Chương 4: Kiểm Kê Kho Tàng Ký Châu

Trời vừa sáng, băng mỏng vẫn phủ trên những phiến đá ngoài thành Nghiệp Thành. Gió bấc lùa qua cánh đồng trơ gốc rạ, cuốn bụi tuyết quất vào hàng xe ngựa đang chờ trước phủ Đại tướng quân. Đám phu xe co ro bên càng gỗ, thỉnh thoảng lại cúi xuống kiểm tra dây buộc, còn đám kỵ binh hộ tống đã lên ngựa, hơi thở ngựa chiến hóa thành những làn khói trắng trong giá rét.

Viên Thượng đứng dưới mái hiên đông sảnh, hai tay giấu trong tay áo cẩm bào viền lông cáo. Chàng vừa tròn mười tám, có vầng trán cao, sống mũi thanh tú và đôi mày kiếm rậm thừa hưởng từ dòng dõi họ Viên. Đôi mắt sáng, đường nét tuấn tú cùng bờ vai rộng khiến chàng nổi bật giữa đám con cháu danh môn. Bộ nhung phục màu tím viền chỉ bạc hôm nay được lựa chọn rất kỹ; thanh kiếm ngắn bên hông có chuôi khảm ngọc bích, vừa đủ tinh xảo để người khác nhận ra thân phận của chủ nhân.

Từ sáng sớm, chàng đã đoán phụ thân triệu mình đi duyệt binh. Nếu có cơ hội thể hiện trước mặt các tướng lĩnh, biết đâu Viên Thiệu sẽ giao cho chàng một cánh kỵ binh tuần phòng.

Tiếng ủng da vang lên sau cánh cửa.

Viên Thiệu bước ra, trên người không có cẩm bào thường ngày mà là áo giáp nhẹ bọc ngoài áo dạ đen. Áo choàng được buộc gọn sau lưng, hàm râu cắt tỉa chỉnh tề lấm tấm sợi bạc. Vầng trán rộng và sống mũi cao khiến gương mặt ông vốn đã nghiêm nghị, nay dưới ánh sáng lạnh càng thêm cứng rắn. Những nếp nhăn nơi khóe mắt không che được vẻ mệt mỏi của người đã nhiều ngày phải xử lý công văn quân vụ.

Viên Thượng bước xuống bậc thềm, khom người chắp tay.

“Nhi tử bái kiến phụ thân.”

Viên Thiệu dừng trước mặt chàng, ánh mắt lướt qua bộ nhung phục rồi dừng ở thanh kiếm khảm ngọc.

“Kiếm đẹp.”

Viên Thượng vừa định đáp lời, ông đã quay đi.

“Nhưng hôm nay không dùng đến nó.”

Chàng ngẩn ra. “Phụ thân, chẳng phải hôm nay có việc duyệt binh sao?”

“Đi Cự Lộc.”

Viên Thiệu bước về phía cỗ xe đầu đoàn. Một người đàn ông trung niên mặc áo Nho sinh xám đứng chờ bên cạnh, dáng người gầy, gương mặt xanh xao vì thiếu ngủ. Đôi mắt dưới hàng mi rậm vẫn tỉnh táo, bình lặng. Đó là Thư Thụ, người đã nhiều đêm đối chiếu các bản tấu trình về lương thực và quân nhu.

“Sổ sách mang đủ chưa?” Viên Thiệu hỏi.

“Bẩm Chúa công, sổ nhập xuất của các kho Cự Lộc, Thường Sơn và An Bình trong ba năm đều đã mang theo. Những bản có sai lệch lớn được đặt riêng trong hòm phía sau.”

“Lên đường.”

Viên Thiệu quay sang con trai.

“Ngươi đi cùng Thư Thụ.”

Viên Thượng lập tức đáp: “Nhi tử tuân mệnh.”

“Trên đường, nghe nhiều hơn nói. Đến nơi, chưa có lệnh của ta thì đừng tự ý can thiệp.”

Viên Thượng thoáng thất vọng. Chàng nhìn thanh kiếm bên hông, cuối cùng vẫn tháo nó ra giao cho tùy tùng. Khi bước lên xe của Thư Thụ, vạt áo tím quét qua bậc gỗ dính bùn, để lại một vệt sẫm ở gấu áo.

