Chương 8: Thế Cờ Sau Từ Châu

Chiến thắng ở Từ Châu đến Hứa Đô trước cả đoàn quân khải hoàn.

Tin Hạ Bì thất thủ truyền về vào một buổi chiều mưa. Đến khi những kỵ binh đầu tiên mang chiến báo vào thành, người trong chợ đã biết Lưu Bị đại bại, Quan Vũ bị vây ở Thổ Sơn, còn quân Tào đang thu dọn chiến trường để trở về. Tiếng bàn tán lan qua những mái hiên thấp, từ quán rượu đến các cửa hàng đóng kín. Có người mừng vì chiến loạn sắp lắng xuống, có người chỉ lặng lẽ nhìn cánh cổng thành, không biết đoàn quân thắng trận sẽ mang theo bao nhiêu phiền phức.

Tào Tháo không trở về cùng lúc với tin thắng trận. Ông còn phải xử lý những việc ở Từ Châu, bố trí người tiếp quản các thành vừa chiếm và xác định hướng tháo lui của những tàn quân Lưu Bị. Một chiến dịch kết thúc không có nghĩa là vùng đất vừa chiếm đã trở thành đất của mình. Quân Tào có thể đi qua một cánh cổng thành, nhưng muốn khiến quan lại địa phương nghe lệnh, hào tộc chịu hợp tác và dân chúng không nổi dậy thì cần nhiều hơn một đạo quân chiến thắng.

Trong Tư Không phủ, Tuân Úc đặt chiến báo xuống trước mặt các quan thuộc. Ông đã đọc nó hai lần. Lần thứ nhất để xác nhận chiến thắng; lần thứ hai để tìm những điều bản chiến báo không nói.

“Lưu Bị đã rời Tiểu Bái, quân tan tác. Hạ Bì đã mất. Nhưng những người dưới quyền ông ta không phải tất cả đều bị bắt hoặc bị giết.”

Một viên quan thuộc đáp:

“Quân ta đang truy xét những toán còn sót lại. Chỉ cần giữ các đường lớn, chúng khó lòng tập hợp.”

Tuân Úc không lập tức phản bác. Ông nhìn bản đồ Từ Châu trải trên bàn, ngón tay dừng ở những vùng đánh dấu bằng mực đen.

“Giữ đường lớn là một chuyện. Giữ được những nơi nằm ngoài đường lớn lại là chuyện khác. Từ Châu đã nhiều lần đổi chủ. Những người ở đó hiểu rất rõ rằng một lá cờ có thể đổi trong một ngày, nhưng người cai trị họ sẽ còn ở lại lâu hơn.”

Không ai lên tiếng.

Tuân Úc cuộn bản đồ lại, giao cho người bên cạnh.

“Trước mắt, đừng vội thay hết quan lại cũ. Người nào có thể dùng thì giữ lại, người nào có liên hệ trực tiếp với Lưu Bị thì phải tách khỏi binh quyền. Việc truy bắt tàn quân giao cho các tướng địa phương phối hợp, không để quân chủ lực phân tán khắp các huyện.”

Một viên quan thuộc hỏi:

“Còn những hào tộc chưa chịu quy thuận?”

“Để họ thấy triều đình vẫn còn ở đó, pháp lệnh vẫn có hiệu lực, và người giữ thành không phải muốn làm gì cũng được.” Tuân Úc ngẩng lên. “Chúng ta vừa đánh một trận thắng. Đừng biến nó thành lý do để những người vốn đang do dự phải tìm một chủ khác.”

Ông nói xong, mới nhìn sang chiến báo đặt ở góc bàn. Dòng chữ về Quan Vũ được viết ngắn gọn hơn hẳn những phần khác. Người này đã bị vây, nhưng chưa có kết quả cuối cùng. Tuân Úc không muốn để một việc chưa định đoạt trở thành căn cứ cho những quyết sách tiếp theo.

Ngoài hiên, mưa vẫn rơi.

Quách Gia đến muộn hơn một chút. Chàng khoác áo cừu mỏng, sắc mặt còn nhợt nhạt sau một trận ho kéo dài. Vừa bước vào, Quách Gia đã nhìn thấy bản đồ được cuộn lại, khóe miệng nhếch lên.

“Văn Nhược lại muốn giữ cả Từ Châu bằng mấy tờ pháp lệnh?”

Tuân Úc không tỏ vẻ khó chịu.

“Ít nhất pháp lệnh còn có thể khiến người ta biết mình phải sợ điều gì. Còn ngươi định dùng gì để giữ?”

“Ta chưa định giữ.” Quách Gia kéo ghế ngồi xuống, rót một chén nước ấm. “Ta chỉ muốn biết ai đang chờ chúng ta không giữ được.”

Tuân Úc nhìn chàng.

“Ngươi cho rằng Viên Thiệu sẽ nhân lúc này mà động binh?”

“Không nhất thiết phải động binh.” Quách Gia nhấp một ngụm nước, giọng nói vẫn mang vẻ đùa cợt thường ngày. “Minh công vừa lấy được Từ Châu. Nếu Viên Thiệu lập tức đánh xuống, chúng ta có thể đoán được hắn muốn gì. Nhưng nếu hắn không đánh, lại khiến các châu phía bắc và phía nam bắt đầu qua lại với nhau, thì chúng ta phải tự hỏi hắn đang muốn lấy thứ gì.”

