưỡi dao thép trắng mỏng dính, ánh lên một vệt sáng sắc gọn dưới ánh sáng ban ngày.

Gần trưa, ngoài hành lang vang lên tiếng bước chân giẫm trên nền đất nện.

Một bóng người bước tới bậu cửa.

Lý Tử Trình.

Ông mặc chiếc trường bào vải thô màu xám tro, hai tay chắp sau lưng, vạt áo bạc phếch vướng vài mẩu rơm khô từ kho củi trắc địa. Đôi mắt sâu hoắm của ông lướt qua chậu nước mài dao đục ngầu, nhìn đống dăm gỗ dưới sàn, rồi dừng lại trên khúc cọc thị bốn cạnh đang đặt trên bàn.

Vương Quang đứng dậy, bàn tay phải ép sát mạng sườn, tay trái buông xuôi:

"Lý tiên sinh."

Lý Tử Trình bước vào phòng, đưa bàn tay gầy gò nhấc khúc cọc lên.

Ông không dùng thước đồng. Ông chỉ cầm khúc cọc đưa ngang tầm mắt, nheo một mắt lại ngắm dọc theo bốn đường gờ tiếp giáp giữa các mặt phẳng.

Cộp.

Lý Tử Trình buông tay từ độ cao một gang tay xuống mặt bàn gỗ.

Khúc cọc nảy lên một nhịp rồi đứng lại trên bàn, không còn nghiêng ngả như lúc đầu.

Ông dùng đầu ngón tay trỏ gõ nhẹ lên phần đỉnh cọc:

"Đầu vát bao nhiêu độ?"

Vương Quang đáp: "Ba mươi hai độ."

Lý Tử Trình nhìn hắn: "Quy chuẩn cọc tiêu bãi là bao nhiêu?"

"Ba mươi độ."

"Tại sao vót thành ba mươi hai?"

Vương Quang nhìn thẳng vào người đàn ông áo xám, điềm tĩnh giải thích:

"Khúc cọc này bằng gỗ thị già, thớ xoắn ở đoạn ngọn quá dày. Lực tay trái của thuộc hạ chưa đủ đầm, nếu ép vát góc ba mươi độ thì lưỡi dao dễ bị thớ gỗ giằng xé làm toạc mép đỉnh. Nâng góc vát lên hai độ giúp lưỡi dao nương theo chiều nghiêng của thớ xoắn, giữ cho đầu cọc không bị tưa khi đóng vồ xuống."

Căn phòng chìm vào tĩnh lặng.

Chu Bá Cửu đứng nép bên góc lò đất, khẽ nín thở nhìn hai người.

Lý Tử Trình nhìn khúc cọc một thoáng, rồi đặt nó xuống mặt bàn:

"Kẻ làm trắc địa thực địa... dở nhất là kẻ bám chết vào con số trên giấy mà không thèm nhìn chất liệu thực tế."

Ông dùng ngón tay cái ấn thử vào đỉnh cọc:

"Khúc gỗ này để tập tay thì được. Nhưng muốn làm cọc tiêu chuẩn đem ra bãi cắm mốc thì cạnh đáy còn phải gọt phẳng hơn nữa. Mới mấy ngày mà gọt được thế này là có tiến bộ, nhưng đừng tưởng thế là đã xong."

Ông quay người bước ra phía cửa. Đến bậu cửa đất, Lý Tử Trình dừng lại nửa nhịp, cất giọng khô khốc:

"Chiều nay ra Giá khố."

Vương Quang ngước mắt: "Lý tiên sinh... ra Giá khố làm gì ạ?"

"Chủ sự cho ngươi nghỉ việc ngoài bãi, không cho ngươi ngồi không ở phòng," giọng Lý Tử Trình đều đều: "Phòng Bản đồ vừa chuyển về bốn mươi ống đồ bản vùng hạ lưu sông Đáy từ thời Hồng Đức, mép giấy bị ngấm ẩm dính chặt lại.

Tay phải ngươi đang dưỡng chưa làm việc nặng được, thì dùng tay trái cầm dao tre mà lựa thế tách từng lớp giấy ra. Làm giấy dó mục rách một tờ... thì tự đi mà giải trình với Lại phòng."

Bóng chiếc áo bào xám khuất dần sau dãy cột hiên.

Chu Bá Cửu thở phào một hơi dài:

"Lý tiên sinh nghiêm thật đấy, nhưng nghe giọng thì thấy người ưng cái cọc này rồi thầy ạ."

Thằng bé nhìn khúc cọc tiêu bằng gỗ thị đứng ngay ngắn trên mặt bàn, tò mò hỏi:

"Thầy, cọc tập này có cần đánh dấu gì không?"

Vương Quang ngồi xuống ghế. Hắn nhìn khúc cọc màu vàng sẫm — kết quả của những giờ gọt giũa kiên nhẫn bằng tay trái trong những ngày tay phải tạm thời chưa thể cầm nắm bình thường.

Nó chưa phải một chiếc cọc hoàn hảo. Bề mặt vẫn còn những vệt xước nhỏ của lưỡi dao cùn, góc vát cũng phải nhượng bộ đôi chút trước thớ gỗ già. Nhưng nó cho thấy một điều: ngay cả khi cơ thể gặp trắc trở, chỉ cần tìm đúng phương pháp, hắn vẫn có thể tiếp tục công việc của mình mà không cần phải chờ đợi trong bất lực.

Vương Quang với tay lấy chiếc bút lông thỏ và nghiên mực bên cạnh.

Hắn chấm nhẹ đầu bút vào nghiên mực tàu, giữ cổ tay trái ổn định, cẩn thận đặt ngòi bút xuống mặt gỗ thị.

Nét chữ viết bằng tay trái còn chậm chạp, có phần gồ ghề và hơi cứng nhắc so với sự thanh thoát của tay phải trước đây, nhưng từng nét vẫn hiện lên rõ ràng trên thớ gỗ:

BẮC-DOANH // TẬP-01

Nét mực đen nhánh thấm vào thớ gỗ thị vàng ươm.

Bên ngoài sân nện, tiếng kẻng đồng điểm giờ Ngọ buông xuống từng hồi vang vọng qua làn gió bấc khô hanh. Vương Quang đặt bút xuống giá sứ, đứng dậy khoác lại chiếc áo bông trần lên vai, chuẩn bị cho buổi chiều bước vào gian phòng Giá khố để đối diện với những tập đồ bản cổ của Khâm Thiên Giám.