Đoàn xe rời Nghiệp Thành khi mặt trời vừa nhô khỏi đường chân trời. Hơn ba mươi kỵ binh đi trước và hai bên, bánh xe nghiến qua mặt đường đông cứng, thỉnh thoảng phát ra tiếng răng rắc. Thư Thụ không nói nhiều. Ông ngồi đối diện Viên Thượng, thỉnh thoảng mở một cuốn sổ, đối chiếu vài dòng rồi lại đặt xuống.

Viên Thượng nhìn những con số chi chít, không nhịn được hỏi: “Thư giám quân, lần này phụ thân đến Cự Lộc vì sổ sách có vấn đề sao?”

Thư Thụ không ngẩng đầu.

“Ngươi đã đọc bản tấu trình chưa?”

“Chưa.”

“Vậy đừng vội kết luận.”

Câu trả lời khiến Viên Thượng mím môi. Chàng quay mặt ra ngoài, nhìn những cánh đồng đóng băng lùi dần sau cửa xe. Chuyện kiểm tra sổ sách quả nhiên chẳng giống điều chàng mong đợi.

Đến gần giữa trưa, đoàn người tới kho lương Cự Lộc, một khu nhà rộng nằm trên nền đất cao gần nhánh sông Chương Thủy. Tường đất nện bao quanh đã nứt nhiều chỗ, tháp canh bằng gỗ ở góc đông nghiêng đi, mái của vài dãy kho võng xuống dưới sức nặng của tuyết cũ. Trước cổng, những vệt bánh xe chồng lên nhau thành rãnh sâu, nhưng bên trong khu kho lại vắng lặng. Không có đoàn xe chở lương ra vào, cũng chẳng thấy bao nhiêu phu khuân vác.

Một dãy xe bò gãy trục bị bỏ dưới mái hiên. Bánh xe nứt, càng gỗ mục, dây kéo đã sờn đến mức chỉ cần giật mạnh là đứt.

Viên Thiệu xuống ngựa, nhìn chúng một lúc rồi mới tiến về phía cổng.

Thẩm Lương, viên quản khố của Cự Lộc, đã chờ sẵn cùng hơn mười thuộc lại. Hắn vóc người béo tốt, mặc áo cừu dày, hai bàn tay chắp trước bụng. Khi trông thấy Viên Thiệu, hắn lập tức quỳ xuống.

“Mạt chức tham kiến Chúa công!”

Viên Thiệu không bảo hắn đứng dậy.

“Bản tấu trình hôm qua ghi kho Cự Lộc còn hai mươi vạn thạch lương, có thể điều động bất cứ lúc nào.”

“Bẩm Chúa công, đúng là như vậy. Lương thực đã được kiểm kê đầy đủ, chỉ chờ lệnh xuất kho.”

Viên Thiệu nhìn về những cỗ xe hỏng dưới mái hiên.

“Vậy những thứ kia là gì?”

Thẩm Lương ngoái nhìn, rồi vội đáp: “Bẩm Chúa công, xe cũ dùng lâu ngày, đang chờ thợ sửa. Kho này vừa qua mùa mưa, có một số nơi cần tu bổ, nhưng không ảnh hưởng đến việc xuất lương.”

“Không ảnh hưởng?”

“Dạ, không ảnh hưởng.”

Viên Thiệu quay sang Thư Thụ.

“Kho nào được ghi là vừa tu bổ xong?”

Thư Thụ mở sổ, lật vài trang rồi đáp: “Kho số Ba và số Bảy đều được ghi là đã xử lý ẩm thấp vào đầu tháng trước. Kho số Bảy còn có ghi chú đã kiểm tra lại toàn bộ lương thực.”

Viên Thiệu nhìn Thẩm Lương.

“Mở kho số Bảy.”

Sắc mặt Thẩm Lương biến đổi rất nhanh. Hắn cúi đầu, giọng vẫn cố giữ bình tĩnh.

“Chúa công, kho số Bảy vừa niêm phong chờ khử ẩm. Hay là trước tiên xem kho số Một, nơi lương thực mới nhập—”

“Mở kho số Bảy.”