Tuân Úc đáp:

“Thương nhân qua lại không thể thay đổi binh quyền.”

“Nhưng có thể khiến người giữ binh quyền phải suy nghĩ xem mình đang phụ thuộc vào ai.”

Quách Gia đặt chén xuống. Chàng không nhìn Tuân Úc nữa, ánh mắt chuyển sang bản đồ Trung Nguyên.

“Thanh Châu có Viên Đàm. Ký Châu có Viên Thiệu. U Châu và những vùng phía bắc còn nhiều người chưa ổn định. Phía nam, chúng ta vừa chiếm được một vùng đất không thể lập tức dùng hết sức để kiểm soát. Nếu Viên Thiệu muốn gây sức ép, hắn không cần kéo quân qua sông ngay. Chỉ cần khiến những người đang quan sát chúng ta tin rằng phía bắc có một con đường khác.”

Tuân Úc im lặng một lúc rồi nói:

“Vậy càng không thể để Từ Châu trở thành một vùng đất chỉ biết sợ quân Tào. Nếu dân chúng không sống nổi, hào tộc không còn lợi ích để hợp tác, thì con đường khác mà ngươi nói sẽ tự nhiên xuất hiện.”

Quách Gia cười nhạt.

“Cho nên ta mới nói, Văn Nhược muốn giữ đất. Ta muốn biết ai sẽ dùng đất ấy để chống lại chúng ta.”

Hai người không tranh luận thêm. Họ nhìn cùng một tấm bản đồ, nhưng mỗi người đang nhìn vào một mối nguy khác nhau.

Đến tối, Tào Tháo mới trở về Hứa Đô.

Ông không tổ chức tiệc mừng công. Sau khi gặp các tướng lĩnh, ông chỉ hỏi về tình hình những thành vừa chiếm, tình trạng của quân đội và những tin tức mới nhất từ phía bắc. Chiến thắng đã nằm trong tay, nhưng ông không muốn để men thắng trận che khuất những việc còn chưa xong.

Khi Tuân Úc và Quách Gia vào nội đường, Tào Tháo đang đứng trước bản đồ. Một tay ông giữ mép bản đồ, tay còn lại cầm thẻ tre ghi tin từ các địa phương.

“Văn Nhược, Từ Châu thế nào?”

Tuân Úc trình bày những việc đã bố trí. Ông không tô hồng tình hình. Một số thành đã chịu mở cửa, nhưng chưa thể coi là ổn định. Một số hào tộc đang chờ xem triều đình sẽ xử lý những người từng theo Lưu Bị ra sao. Quân đội cần nghỉ ngơi, nhưng cũng không thể rút sạch khỏi vùng vừa chiếm.

Tào Tháo nghe hết, chỉ hỏi:

“Có nơi nào đã công khai chống lệnh?”

“Chưa có cuộc phản loạn lớn. Nhưng nếu chúng ta thay đổi quan lại quá nhanh, hoặc để quân sĩ tự ý lấy của dân, sẽ có.”

“Vậy cứ làm theo ý ngươi. Người có thể dùng thì dùng, người cần thay thì phải có căn cứ. Ta không muốn vừa chiếm được thành đã phải đánh lại một lần nữa.”

Tuân Úc cúi đầu nhận lệnh.

Tào Tháo chuyển sang Quách Gia.

“Phụng Hiếu, phía bắc có động tĩnh gì?”

Quách Gia đặt một phong thư lên bàn.

“Viên Thiệu chưa có dấu hiệu chuẩn bị vượt sông. Trương Cáp vẫn giữ thế phòng bị ở phía bắc Hoàng Hà. Nhưng hoạt động quanh Ô Sào đã thay đổi.”

Tào Tháo mở thư, đọc lướt qua.

“Lại là Ô Sào.”

“Vâng. Không có dấu hiệu cho thấy Viên Thiệu đang tập trung toàn bộ lương thực ở đó như trước. Một số đoàn xe vẫn đi lại, nhưng tuyến vận chuyển đã phân tán hơn. Chúng ta chưa biết hắn chuyển lương đến đâu.”

Tuân Úc nhìn phong thư.

“Ô Sào vốn được chuẩn bị cho một cuộc tiến quân lớn. Nếu Viên Thiệu đã thay đổi kế hoạch, việc phân tán lương là hợp lý. Hắn không muốn để một kho lớn trở thành mục tiêu.”

Quách Gia gật đầu.

“Đúng. Nhưng điều đáng chú ý không phải hắn chuyển lương đi đâu, mà là vì sao hắn có thể thay đổi kế hoạch mà không cần lập tức thay đổi thế phòng thủ.”

Tào Tháo nhìn chàng.

“Ngươi muốn nói gì?”

“Viên Thiệu đang cố giữ cho chúng ta không biết hắn muốn tiến hay muốn thủ. Trương Cáp không tiến xuống, Ô Sào không tập trung quá nhiều lương, nhưng những con đường phía bắc vẫn được duy trì. Hắn không cần làm gì quá lớn. Chỉ cần khiến chúng ta phải dành một phần tâm trí để nhìn về phía sau.”

Tào Tháo gấp phong thư lại.

“Vậy hắn đã đạt được điều đó.”

“Chưa hẳn.” Quách Gia hơi nghiêng đầu. “Nếu chúng ta cứ nhìn về phía bắc mà không giải quyết Từ Châu, hắn có lợi. Nhưng nếu chúng ta bỏ mặc phía bắc để củng cố Từ Châu, hắn cũng có thể tìm được cơ hội. Vấn đề là chúng ta không thể cùng lúc làm cả hai việc bằng một đạo quân.”

Tuân Úc nói:

“Chủ công, điều cần làm trước mắt là ổn định Từ Châu và Hứa Đô. Không nên vì một số tin tức chưa rõ mà điều động quân chủ lực. Nếu Viên Thiệu muốn chúng ta tự chia quân, chúng ta không nên giúp hắn.”

Quách Gia cười nhẹ.

“Văn Nhược nói đúng. Nhưng nếu không để lại một lực lượng đủ mạnh ở phía bắc, chúng ta sẽ buộc phải quay về khi có biến. Khi ấy, một cuộc rút quân vội vã còn nguy hiểm hơn việc bố trí quân ngay từ đầu.”

Tào Tháo nhìn cả hai người.

“Vậy thì không rút hết quân ở những vị trí trọng yếu. Còn Từ Châu, chọn người có thể giữ thành, không để đại quân ở lại chỉ để phô trương uy thế. Ta muốn những nơi vừa chiếm được tự đứng vững trước khi chúng ta nghĩ đến bước tiếp theo.”

Ông đặt thẻ tre xuống.

“Còn chuyện lương thực?”

Tuân Úc đáp:

“Quân đội cần được bổ sung, nhưng không thể lấy hết lương của các huyện vừa trải qua chiến tranh. Nếu ép dân giao nộp, chúng ta sẽ tự tạo thêm kẻ thù. Hơn nữa, triều đình ở Hứa Đô cũng cần được duy trì.”

Quách Gia tiếp lời:

“Và Viên Thiệu biết điều đó. Hắn có thể không cần đánh chúng ta. Chỉ cần đặt ra một vấn đề mà chúng ta không thể từ chối mà cũng không thể nhận lấy dễ dàng.”

Tào Tháo nhìn phong thư về Ô Sào lần nữa. Một lúc sau, ông bật cười.

“Vậy thì cứ để hắn đặt vấn đề. Ta muốn xem hắn định dùng danh nghĩa gì.”

Mấy ngày sau, một đoàn sứ giả rời Hứa Đô đi về phía bắc.

Người dẫn đầu là Lưu Diệp, tự Tử Dương. Ông mang theo thư của Tào Tháo và văn thư liên quan đến đề nghị cứu tế mà Viên Thiệu từng dâng lên triều đình. Trước khi đi, Tào Tháo chỉ dặn một câu:

“Đừng thay ta hứa điều gì. Cũng đừng thay ta từ chối điều gì. Hãy nghe xem Viên Bản Sơ muốn biến lời nói của mình thành thứ gì.”

Lưu Diệp nhận lệnh.

“Thần hiểu.”

Tào Tháo nhìn ông rời khỏi cửa, rồi quay lại với bản đồ. Ông không đặt cược cả chiến dịch vào năm vạn thạch lương. Nếu Viên Thiệu đồng ý, đó là một lợi thế có thể sử dụng. Nếu Viên Thiệu từ chối, Tào Tháo vẫn phải tìm cách giải quyết tình hình của mình.

Nhưng ông muốn biết Viên Thiệu sẽ chọn cách nào để từ chối.

Tại Nghiệp Thành, tin sứ giả Hứa Đô sắp đến được báo trước một ngày.

Viên Thiệu đang ở trong thư phòng cùng Thư Thụ, Điền Phong và Thẩm Phối. Viên Thượng ngồi ở vị trí phía dưới, trước mặt là một bản đồ các tuyến đường nối Ký Châu với những vùng phía nam. Chàng không còn chỉ ngồi nghe như trước. Thư Thụ đã giao cho chàng đối chiếu những tuyến đường có thể dùng để vận chuyển lương cứu tế, nhưng không cho phép tự ý quyết định bất kỳ việc gì.

“Lưu Diệp là người hiểu rõ tình hình phương nam.” Thư Thụ nói. “Tào Tháo phái ông ta đến, có lẽ không chỉ để hỏi về số lương.”

Điền Phong cười lạnh.

“Còn cần hỏi gì? Hắn muốn dùng lời của Đại tướng quân để ép Hà Bắc giao lương. Nếu chúng ta không giao, hắn có thể nói Viên thị thất tín trước Thiên tử. Nếu giao, hắn lại có thêm lương để nuôi quân.”

Thẩm Phối không đồng tình hoàn toàn.

“Nhưng nếu chúng ta từ chối thẳng, Tào Tháo có thể dùng chuyện ấy để nói rằng Hà Bắc chỉ biết nhân danh cứu tế mà không có lòng cứu dân. Những người đang chịu đói ở phía nam sẽ không nghe chúng ta giải thích rằng số lương ấy vốn chưa được xác nhận.”

Viên Thượng nhìn bản đồ, rồi ngẩng đầu.