Lần này, Thẩm Lương không còn tìm được lời chống chế. Hắn vội gọi người mang chìa khóa. Hai lính canh chạy tới tháo then cửa, phá lớp niêm phong sáp đỏ đã đóng cứng vì lạnh.

Cánh cửa gỗ vừa hé, một mùi chua nồng đã tràn ra. Viên Thượng nhíu mày, vô thức lùi nửa bước. Viên Thiệu thì tiến thẳng vào trong.

Ánh sáng từ cửa kho rọi lên những chồng bao tải cao quá đầu người. Phần lớn bao ở phía ngoài còn nguyên vẹn, nhưng lớp dưới cùng đã thẫm màu vì ẩm. Một số bao bị côn trùng đục thủng, hạt kê rơi vãi trên nền đất lẫn rơm mục.

Viên Thiệu rút dao găm, rạch một bao ở tầng dưới. Kê vàng đục đổ ra thành dòng. Ông cúi xuống, bốc một nắm lên, bóp nhẹ giữa các ngón tay. Hạt kê vỡ vụn, mùi mốc bốc lên rõ hơn.

Ông không nói gì, chỉ bước sang dãy đối diện, rạch thêm một bao.

Lần này, thứ chảy ra không phải lương thực. Trấu mục trộn với cát vàng đổ xuống nền, trong khi lớp kê mỏng ở miệng bao nhanh chóng lộ ra dưới lưỡi dao.

Viên Thượng nhìn đống trấu, rồi nhìn những bao tải xếp kín cả gian kho. Chàng vốn nghĩ lương thực đã được chất đầy thì quân đội có thể yên tâm tiến đánh. Đến lúc này, chàng mới nhận ra từ ngoài nhìn vào, những bao tải ấy chẳng khác gì nhau; chỉ khi mở chúng ra mới biết bên trong thực sự có gì.

“Thẩm Lương.”

Viên Thiệu gọi tên hắn, giọng không cao.

Thẩm Lương quỳ sụp xuống. “Chúa công tha mạng! Năm ngoái mưa lũ tràn vào khu kho phía đông. Lương thực bị ẩm mục, mạt chức đã cho người chuyển những bao còn dùng được sang nơi khô ráo. Số hỏng vốn định báo lên, nhưng sợ bị truy cứu nên mới cho độn trấu vào một phần bao rách, định chờ vụ thu hoạch tới bù lại. Mạt chức tuyệt đối không dám tham ô tiền bạc!”

“Ngươi nói không tham ô, nhưng đã sửa sổ.”

“Dạ… mạt chức sợ bị phạt.”

“Vậy ngươi sợ hình phạt đến mức để mặc lương thực mục trong kho, còn báo rằng có thể cấp cho quân đội?”

Thẩm Lương cúi gằm mặt, không trả lời được.

Thư Thụ bước đến gần, mở sổ kiểm kê.

“Bản tấu ghi hai mươi vạn thạch. Với những gì vừa kiểm tra, con số ấy không còn đáng tin. Chúng ta chưa thể xác định chính xác số lương dùng được nếu chưa mở các dãy còn lại. Nhưng riêng kho số Bảy, tổn thất đã lớn hơn nhiều so với lời khai của Thẩm Lương.”

Điền Phong đứng phía sau tiến lên. Vầng trán dô của ông vẫn còn dán một mảnh vải trắng, đôi mắt sắc lạnh nhìn viên quản khố đang quỳ.

“Làm giả quân lương, che giấu tổn thất. Nếu việc này không bị phát hiện, ngày xuất quân chính là ngày hàng vạn binh sĩ chịu đói. Xin Chúa công lập tức nghiêm trị để răn đe những kẻ còn lại.”

Thẩm Lương nghe vậy, vội ngẩng đầu.

“Điền đại nhân, mạt chức có tội, nhưng việc lương thực bị hỏng là thật! Xin cho người kiểm tra những kho khác. Mạt chức không—”

“Im miệng.” Điền Phong quát.

Viên Thiệu giơ tay, ngăn lời tranh cãi tiếp tục.