“Vậy chúng ta có thể giao cho dân, nhưng không giao cho quân?”

Thư Thụ nhìn chàng.

“Đó là một cách. Nhưng ai xác nhận người nhận là dân? Ai bảo đảm lương không bị chuyển sang quân doanh sau khi rời bến? Nếu quan lại địa phương chịu nghe lệnh Tào Tháo, một đoàn lương cứu tế có thể đổi chủ ngay trên đường.”

Viên Thượng cúi nhìn bản đồ. Chàng nhận ra câu hỏi mình đưa ra tưởng như đơn giản, nhưng phía sau nó là quyền kiểm soát cả một vùng đất. Lương có thể rời khỏi kho của Hà Bắc, nhưng một khi đã qua sông, người quyết định nó đến tay ai chưa chắc còn là người xuất lương.

Viên Thiệu ngồi ở đầu bàn, nghe mọi người tranh luận mà không vội kết luận.

“Chúng ta đã dâng biểu cứu tế. Không thể vì Tào Tháo muốn lợi dụng mà biến lời ấy thành trò đùa.”

Điền Phong nhíu mày.

“Đại tướng quân, lời dâng biểu có điều kiện. Chúng ta chưa từng nói sẽ đưa lương cho quân Tào.”

“Ta biết.”

Viên Thiệu đặt chén trà xuống.

“Nhưng nếu chỉ biết giữ lấy lương của mình, người khác sẽ nói Hà Bắc dùng danh nghĩa cứu tế để mua danh. Ta muốn cứu dân, nhưng không muốn nuôi quân cho Tào Tháo. Hai việc ấy không giống nhau.”

Thư Thụ gật đầu.

“Vậy phải xác định rõ người nhận và quyền kiểm soát sau khi giao.”

Viên Thiệu nhìn sang Viên Thượng.

“Ngươi nghĩ sao?”

Viên Thượng hơi ngập ngừng, rồi đáp:

“Nếu chúng ta giao lương theo từng đợt, có thể giảm nguy cơ để Tào Tháo gom một lần. Nhưng nếu người của ông ta kiểm soát bến nhận, chúng ta không thể biết lương sau đó đi đâu. Còn nếu không cho người của ông ta đến gần, họ sẽ nói chúng ta không tin triều đình.”

“Còn cách nào khác?”

Viên Thượng suy nghĩ một lúc.

“Có thể để quan lại địa phương và người đứng đầu các làng xác nhận số dân nhận cứu tế. Nhưng họ phải được chọn từ nhiều nơi, không thể chỉ do Tào Tháo chỉ định. Nếu không, chúng ta vẫn chỉ đang giao lương cho người của ông ta.”

Thư Thụ không khen ngay. Ông hỏi tiếp:

“Những người ấy có thể bảo vệ lương sau khi nhận không?”

Viên Thượng im lặng.

“Con chưa biết.”

“Vậy thì ngươi mới chỉ tìm ra một nửa vấn đề.”

Viên Thiệu nhìn con trai. Ông không giải vây cho chàng, cũng không biến câu trả lời chưa hoàn chỉnh thành một lời quở trách. Viên Thượng cúi xuống, tiếp tục nhìn bản đồ.

“Cứ giữ câu hỏi ấy.” Viên Thiệu nói. “Đến khi có người đưa ra phương án, ngươi sẽ biết mình còn thiếu điều gì.”

Ngoài cửa, tiếng bước chân dồn dập vang lên. Một viên thuộc quan vào báo:

“Đại tướng quân, sứ giả Hứa Đô đã đến.”

Viên Thiệu đứng dậy.

“Cho vào.”

Lưu Diệp bước vào đại sảnh, hành lễ với Viên Thiệu. Ông không mang theo vẻ khúm núm, cũng không tỏ ra kiêu ngạo. Sau khi trình thư của Tào Tháo và văn thư triều đình, ông mới nói:

“Thái úy từng dâng biểu xin trích lương cứu tế nạn dân Trung Nguyên. Nay Duyện Châu và Dự Châu vẫn còn nhiều nơi thiếu lương, triều đình mong Hà Bắc sớm định ngày thực hiện.”

Viên Thiệu đọc thư, sau đó đặt xuống.

“Lời ta đã dâng lên Thiên tử, đương nhiên sẽ không bỏ. Nhưng trong biểu trước đây, ta nói rõ số lương phải căn cứ vào lượng thực có và khả năng vận chuyển. Lưu Tử Dương hẳn cũng đã đọc.”

Lưu Diệp chắp tay.

“Đúng là có điều ấy. Nhưng nếu cứ chờ mọi việc đều hoàn toàn thuận lợi, dân chúng phía nam e rằng không đợi được.”

“Vậy Tào Tư không muốn nhận lương trước, rồi mới tính chuyện phân phát?”

“Chủ công nhà ta chỉ mong số lương ấy đến được tay người cần nó.”

Viên Thiệu nhìn Lưu Diệp một lúc.

“Lời này rất hay. Nhưng người cần lương không phải quân doanh của Tào Tháo.”

Lưu Diệp không đổi sắc mặt.

“Đại tướng quân lo ngại quân đội nhận lương thay dân?”

“Ta lo ngại bất kỳ ai có quyền kiểm soát số lương ấy đều có thể dùng nó theo ý mình. Không riêng Tào Tháo.”

Thẩm Phối ngồi bên cạnh lên tiếng:

“Lương cứu tế có thể giao theo từng đợt. Mỗi đợt một vạn thạch, giao tại Bạch Mã. Người nhận phải có danh sách dân chúng ở các huyện cần cứu tế, do quan lại địa phương và người đứng đầu các làng xác nhận. Không cho quân đội mang giáp vào khu vực nhận lương.”

Lưu Diệp hỏi:

“Nếu quan lại địa phương không thể đến đúng ngày?”

“Có thể thay đổi thời gian, không thể thay đổi người nhận.”

“Còn nếu quân đội của Tào Tư không phải bảo vệ khu vực giao nhận?”

Thư Thụ đáp:

“Có thể bố trí người bảo vệ ở vòng ngoài. Nhưng không được can thiệp vào việc phân phát. Nếu quân đội vừa đến đã kiểm soát toàn bộ số lương, thì đó không còn là cứu tế.”

Lưu Diệp im lặng. Những điều kiện ấy không phải không thể thực hiện, nhưng sẽ khiến việc tiếp nhận trở nên phức tạp và làm giảm khả năng Tào Tháo sử dụng lương cho quân đội.

Ông chuyển sang vấn đề khác.

“Đại tướng quân đã có lòng cứu tế, vậy hẳn cũng hiểu rằng thương lộ giữa hai bờ Hoàng Hà cần được thông suốt. Hiện nay, thương nhân từ Thanh Châu và U Châu xuống phía nam vẫn gặp nhiều trở ngại. Nếu Hà Bắc muốn cứu tế lâu dài, việc giao thương cũng cần được thuận tiện.”

Viên Thiệu khẽ gật đầu.

“Đó cũng là điều ta muốn bàn.”

Điền Phong nhìn sang ông, nhưng không lên tiếng.

Viên Thiệu nói tiếp:

“Các trạm kiểm soát của Tào Tháo trên một số tuyến đường ven sông đang gây khó cho thương nhân. Ta không yêu cầu hắn lập tức bỏ toàn bộ thuế khóa. Nhưng nếu muốn nhận lương cứu tế từ Hà Bắc, hắn phải bảo đảm thương nhân không bị giữ hàng vô cớ, không bị tịch thu hàng hóa chỉ vì đi từ phía bắc xuống. Những tuyến giao thương đã được hai bên xác nhận phải có người chịu trách nhiệm bảo vệ.”

Lưu Diệp nhận ra yêu cầu này khác với việc dỡ bỏ toàn bộ trạm thu thuế. Viên Thiệu đang đặt ra một điều kiện có thể kiểm soát và cũng khó bị bác bỏ bằng một lời phản đối đơn giản.

“Đại tướng quân muốn dùng việc cứu tế để đổi lấy quyền tự do thông thương?”

“Không.” Viên Thiệu nhìn ông. “Ta muốn dân chúng hai bên có đường sống. Nhưng nếu người của Tào Tháo có thể tùy ý chặn thương nhân Hà Bắc, thì ai bảo đảm lương cứu tế của ta sẽ đến được tay dân chúng? Một bên không thể vừa yêu cầu bên kia mở kho, vừa tự đóng cửa đường.”

Lưu Diệp không đáp ngay.

Thư Thụ tiếp lời:

“Việc này không chỉ liên quan đến lương. Muối, sắt, da thú và ngựa thồ đều là hàng hóa có thể trao đổi. Nếu thương lộ được mở, các châu sẽ có thêm nguồn cung. Nếu bị chặn, người chịu thiệt đầu tiên là dân chúng và những người buôn bán nhỏ.”

Thẩm Phối nhìn Lưu Diệp.

“Chúng ta không yêu cầu Tào Tháo từ bỏ quyền quản lý địa phương. Chỉ yêu cầu ông ta chịu trách nhiệm với những gì thuộc quyền mình.”

Lưu Diệp hiểu rằng Viên Thiệu đã chuẩn bị trước. Ông không thể chỉ dùng lời hứa cứu tế để ép đối phương giao lương, bởi Viên Thiệu đã biến việc giao nhận thành một vấn đề về quyền kiểm soát và quan hệ giữa hai bờ.

Nhưng ông cũng không vội từ chối.

“Những điều kiện này, thần không thể thay Tào Tư không quyết định.”

“Vậy hãy mang về.”

Viên Thiệu dừng lại, rồi nói thêm:

“Còn một việc. Nếu Tào Tư không muốn nhận lương, Hà Bắc vẫn sẽ tìm cách cứu tế những nơi có thể tiếp cận. Ta không muốn việc cứu dân phải chờ một cuộc tranh luận giữa hai nhà.”

Lưu Diệp nhìn ông. Câu nói ấy không phải lời đe dọa, nhưng nếu Viên Thiệu thực sự tổ chức được những tuyến cứu tế độc lập, ảnh hưởng của Hà Bắc ở phía nam sẽ không chỉ nằm trong lời nói.

“Thần sẽ chuyển nguyên văn.”

Viên Thiệu gật đầu, cho người tiễn khách.