Ông nhìn Thẩm Lương hồi lâu. Người này đã làm giả sổ sách, nhưng lời khai về trận lũ vẫn cần được xác minh. Nếu những người khác cùng tham gia, bắt một viên quản khố nhận hết tội sẽ chẳng giải quyết được gì. Còn nếu hắn đang dùng thiên tai để che giấu việc biển thủ, càng không thể để hắn có cơ hội tiêu hủy chứng cứ.

“Niêm phong toàn bộ kho số Bảy. Thẩm Lương bị đình chỉ chức vụ, giam giữ riêng để lấy lời khai. Sổ sách, chìa khóa và danh sách người phụ trách các dãy kho đều phải thu lại. Không ai được rời khỏi khu kho trước khi khai rõ phần việc của mình.”

Ông nhìn sang đám thuộc lại đang đứng cứng đờ bên cửa.

“Các ngươi sẽ được hỏi từng người. Kẻ nào khai thật, có thể còn cơ hội tự chứng minh mình không liên quan. Kẻ nào sửa lời khai, tiêu hủy chứng cứ hoặc thông đồng với nhau, tội sẽ nặng thêm.”

Một viên thuộc lại run giọng: “Bẩm Chúa công, nếu tất cả đều phải ở lại, việc xuất lương cho các huyện—”

“Lương thực dùng được phải được chuyển ra khỏi nơi ẩm thấp ngay hôm nay. Người nào còn làm được việc thì làm việc. Người nào liên quan đến sổ giả thì chờ điều tra. Ta không giữ một kho lương mục chỉ để các ngươi tiếp tục chép những con số đẹp đẽ.”

Viên thuộc lại lập tức cúi đầu.

Viên Thiệu quay sang Thư Thụ.

“Trước mắt, kiểm tra kho số Ba và những kho nằm sát bờ sông. Đừng chỉ nhìn số bao. Phải xác định lương thực dùng được, tình trạng đường vận chuyển và số xe còn hoạt động. Chưa rõ bao nhiêu thì đừng báo thành một con số chắc chắn.”

Thư Thụ chắp tay. “Mạt chức lĩnh mệnh.”

“Còn các kho khác?”

“Thần sẽ cử người đối chiếu sổ sách với lượng lương thực thực tế, nhưng nếu chỉ dựa vào quan viên địa phương, e rằng khó tránh việc bao che lẫn nhau.”

“Vậy phái người từ nơi khác đến kiểm tra. Danh sách phải gửi thẳng về phủ Đại tướng quân, không qua tay người quản kho. Mỗi lần nhập xuất đều phải có người thứ hai xác nhận.”

Thư Thụ suy nghĩ một lát rồi đáp: “Làm như vậy sẽ mất thêm thời gian, nhưng có thể giảm bớt việc một người tự ghi sổ rồi tự xác nhận.”

“Ta thà chậm một ngày còn hơn điều quân dựa trên lương thực không tồn tại.”

Lần này, Thư Thụ không đáp ngay. Ông khép cuốn sổ lại, ánh mắt lướt qua những bao kê mục rồi mới cúi đầu nhận lệnh.

Viên Thiệu bước ra khỏi kho. Gió lạnh thổi qua sân, cuốn một ít trấu theo những rãnh bánh xe đông cứng. Ông nhìn dãy xe hỏng, hỏi viên phụ trách vận chuyển đứng gần đó:

“Bao nhiêu xe có thể dùng ngay?”

Người kia thoáng lúng túng. “Bẩm Chúa công, sổ ghi còn hơn bảy mươi cỗ. Nhưng xe đang sửa và xe đã hỏng chưa được phân riêng…”

“Đi kiểm tra. Ta cần số xe có thể chở lương hôm nay, không phải số xe từng được ghi vào sổ.”

Viên phụ trách vội vã rời đi.

Viên Thượng đứng bên cạnh, lần đầu tiên để ý rằng từ lúc đến đây, phụ thân chưa hỏi kho lương có đẹp hay không, cũng không hỏi người quản kho có bao nhiêu năm công lao. Ông chỉ hỏi thứ gì còn dùng được, thứ gì đã hỏng, và liệu quân đội có thể thực sự nhận được những gì đã hứa hay không.

“Phụ thân.”

Viên Thiệu quay sang.

“Con có điều muốn hỏi?”