Khi Lưu Diệp rời khỏi đại sảnh, Điền Phong mới lên tiếng:

“Đại tướng quân không sợ Tào Tháo từ chối cả hai điều kiện?”

“Có gì phải sợ?”

“Ông ta có thể dùng việc ấy để nói rằng Hà Bắc đặt lợi ích thương mại lên trên dân chúng.”

Viên Thiệu nhìn Điền Phong.

“Vậy thì chúng ta phải thực sự cứu được dân, chứ không chỉ nói rằng mình muốn cứu.”

Thư Thụ khẽ gật đầu.

“Nhưng nếu mở tuyến cứu tế xuống phía nam, chúng ta phải tính đến phản ứng của những người đang giữ các thành và bến phà.”

“Đó là việc cần làm.”

Viên Thiệu không nói thêm. Ông nhìn sang Viên Thượng, thấy chàng vẫn đang nhìn tấm bản đồ.

“Ngươi vừa nghe được gì?”

Viên Thượng đáp:

“Con hiểu vì sao một lời hứa không thể chỉ nhìn vào người nói. Còn phải nhìn xem ai kiểm soát con đường, ai nhận được thứ được trao đi, và ai có thể dùng nó sau đó.”

“Còn gì nữa?”

“Người đưa ra điều kiện cũng phải có khả năng thực hiện điều mình nói.”

Viên Thiệu gật đầu.

“Nhớ lấy.”

Đêm ấy, một bức thư từ Thanh Châu được đưa vào phủ.

Viên Thiệu mở thư, nhận ra nét chữ của Viên Đàm. Nội dung không dài. Viên Đàm báo rằng việc kiểm soát những nhóm buôn lậu muối đã gây ra phản ứng trong một số hào tộc địa phương. Có người ủng hộ vì việc buôn bán trái phép làm rối loạn trật tự, nhưng cũng có người bất mãn vì bị mất nguồn lợi. Viên Đàm đã xử lý một số đầu mối, song muốn xin chỉ thị về việc có nên mở lại một phần thương lộ hay không.

Viên Thiệu đọc xong, đặt thư xuống.

Thẩm Phối hỏi:

“Đại công tử muốn xin thêm quyền?”

“Không hẳn.” Viên Thiệu đáp. “Nó muốn biết ranh giới mình có thể quyết định đến đâu.”

Điền Phong nói:

“Thanh Châu là địa bàn của đại công tử. Nếu việc gì cũng phải hỏi Nghiệp Thành, người bên dưới sẽ không phục.”

“Nhưng nếu để nó tự quyết tất cả, một ngày nào đó những người bên dưới sẽ chỉ nghe lệnh nó.”

Thư Thụ nhìn Viên Thiệu.

“Đại tướng quân muốn giữ quyền cho đại công tử, nhưng cũng muốn giữ sự thống nhất của Viên thị.”

Viên Thiệu không phủ nhận.

Ông cầm bút, viết thư trả lời. Ông không yêu cầu Viên Đàm dừng việc xử lý các đầu mối buôn lậu, cũng không cho phép tự ý mở toàn bộ thương lộ. Thay vào đó, ông giao cho Viên Đàm quyền quyết định những tuyến thương mại nằm trong phạm vi Thanh Châu, nhưng mọi thỏa thuận có liên quan đến các châu khác phải báo về Nghiệp Thành.

Đó là một ranh giới rõ ràng, nhưng cũng là một phép thử. Viên Đàm có thể dùng quyền được trao để củng cố vị trí, hoặc coi giới hạn ấy là sự nghi ngờ của cha mình.

Viên Thiệu gấp thư lại, giao cho người đưa đi.

Trong khoảnh khắc ấy, ông nhớ đến Viên Thượng đang ngồi nghe các mưu sĩ tranh luận. Hai người con trai đều có vị trí riêng, đều cần được dùng, nhưng không thể vì muốn giữ lòng người mà trao cho họ mọi thứ.

Ông không biết liệu cách xử lý này có khiến họ hiểu được ý mình hay không.

Hai ngày sau, một đoàn người xuất hiện ở phía nam Nghiệp Thành.

Không có cờ hiệu lớn, cũng không có nghi trượng của một vị chư hầu. Những người đi đầu mặc áo giáp cũ, ngựa gầy, trên người còn vết thương chưa được băng bó cẩn thận. Họ hộ tống một cỗ xe đơn sơ, bên trong là một người đàn ông đang sốt nhẹ.

Người dẫn đường vào thành quỳ xuống trước viên quan giữ cửa.

“Chúng tôi là người của Lưu Dự Châu. Xin cầu kiến Đại tướng quân.”

Tin tức được báo vào phủ ngay trong buổi chiều.

Viên Thiệu đang cùng Thư Thụ xem thư từ Thanh Châu thì nhận được tin. Ông đặt thẻ tre xuống.

“Lưu Bị?”

“Đúng vậy. Người đến tự xưng là Lưu Huyền Đức.”

Thẩm Phối cau mày.

“Lưu Bị vừa bại ở Từ Châu. Nếu ông ta thật sự đến đây, hẳn đã không còn nhiều quân.”

Điền Phong nói:

“Nhưng danh nghĩa của ông ta vẫn còn. Là người trong hoàng thất, từng được triều đình phong chức, lại có quan hệ với nhiều nhân vật ở Trung Nguyên. Tiếp nhận ông ta không phải chuyện nhỏ.”

Thư Thụ không vội đưa ra ý kiến.

“Trước hết phải biết ông ta còn những ai bên cạnh. Nếu chỉ còn vài chục người, chúng ta không thể xem đó là một đạo quân. Nhưng nếu những người cũ vẫn còn ở các nơi, việc ông ta đến Hà Bắc có thể khiến họ tìm cách liên hệ.”

Viên Thiệu nhìn ra ngoài cửa.

“Đưa ông ta vào. Nhưng trước khi gặp ta, hãy để y quan xem thương thế, cho người kiểm tra những ai đi cùng. Không được làm nhục khách, cũng không được tùy tiện trao quyền cho họ.”

Thẩm Phối gật đầu.

“Thần sẽ sắp xếp.”

Viên Thượng ngồi phía dưới, nghe đến tên Lưu Bị thì ngẩng lên.

“Phụ thân định dùng Lưu Bị để đối phó Tào Tháo?”

Viên Thiệu nhìn con trai.

“Ngươi nghĩ vậy sao?”

“Ông ta có danh nghĩa hoàng thúc, lại từng là đối thủ của Tào Tháo. Nếu ở lại Hà Bắc, có thể khiến Tào Tháo phải lo lắng.”

“Đó là điều Tào Tháo có thể nghĩ đến.”

“Vậy chúng ta nên giữ ông ta lại.”

Viên Thiệu không trả lời ngay.

“Giữ một người lại và sử dụng được người ấy là hai chuyện khác nhau. Lưu Bị từng có quân, từng có đất, nhưng giờ đây ông ta đến đây với bao nhiêu người? Những người từng theo ông ta còn lại bao nhiêu? Ngươi chưa biết, ta cũng chưa biết.”

Viên Thượng cúi đầu.

“Con hiểu.”

“Không, ngươi mới chỉ nghe thấy. Đợi gặp ông ta rồi hãy quyết định mình hiểu được bao nhiêu.”

Lưu Bị được đưa vào một gian phòng phía đông phủ Đại tướng quân.

Ông gầy đi nhiều so với những lời đồn về vị Dự Châu mục từng khiến Tào Tháo phải nhiều lần chú ý. Áo ngoài dính bùn, tay áo rách một đoạn, trên cánh tay còn quấn vải đã thấm máu. Dù vậy, khi thấy Viên Thiệu bước vào, Lưu Bị vẫn cố đứng dậy hành lễ.

“Lưu Bị bái kiến Đại tướng quân.”

Viên Thiệu đưa tay ngăn lại.

“Lưu sứ quân không cần đa lễ. Đường xa vừa đến, thương thế chưa lành, cứ ngồi xuống trước.”

Lưu Bị ngồi xuống, nhưng lưng vẫn thẳng. Ông không lập tức kể khổ, cũng không vội nhắc đến Tào Tháo. Sau một lúc im lặng, ông mới nói:

“Bị thua trận, không giữ được đất, không bảo vệ được những người đi theo. Nay đến đây, quả thật là đường cùng.”

Viên Thiệu nhìn ông.

“Lưu sứ quân từng có binh mã, từng được triều đình giao chức. Vì sao lại để đến nông nỗi này?”

Lưu Bị không tránh câu hỏi.

“Tào Tháo dùng binh nhanh, lại có nhiều tướng giỏi. Bị không đủ sức chống đỡ. Nhưng thất bại lần này không phải vì những người đi theo Bị không tận lực.”

“Ngươi còn bao nhiêu người?”

“Những người đến cùng ta chỉ còn vài chục. Những người khác thất lạc trong lúc rút chạy. Có người chết, có người bị bắt, cũng có người đã tản về quê.”

Viên Thiệu không tỏ vẻ thất vọng. Ông đã đoán được phần nào tình hình.

“Vậy Lưu sứ quân muốn gì ở Hà Bắc?”

Lưu Bị nhìn thẳng vào ông.

“Bị mong được nương nhờ Đại tướng quân, chờ ngày có thể thu lại những gì đã mất.”

“Ngươi muốn ta cấp binh?”

“Bị không dám đòi hỏi ngay. Chỉ mong Đại tướng quân cho một nơi dung thân, để những người còn sống có thể nghỉ ngơi. Nếu sau này có việc cần dùng, Bị sẽ tận lực.”

Viên Thiệu im lặng một lúc.

Ông nhìn người đàn ông trước mặt. Lưu Bị đã mất đất, mất quân, nhưng vẫn giữ được cách nói chuyện của một người muốn tiếp tục bước vào chính sự. Ông ta không xin binh ngay, cũng không tự hạ mình đến mức chỉ cầu được nuôi sống. Điều đó khiến Viên Thiệu hiểu rằng Lưu Bị chưa từ bỏ ý định quay lại.

“Ta có thể cho ngươi nơi ở và người chăm sóc thương thế. Những người đi cùng ngươi cũng sẽ được sắp xếp. Còn việc dùng binh, đợi khi ngươi bình phục rồi bàn tiếp.”

Lưu Bị cúi đầu.

“Đa tạ Đại tướng quân.”