Viên Thượng nhìn đám lính đang kéo những bao lương hỏng ra khỏi kho. “Nếu số lương ở Cự Lộc thiếu nhiều như vậy, tại sao sổ sách vẫn ghi đủ? Chẳng lẽ không ai biết sao?”

“Có thể có người biết. Cũng có thể người biết đã báo lên nhưng lời báo không đến được chỗ ta.” Viên Thiệu nhìn thẳng vào con trai. “Đừng vội cho rằng chỉ cần bắt được một kẻ nói dối là mọi chuyện sẽ sáng tỏ.”

Viên Thượng im lặng.

“Con nghĩ quân đội mạnh nhờ điều gì?” Viên Thiệu hỏi.

“Nhờ tướng lĩnh giỏi, binh sĩ thiện chiến và vũ khí đầy đủ.”

“Những thứ ấy đều cần. Nhưng nếu ba vạn quân đến đây lấy lương mà xe không đi nổi, kho không có đủ lương, con định dẫn họ đi đâu?”

Viên Thượng thoáng sững người. Chàng định trả lời rằng có thể điều xe từ các huyện lân cận, nhưng rồi nhớ lại những chiếc xe gãy trục trước cổng. Nếu các kho khác cũng có vấn đề, câu trả lời ấy chẳng khác nào chuyển sự thiếu hụt từ nơi này sang nơi khác.

“Con… phải kiểm tra các kho khác trước khi quyết định.”

“Còn gì nữa?”

“Phải biết lương thực nào còn dùng được, bao nhiêu xe có thể vận chuyển, và cần bao lâu mới đưa được lương đến quân doanh.”

Viên Thiệu không khen cũng không chê. Ông chỉ nhìn chàng thêm một lúc rồi nói:

“Ngày mai theo Thư Thụ đến An Bình. Đừng mang kiếm. Mang theo sổ, cân và thước đo.”

Viên Thượng nhíu mày rất khẽ. “Nhi tử phải tự kiểm tra từng bao sao?”

“Nếu ngươi cho rằng mình có thể giao việc ấy cho người khác rồi tin ngay vào kết quả, vậy hôm nay ngươi chưa học được gì.”

Câu nói khiến Viên Thượng đỏ mặt. Chàng cúi đầu, nhưng không lập tức nhận lệnh. Một lúc sau, chàng mới đáp:

“Nhi tử tuân mệnh.”

Viên Thiệu không chờ con trai nói thêm. Ông quay sang Thư Thụ, cùng ông xem xét danh sách những kho cần kiểm tra tiếp theo. Viên Thượng đứng lại giữa sân, nhìn bộ nhung phục tím đã lấm bùn của mình. Chàng đưa tay phủi vạt áo, nhưng vết bẩn đã ngấm vào đường chỉ bạc.

Chàng không thích chuyến đi này. Càng không thích việc phải theo một viên văn thần cân từng bao kê trong khi những người cùng tuổi có thể đang luyện cưỡi ngựa và thao diễn binh khí. Nhưng khi nhìn những bao lương được đưa ra khỏi kho, chàng không còn nghĩ đến việc xin phụ thân đổi nhiệm vụ.

Ít nhất, trước khi có thể trả lời câu hỏi vừa rồi, chàng không thể nói mình đã sẵn sàng dẫn quân.

Mặt trời đã ngả về phía tây khi một kỵ mã trinh sát phi vào khu kho. Con ngựa đầy bọt trắng, vó trước trượt trên nền đất đông cứng khiến người cưỡi suýt ngã. Hắn vừa xuống ngựa đã quỳ một gối, hai tay dâng ống trúc niêm phong.

“Báo Chúa công! Tin khẩn từ phía nam. Mật thám ở Hứa Đô vừa truyền về!”

Viên Thiệu nhận lấy ống trúc. Ông bẻ lớp sáp đen, rút mảnh lụa bên trong. Những dòng chữ được viết ngắn gọn, có vài chỗ ghi rõ là tin chưa xác minh.