Viên Thiệu không nói lời hứa lớn lao nào. Ông chỉ quay sang Thẩm Phối:

“Ghi lại danh sách những người theo Lưu sứ quân đến đây. Ai có thương tích thì chữa trị, ai muốn rời đi thì không được ngăn cản. Nhưng trong thời gian ở Nghiệp Thành, họ không được tự ý tụ tập hoặc liên hệ với các doanh trại.”

Lưu Bị nghe xong, nét mặt không đổi.

“Đại tướng quân xử trí rất chu toàn.”

“Ta không muốn người vừa đến đã phải chịu thêm phiền phức.”

Viên Thiệu đứng dậy, chuẩn bị rời đi. Trước khi bước ra cửa, ông dừng lại.

“Lưu sứ quân, có một việc ta muốn hỏi. Nếu Tào Tháo phái người đến yêu cầu giao ngươi trở về, ngươi định thế nào?”

Lưu Bị nhìn ông.

“Bị đã đến Hà Bắc, không có ý định quay lại.”

“Vậy là đủ.”

Viên Thiệu bước ra ngoài.

Đêm xuống, Thư Thụ đến thư phòng gặp Viên Thiệu.

“Lưu Bị không phải người có thể dễ dàng thu phục.”

“Ta biết.”

“Ông ta cần chúng ta, nhưng cũng muốn giữ lại con đường riêng. Nếu sau này có cơ hội, ông ta sẽ muốn lấy lại binh quyền.”

Viên Thiệu ngồi bên án, nhìn ngọn đèn dầu.

“Người không muốn có con đường riêng thì không thể làm nên việc gì.”

Thư Thụ nói:

“Nhưng nếu trao cho ông ta quá nhiều, những tướng lĩnh đã theo Đại tướng quân lâu năm sẽ nghĩ thế nào?”

“Cho nên hiện tại chỉ cho ông ta nơi ở, không cho binh quyền.”

“Còn danh nghĩa hoàng thúc?”

“Để ông ta giữ.”

Thư Thụ hiểu ý. Viên Thiệu không định lập tức biến Lưu Bị thành một tướng lĩnh dưới trướng. Ông muốn giữ người này ở vị trí có thể sử dụng về chính trị, nhưng chưa để ông ta can thiệp vào quyền lực quân sự của Hà Bắc.

Một lúc sau, Thư Thụ hỏi:

“Còn Tào Tháo?”

Viên Thiệu nhìn sang bức thư Lưu Diệp vừa gửi về. Tào Tháo chưa trả lời những điều kiện của ông. Có lẽ Lưu Diệp vẫn đang trên đường trở về, hoặc Tào Tháo đang cân nhắc xem nên phản ứng thế nào.

“Chuyện lương cứu tế cứ làm theo khả năng thực tế. Không vì Lưu Bị đến mà thay đổi.”

“Đại tướng quân không định dùng việc tiếp nhận Lưu Bị để ép Tào Tháo?”

“Ta không cần phải vội.”

Viên Thiệu đứng dậy, đi đến trước bản đồ treo trên vách. Phía bắc là Ký Châu, phía đông là Thanh Châu, phía nam là Hoàng Hà. Trên bản đồ, những đường ranh giới được vẽ bằng mực đen trông rõ ràng hơn nhiều so với thực tế.

“Lưu Bị đến đây, Tào Tháo sẽ phải nghĩ đến một chuyện khác. Nhưng hắn cũng có thể dùng việc này để nói rằng ta đang chứa chấp người chống lại mình. Nếu ta lập tức tuyên bố sẽ bảo vệ Lưu Bị bằng mười vạn quân, chẳng khác nào tự buộc mình vào một lời hứa mà chưa chắc cần thiết.”

Thư Thụ gật đầu.

“Vậy cứ để Tào Tháo tự đoán.”

“Không.” Viên Thiệu lắc đầu. “Hãy để hắn biết Lưu Bị đang ở đây. Nhưng chỉ biết đến mức cần biết.”

Thư Thụ nhìn ông, hiểu rằng Viên Thiệu không định che giấu sự xuất hiện của Lưu Bị, cũng không định phô trương nó. Đây là một quân cờ được đặt lên bàn, nhưng chưa ai biết nó sẽ được dùng vào lúc nào.

Ở phía nam, Tào Tháo vừa thắng một trận lớn nhưng chưa thể rảnh tay. Ở phía bắc, Viên Thiệu chưa vượt sông nhưng đã có thêm một nhân vật khiến đối phương phải cân nhắc. Giữa hai người, những con đường thương mại, các châu quận, triều đình và những kẻ vừa mất đất đang dần trở thành những phần của cùng một ván cờ.

Viên Thiệu nhìn bản đồ thêm một lúc rồi trở về án thư.

Ông không biết Tào Tháo sẽ chọn phản ứng nào. Cũng không biết Lưu Bị còn có thể tập hợp được bao nhiêu người. Nhưng có một điều đã thay đổi: từ sau thất bại ở Từ Châu, Lưu Bị không còn đứng ngoài cuộc đối đầu giữa Hà Bắc và Hứa Đô nữa.

Và lần này, người quyết định ông ta sẽ trở thành quân cờ của ai chưa chắc đã là Viên Thiệu.