Tào Tháo đã triệu Tuân Úc và Quách Gia vào bàn việc sau khi biết hịch văn của Viên Thiệu bị đốt. Triều đình Hán tại Hứa Đô chuẩn bị ban chức Thái úy và tước Diệp Hầu cho Viên Thiệu. Một sứ giả khác được cho là đã lên đường đến Thanh Châu, mang chiếu phong Viên Đàm làm Thanh Châu Mục. Tin cuối cùng nói Tào Nhân đang điều quân về phía Nhữ Nam, nhưng số quân và mục đích điều động vẫn chưa được xác nhận.

Viên Thiệu đọc lại dòng nói về Viên Đàm.

Con trưởng của ông đang ở Thanh Châu, cách Nghiệp Thành một quãng đường dài. Nếu triều đình thực sự ban cho Viên Đàm chức mục thủ, việc ấy có thể củng cố vị thế của con trai ông ở vùng duyên hải. Nhưng một chức quan do triều đình ban xuống cũng có thể trở thành cái cớ để Viên Đàm hành động theo ý mình, nhất là khi mối quan hệ giữa cha con họ vốn đã không tránh khỏi những bất đồng.

Viên Thiệu gấp mảnh lụa lại.

“Tin về chiếu phong Viên Đàm đã được xác nhận chưa?”

“Bẩm Chúa công, mật thám nói sứ giả đã rời Hứa Đô. Chưa rõ đã đến Thanh Châu hay chưa.”

“Vậy chưa được coi là việc đã thành.”

Ông đưa mảnh lụa cho Thư Thụ.

“Gửi người đi xác minh đường đi của sứ giả. Đồng thời phái thư đến Thanh Châu, dặn Viên Đàm nếu nhận được chiếu thì phải báo lại cho ta. Chưa có lệnh của ta, không được tự ý điều quân chỉ vì một chức quan mới.”

Thư Thụ đọc nhanh nội dung rồi hỏi: “Còn tin về Tào Nhân?”

“Tiếp tục dò xét. Chưa rõ quân số, chưa rõ hướng đi thì không được điều quân chỉ để đáp lại một lời đồn.”

Viên Thiệu nhìn về phía nam. Sau lớp sương tuyết xa xa, dòng Hoàng Hà vẫn nằm khuất ngoài tầm mắt, nhưng ông biết con sông ấy chẳng thể mãi ngăn cách hai bên. Nếu muốn vượt sông, quân đội cần lương thực thật, xe vận chuyển thật và những mệnh lệnh không bị bóp méo trước khi đến tay người thi hành.

Còn nếu Tào Tháo đang tìm cách tác động đến quan hệ giữa ông và Viên Đàm, ông cũng không thể chỉ dựa vào nghi ngờ mà vội vàng đối phó con trai mình.

“Trở về Nghiệp Thành,” Viên Thiệu nói. “Báo cho các tướng biết việc kiểm tra kho lương sẽ tiếp tục. Trước khi có kết quả, không ai được lấy số liệu cũ làm căn cứ để đề xuất xuất quân.”

Ông lên ngựa. Khi đoàn người rời khỏi Cự Lộc, phía sau vẫn còn tiếng người khuân những bao lương hỏng ra khỏi kho, tiếng bánh xe va vào đá và tiếng Thư Thụ gọi thuộc lại kiểm tra từng dãy nhà.

Viên Thượng ngồi trên xe, cuốn sổ mới được đặt trước mặt. Chàng mở trang đầu, nhìn những hàng chữ dày đặc mà buổi sáng mình còn chẳng muốn đọc. Ngoài cửa, những cánh đồng mùa đông trải dài dưới bầu trời xám. Thanh kiếm khảm ngọc vẫn nằm trong tay tùy tùng, còn đôi bàn tay chàng lần đầu tiên phải cầm lấy cây bút để ghi lại những con số mà mình chưa hiểu hết.

Chuyến đi này không đem lại cho chàng binh quyền. Nó chỉ để lại một câu hỏi khó chịu hơn nhiều: nếu ngay cả những người dưới quyền phụ thân cũng có thể khiến một kho lương đầy trên giấy trở thành đống mục nát ngoài đời, thì còn bao nhiêu điều trong thiên hạ mà chàng vẫn đang tin chỉ vì người khác nói như vậy?

Viên Thượng cúi xuống cuốn sổ. Lần này, chàng không khép nó lại.